tag:blogger.com,1999:blog-229975132011-04-21T14:36:30.730-07:00معمای ایرانی / Persian Puzzleنوشته ; كنت پولاكwritten by ; Kenneth Pollack ، ترجمه دکتر عرفان قانعی فردtranslated by : Erphane Qaneei fardpersian puzzlehttp://www.blogger.com/profile/08880442284918146485noreply@blogger.comBlogger121100tag:blogger.com,1999:blog-22997513.post-1141165054149002562006-02-28T14:13:00.000-08:002006-05-06T21:11:28.110-07:00<div align="center"><strong><span style="font-size:130%;"></span></strong></div><div align="center"><strong><span style="font-size:130%;"></span></div></strong><p align="left"><span style="font-size:85%;"><strong>the Persian translation of "<span style="color:#ff0000;">PERSIAN PUZZLE</span>" /</strong><strong>written by ; <span style="color:#cc0000;">Kenneth Pollack</span></strong></span><strong><strong><a href="http://www.amazon.com/gp/product/0812973364/qid=1141152423/sr=2-1/ref=pd_bbs_b_2_1/104-7125302-6543939?s=books&v=glance&n=283155"><span style="font-size:85%;">Persian Puzzle: Conflict between Iran and America</span></a><span style="font-size:85%;">, was translated in Persian but it has not got permission to go to libraries yet . Its translator </span><a href="http://persianpuzzle.blogspot.com/2006/02/blog-post_114085656695980001.html"><span style="font-size:85%;">Dr.Erphane Ghanei fard</span></a><span style="font-size:85%;"> created a blog (Persian) and has made available his book on blog for readers.</span></strong></p><span style="font-size:130%;"><div align="left"><strong><span style="font-size:100%;"></span></strong></div><div align="center"><strong><span style="font-size:100%;">******</span></strong></div><div align="right"><strong><span style="font-size:100%;"></span></strong></div><div align="right"><strong><span style="font-size:85%;">پس از گذشت ٢۶ سال از انقلاب ايران در سال ١٣۵۷، كتابی جنجالی به نام "معمای ايرانی" در </span></strong></div><div align="right"><strong><span style="font-size:85%;">امريكا انتشار يافت، كه در چند ماه اخير در امريكا مورد نظر منتقدان قرار گرفته بود؛</span></strong></div><div align="right"><strong><span style="font-size:85%;">کتاب معمای ایرانی که به تازگی توسط عرفان قانعیفرد ترجمه شده است هم به اداری بازی در ارشاد گرفتار آمده است.</span></strong></div><div align="right"><strong><span style="font-size:85%;">اما از آنجا که این کتاب اهمیت زیادی دارد و به بررسی وضعیت امروز ایران معاصر و نزاعهای سیاسی میپردازد ، حیف است که در انبار ارشاد خاک بخورد تاداغ و تنوری است و از دهان نیفتاده، ترجمهی این کتاب را فصل به فصل میتوانید در این وبلاگ دنبال کنی. کافی است به صفحهی اصلی وبلاگ هم بروید. </span><a title="" href="http://persianpuzzle.blogspot.com/2006/02/blog-post_114085656695980001.html"></a></strong></div><div align="right"><strong><span style="font-size:85%;">و حال ترجمه متن كامل مهم ترين كتاب سياسی چند ماه اخير در آمريكا و اروپا درباره بررسی وضعيت امروز ايران معاصر و نزاع های سياسی ايران، بصورت اختصاصی و سريالی در سالروز انقلاب ایران در سال 1384 توسط سايت اخبار روز در اختيار علاقمندان قرار گرفت . و هرسه روز در ميان ؛ بخش های جديد ارايه شد.و اصل کتاب در اختیار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است تا بزودی در ایران منتشر شود. </span></strong></div><div align="right"><strong><span style="font-size:85%;">و این وبلاگ به انتشار اینترنتی این کتاب اختصاص یافته است تا هموطنان ارجمند به مطالعه آن ب÷ردازند. از كليه خوانندگان و ديگر رسانه ها خواهشند است كه در صورت انعكاس مطالب این وبلاگ به منبع مورد نظر اشاره كنند</span></strong></div><div align="right"><span style="font-size:85%;"><span style="color:#000099;">انتشار پرفروش ترین كتاب یك ناشر آمریكایی در ایران كتاب «معمای ایرانی»، نقبی به روابط سیاسی ایران و آمریكا </span></span></div><div align="right"><span style="font-size:85%;"><span style="color:#000099;">همزمان با روز سیزدهم آبانماه، روز ملی مبارزه با استكبار جهانی با ترچمه قانعی فرد منتشر می شود.به گزارش مهر، این كتاب كه نوشته كنت پولاك است، سال گذشته از پرفروش ترین كتاب های انتشارات راندم هوس در آمریكا بوده است.كنت پولاك، نویسنده این كتاب مشاور امنیتی و اطلاعاتی دوران كلینتون بوده است و در كتاب «معمای ایرانی» به تحلیل روابط و مسائل ایران از زمان باستان تا زمان حال پرداخته است. وی همچنین چالشهای موجود در گفتگوهای سیاسی بین ایران و آمریكا را مورد بررسی قرار داده است.</span>/دوشنبه 9 آبان 1384-</span></div><div align="right"> </div><div align="right"><span style="font-size:85%;"> : </span></div><div align="left"><strong><br /><span style="font-size:85%;"></span></strong><strong></div></strong><div align="left"><br /></div></strong></span><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/22997513-114116505414900256?l=persianpuzzle.blogspot.com' alt='' /></div>persian puzzlehttp://www.blogger.com/profile/08880442284918146485noreply@blogger.com2tag:blogger.com,1999:blog-22997513.post-1140856566959800012006-02-25T00:31:00.000-08:002006-02-28T14:12:56.123-08:00فصل دهم "در آستانه بودن<div align="right"><strong><span style="font-size:130%;">در سال ١۹۹۶، همة گرايشها و روندها، كه در چهارسال گذشته شكلگرفته بودند، با خشونت و ناگهان تهديد شدند. تا جايی كه رهبران ايران دقتكردند، با خامنهای و ديگر تندروهايی كه به طور جدی و محكم مسئوليترسمی به عهده دارند، آمريكا به ايران اظهار جنگ كرد. واشنگتن تحريمهمهجانبه اقتصادی عليه ايران به كار گرفت و ديگر ملتها را نيز به انجام آنتحت فشار قرار داد و برای اولين بار و آشكارا، ١٨ ميليون دلار جهت انجامعمليات مخفی عليه ايران، اختصاص يافت.<br /> در تفكر آنان، شبح و اثر جزيی كيم روزولت بدون شك بار ديگر زنده واحيا شد و اين نامشخص است كه آيا آنان تشخيص دادند كه عملياتآمريكايی به طور گسترده ـ هرچند با بيميلی ـ و در پاسخ به تلاشهايتهاجمی ايران در جهت خروج آمريكا از خليج فارس و از خط خارج كردنروند صلح خاورميانه است و نيز مشخص نيست كه آيا آن مربوط به آنان بودهاست، حتی اگر چنين كردهاند. تا جايی كه تندروهای تهران توجه كردند ـ حتيخامنهای ـ كه به مدت چندين دهه در نزاعهای خطير و حياتی با آمريكا گيرافتاده بودند و باز هم اين دور ادامه دارد.<br /> در نتيجه، در پاسخ به آنچه كه به عنوان گسترش و تشديد آمريكا تلقيكردند، ايرانيان حملاتشان را عليه آمريكا و همپيمانان آنها در خاورميانهتشديد كردند.<br /> هدف اول آنان اسراييل و دولت جديد شيمون پرز بود، كسی كه به جاياسحاق رابين، نخستوزير اسراييل شده بود. اگر چه پرز بيشتر از رابين بهمسأله صلح، وقت صرف كرد و اين مسأله برای ايران مناسب و مساعد نبود.<br /> علاوه بر اين مسايل، ايرانيان مطمئن بودند كه اسراييل پشت مسأله تحميلتحريم همه جانبه در بهار ١۹۹۵ و نيز فشار و اعمال نفوذ نيوت گينگريج دربرنامه عمليات مخفی آمريكا در پاييز همان سال قرار دارد.<br /> در اواخر فوريه، حماس و Pij، چهار حمله تروريستی در اسراييل در طی ۹روز انجام دادند و ۵۹ اسراييلی را كشتند. ضربه به اسراييل، آن هم زودتر ازمرگ اسحاق رابين و در زمانی كه روز صلح خاورميانه با حالت نامتعادل ولرزان لرزان در حركت بود، مخرب و كوبنده و حيرتآور بود. هرچند حماسخاطرنشان كرد كه توقف روند صلح و چندين قيد و بندها بر روی آنچه كه،كی و چگونه عمل كنند، مشاركت Pij در اين مجموعة هماهنگ و سازمانيافتهنقاط انفجاری در ايران به عنوان اوج نيروی محرك چگونه است. در كلام وسخنان كارشناس ترور اسراييل، ماير ليتواك چنين آمد كه «نظر به اين كهحماس همواره حركت فلسطينی مستقلی بوده ]هرچند كه حركتی براساسپشتيبانی و حمايت ايران بوده است[، جهاد اسلامی ابزار و وسيلهای در دستسياست ايران در نزاع اعراب و اسراييل شد».()<br /> آنگاه، اين حزبالله بود كه در سال ١۹۹٣ بازگشت و اسراييل و حزبالله(تحت فشار شديد سوريه) به توافقنامهای رسيدند كه در آن محدوديتجنگ چريكی آنان در جنوب لبنان مشخص شده بود. اسراييل موافقت كردهبود كه از حمله به اهداف غيرنظامی لبنان خودداری كند، اگر حزبالله بهمحدود كردن حملاتش به سربازان اسراييلی بپردازد، كه هنوز نوار باريكی ازمنطقه امن در جنوب لبنان را در تصرف خود دارند.<br /> در مارس ١۹۹۶، حزبالله ناگهان حملاتش را عليه اسراييليها در لبنانشدت بخشيد. انجام چنين كاری با چرخش از مسير اصلي، موجب حمله بهموقعيتهای غيرنظامی شد. هيچ دليلی برای ترديد داشتن در اين كهحزبالله به دستوراتی از طرف دمشق پاسخ گفته است و در كل، حزبالله كهبه مراتب كمتر پيوند داشته يا راغب به پاسخگويی به سوريه ـ نسبت به ايران ـبوده است.<br /> تهران به طور آشكار دوباره مشغول به كار بودند و فشار بر اسراييل را ـخصوصاً در زمانی حساس ـ شدت بخشيدند، به طوری كه شيمون پرز بامشكلات شديد انتخاب مجدد با رقيب جناح راست، بنجامين نتانياهوروبهرو ساخت و انتخابات در ماه مه برگزار شد.<br /> وقتی كه نيروهای اسراييلي، سعی در مقابله به مثل و انتقامجويی عليه ايندسته از حملات حزبالله داشتند، آنان حمله و برخورد با غيرنظاميان را پاياندادند، همانطور كه حزبالله بدون شك انتظار داشت، و احتمالاً مطلوب ودلخواه آنان بود. حزبالله آنگاه با حمله و استفاده از موشكهای كاتيوشا ـعليه شمال اسراييل ـ مقابله به مثل كرد و آن در واقع تعدی و حملهای آشكاربود و به نوعی تجاوز و تخطی از توافقنامه ١۹۹٣، اما اظهار داشتند كه آنانفقط در پاسخ به حملات اسراييلی به اهداف غيرنظامی لبنان چنين كردهاند.<br /> بعضی از دلايلی كه حزبالله به آنها استناد كرد تا حمله با كاتيوشا را توجيهكند، شفاف و روشن بودند، چنين ادعايی كه غيرنظاميان لبنانی توسط بمبكشته ميشوند، وقتی كه آنان اصرار و ابرام دارند كه اسراييل نبايد مستقرشوند.()<br /> وزير خارجه سوريه، فاروقالشرع به واشنگتن اطمينان داد كه دمشقعمليات را به پايان ميبرد، اما پس از وقفهای كوتاه، حزب حملات دوبارهخود را به شمال اسراييل از سر گرفت و اين مسأله خاطرنشان كرد كهسوريهايها نيستند كه حزبالله را كنترل ميكنند و فرمان ميدهند، بلكه ايراناست كه چنين ميكند.()<br /> همانطور كه دو طرف در اواخر مارس و اوايل آوريل رگبارها را ادامهميدادند، فشارها بر روی پرز، برای اعمال نمايشی و چشمگير برای پاياندادن به اين مشاجرهها، بيشتر شد.<br /> در ١١ آوريل، پرز در برابر فشارها تسليم شد و عمليات خوشه خشم،هوايي، دريايی و حمله موشكی توپخانه عليه مواضع و اهداف لبنان را آغازكرد كه شامل حزبالله، زيربناهای اقتصادی لبنان، اهداف اقتصادی و.. همميشد. استراتژی نسنجيده و حساب نشدة اسراييل، موج عظيمی از هجومپناهندگان را موجب شد كه سرازير شدند و بازسازی و ترميم نوپای لبنانی رابا تهديد مواجه كرد و راهی برای تحت فشار قراردادن آنها و حكومت سوريههم شد كه چارهای و فكری برای كنترل حزبالله بيانديشند. آن عمليات ١۶روزه برای اسراييل به نوعی شكست كامل اما مختصر، تعبير شد. بيش از١۵٠ غيرنظامی لبنان گشته شدند (كه بيش از ٨٠ نفر در گلولهباران مقرسازمان ملل در غنا از بين رفتند) و ٢٠٠٠٠٠ نفر مجبور به ترك موطن و ماواو خانه خود شدند.<br /> لبنانيها، چنان به خاطر بيرحمی اسراييل به خشم آمدند كه محبوبيتحزبالله به سرعت بالا رفت. وقتی كه اورشليم به خاطر اين تاكتيكها، بهطور قابل ملاحظهاي، مورد سرزنش و نكوهش قرار گرفت، حتی اگرحكومتها به خاطر فشارها و نارضاييها با هم همراهی كردند و دولت پرز رابه آن نقطه رساندند.()<br /> علاوه بر همه اين مسايل، اين پيروزی ديگری برای حزبالله و ايرانمحسوب شد. برای اشاره به سپاسگذاری و حقشناسی از نمايندگان لبنانيخود، ايران ١٠٠ ميليون دلار در سال پس از پايان عمليات خوشه خشم كمكو مساعدت مالی به حزبالله روانه كرد.()<br /> و بنا به آن تشكرها و سپاسهايی كه حملات تروريستی از طرف ايرانيانتوسط Pij، حماسی و حزبالله برانگيخته شد، پرز در انتخابات اسراييل در٢۹ مه به نتانياهو باخت، كسی كه تمايلی به جمع كردن روند صلح خاورميانهبا همان مشخصة رابين و پرز نداشت، عدم تمايلی كه تهران خواهانشبود.()<br /> مارتين ايندك، سفير آمريكا در اسراييل در آن زمان، اظهار داشت كه در١۹۹۶ ايرانيان ثابت كردند كه تروريسم ميتواند كه يك حكومت را واژگونكند.()<br /> در واقع، همانطور كه جيمی كارتر را هم بدون شك ميتوان به آن افزود،حداقل اين دومين حكومت منتخب دمكراتيكی بود كه ايرانيان به سقوط وواژگونی آن كمك كردند.()<br /><br /><span style="color:#ff0000;">تروريسم در خليج فارس</span><br /> اعمالی كه به منطقه خليج فارس منتقل شد و خصوصاً بحرين را درنورديد. اكثريت شيعه كشور با اقدامهای معمولی حكومت، در سال١۹۹۵آرام نشدند. خانوادة خليفه حاكم از روی بيميلی در واگذاری پارلمان به غيراز قدرت و نفوذ خود اين دست و آن دست ميكردند، به طوری كه شيعهبتواند در حكومت آنان اختيار تصميمگيری و فرصت اظهارنظر داشته باشد.<br /> بدين ترتيب، در بهار همان سال، شورش و قيام از نو درگرفت و اين بار باشدت و حدت بيشتر.<br /> بحرين ايران را مورد سرزنش و عتاب قرار داد. آنان مدعی شدند كه گاردانقلابی به تامين مالي، حمايت، سازماندهی و حتی راهنمايی گروههايمخالف و اپوزيسيون پرداخته است. هرچند كه اين ادعا تا اندازهای ممكناست اغراق و بزرگنمايی باشد. آمريكا به عصيانها و قيامهای بحرين،ديدگاه خوبی نداشت و توانست شواهد مختصری از دخالت اساسی ايرانيانبيايد.<br /> در اكثر بخشها، اعتراض عمومی نخبگان بود، چيزی كه خلفا گاهتشخيص ميدادند و به راستی سعی در اصلاح آن داشتند. در نتيجه، امروزهبحرين روی رأس و نوك پيكان رفرم سياسی در جهان عرب قرار دارد وميتوان او را پيشگام و پيشتاز اصلاحات سياسی دنيای اعراب ناميد، آنچنانكه هست. هرچند كه، در آن وقت و هنگام، بحرين مطمئن بود كه اين تلاشمجدد ايرانيان برای سقوط حكومت آنان است، كه تهران در سال ١۹٨١ هميكبار به چنين تلاشی پرداخته بود.<br /> ايرانيان در كل بيگناه و بيتقصير نبودند. آنان با كمك مالی و سازماندهيبسياری از گروهها سعی در شكلگيری و تحريك آن اعتراضها و عصيانهاداشتند. اما چنين به نظر ميرسيد كه وقتی آنان اقداماتشان را آغاز كردند،گروهها آنگاه، خود پيگير و ادامهدهنده اصلی بقای موجوديت خود شدند وخود بيانگر آرمان سياسی شيعيان بحرين بودند. البته، كسی در خليجفارس بهآن باور و اعتمادی نداشت. از آن هنگام تقريباً هر كسی در كشورهای GCC ـحوزه خليج فارس ـ توسط ايران ـ در دهههای ١۹٨٠ و ١۹۹٠ ـ از بعضيجهات و لحاظ مورد حمله قرار گرفت ـ و از آن هنگام به بعد همواره همگينگران جمعيت شيعيان خود بودهاند ـ و آنان جملگی آماده، خواهان و درآستانه سرزنش و ملامت ايران بودهاند.<br /> ملامت و سرزنش كردن ايران به مراتب بهتر از آن است كه اين امر راپذيرفت كه جمعيت شيعه محلی به سهم و قسمت خود ناراضياند و خواهانقيام و جنبش هستند و سعی در تغيير حكومت دارند.<br /> در ژانويه، بحرين، حتی دپيلماتهای ايرانی را از خاك بحرين به خاطرارتباط با گارد انقلابی و همكاری با گروههای اپوزيسيون، اخراج كرد.()<br /> گستردگی و دامنه دخالت ايرانيان در عصيانها و شورشها در ذهناعراب خليج فارس و حكومت آمريكا در درجه دوم اهميت قرار گرفت.<br /> در اوايل ژوئن، بحرين اعلام داشت كه در حين كشف توطئهاي، حداقل۴۴ نفر ـ كه ٢٢ نفر آنان دستگير شدند ـ به خاطر تبانی و همدستی با ايرانيانو وابسته به حمايتهای آنان برای اقدام عليه نظام حكومتی بحرين، دستگيرشدند. در واشنگتن، بحرينيها شواهد مستند خود را ارائه دادند كه جملگيدال بر ارتباط بين گروههايی بود كه بعدها خود را حزبالله بحرين ناميد وپاسداران شاخه «صدور انقلاب» و نيروهای القاعده (عرب و ايرانی عليهاورشليم) جهت بيان مطلب خود به مابقی جهانيان، بحرينيها آنگاهاعترافهای ۶ نفر از آن دستگيرشدگان را از تلويزيون پخش كرد كه اظهارداشتند آنان در ايران و توسط حزبالله در لبنان دوره ديدهاند و از سرويساطلاعاتی و جاسوسی ايران مأموريت يافتهاند، كسانی كه مستقيماً از خامنهايدستور ميگيرند.()<br />واقعيت آنكه آمريكا در ماه ژوييه ١۹۹۵ اعلام كرد كه فرماندهی نيرويدريايی در بحرين كارايی خود رابالا ميبرند و به تمام تجهيزات مجهزترميشوند و متضمن حمايت مستمر و مداوم نيروی دريايی آمريكا مستقر درخليجفارس خواهند بود كه به طور يقين مانعی در برابر تحريك و انگيزشايران خواهد بود. در حقيقت، يكی از آن دستگير شدگان، در اعترافتلويزيونی خود اعتراف كرد كه از مأموران ايرانی دستور ميگرفته كهاطلاعات دربارة نيروهای آمريكايی در بحرين گردآوری كند.()<br /> در اين فاصله، ادامه شورشها و عصيانها به وخامت گراييد و موقعيتيبسيار شوم و تهديدآميز در منطقه خليج فارس به وجود آورد و كشورهای اينحوزه را متقاعد كرد كه ايرانيان از هر شيوه و راهی استفاده ميكنند تا كهحكومت آنان را سرنگون كنند.<br /> سعوديها به طور محرمانه به ايران هشدار دادند كه به فعاليتهای خوددر بحرين خاتمه دهند و به بحرينيها هم اعلام داشتند كه در صورتی كه ياآنان ـ منامه ـ كنترل اوضاع را دوباره در دست خواهند گرفت و يا اينكهرياض وارد ميدان عمل خواهد داشت.<br /> جهت حمايت و تقويت اين تضمين، واحدهای رياض، گارد ملی عربستانسعودی به بحرين جهت مداخله اعزام شدند. سپس در ژوئن، ملاقات وزرايGCC يك اظهاريه مشترك صادر كردند مبنی بر اين درخواست كه ايران بهدخالت در امور داخلی بحرين پايان دهد و منامه سفير خود را از تهران فراخواند.()<br /> در٢۵ ژوئن ١۹۹۶، درست چند روز پس از ملاقات وزرای GCC و اعلاماظهاريه آنان كه دخالت ايران را در بحرين ملامت ميكرد، در يك كاميونبمب كار گذاشته بودند، نصف ساختمان مجتمع مسكونی برج خوبر را درشرق عربستان سعودی نابود كرد. برجهای خوبر يكی از تسهيلات سازمانيپرسنل نظامی آمريكا بود كه جهت حمايت از عربستان سعودی ـ و كنترلعراق پس از جنگ خليج ـ در آن كشور استقرار يافته بود و در آن حادثه، ١۹آمريكايی كشته شدند و ٣۷٢ نفر مجروح بر جای ماندند.<br /> همان گروه قبلی ناشناخته، حزبالله سعودي، ـ در حقيقت، حزباللهحجاز يا حزب خدای حجاز، نام منطقه مقدس عربستان شرقي، توسط آنانعليه خانواده سلطنتی سعودی بود كه در برابر عربستان سعودی مورداستفاده قرار گرفت ـ و به سرعت مشخص و اثبات شد كه در پشت اينعمليات بودهاند.<br /> سرانجام حكومتهای عربستان سعودی و آمريكا، قادر بودند كه اثباتكنند كه اين گروه توسط گارد انقلابی ايرانيان به وجود آمده است، بسياری ازپرسنل آن در كمپهای IRGC در تهران و درة بقاع دوره آموزشی ديدهاند ودر سال ١۹۹۴، نيروهای پاسداران القاعده برنامه حمله آنان به آمريكاييها رادر داخل خاك آن كشور طراحی و سازماندهی كردهاند. در آن زمان، اين شايدبخشی از تلاشهای گسترده و علنی ايرانيان در نظارت و توسعه طرحهايحمله عليه ـ حجم گستردهای از ـ هدفهای آمريكايی در سطح منقطه بودهباشد.<br /> فقط در پاييز سال ١۹۹۵ ـ در بحبوحة جنجال و هياهوی عمومی بر سرطرح گينگريچ به افزايش ١٨ ميليون دلار جهت برنامه عمليات پنهانی CIAبرای سقوط حكومت ايران ـ آنان حمله به مجتمع مسكونی برجهای خوبررا تدارك ديدند، كه اول در ژوئن ١۹۹۵، از لحاظ نظامي، شناسايی كردهبودند.<br /> آنگاه IRGC به حمايت مالي، مشاوره و... و ديگر پشتيبانيها، مانند تجهيزو تدارك مواد منفجره و كارشناس طراحی بمب از حزبالله لبنانپرداخت.()<br /> برجهای خوبر، اولين انفجاری بود كه ايرانيان بر عليه آمريكا انجام دادند ـبه جای يكی از همپيمانان ما در خاورميانه ـ از زمانی كه حزبالله و جهاداسلامی آخرين گروگان را در لبنان در سال ١۹۹١ آزاد كردند.<br /> در طی چند هفته، حكومت آمريكا دليل محكمی دارد مبنی بر اين كهايران در پشت ماجرای حملات قرار داشت. اما، مانند اغلب موارد، شواهد و مدارك مستندی دال بر دخالت مستقيمجهت ارائه به دادگاه قانونی وجود ندارد.()<br /> (شواهد تا سال ١۹۹۹ به آمريكا ارائه نشد). خصوصاً، سرويس اطلاعاتيو جاسوسی آمريكا مشكوك و مظنون به بيان صريح آن است كه ايران درپشت ماجرا بوده است، هرچند كه اتفاقنظر در بين تحليلگران هم چيزی درآن حد و حدود است. از اين جهت، بيل كلينتون، به خاطر توصيه اكثرمشاوران و دستيارانش، از دست ايرانيان خسته شده بود، پريزيدنت كلينتونبا حمايت از «شيمون پرز» در انتخابات اسراييل خود را در دردسر انداخت وبرای خود جنگ اعصاب درست كرد. با علم به اين كه روند صلح تنها درزمانی ادامه خواهد يافت كه شاهد نوعی پيشرفت و رشد تحت نظر رابينباشد و حتی اگر پرز دوباره انتخاب شود، باز هم چنين خواهد بود و اساساًايرانيان هستند كه هزينه انتخابات پرز خواهند بود.()<br /> آنان دايم و بدون وقفه به روند صلح، حمله كردند، آنان مسئول حملاتتروريستی در سرار جهان بودند و پيوسته پرسنل آمريكايی را در خارج ازكشور تحتنظر داشته و دارند و عليه آنان دست به عمليات ايزايی ميزنند ومكرر حمله ميكنند و همواره در تلاش هستند تا كه موقعيت همپيمانانآمريكا را در منطقه خليج فارس تضعيف كنند. او خواستار گزينههايی شد كهعكسالعمل نظامی را بيشتر افزايش دهد و روشن ساخت كه او خواستار آناست كه به شدت با اين مسأله برخورد كند.<br /> همانگونه كه ريچارد كلارك به ياد دارد كه پريزيدنت به مشاوران ارشدشورای امنيت گفت كه «من اقدامات نيم بند تو زرد نميخواهم».()<br /> به آن علت او نميخواست كه به طور ناپخته و عجولانه، وارد كارزار جنگشود، كلينتون و مشاوران ارشد او ميخواستند اطمينان يابند كه اگر آنان حجمگستردهای از عمليات نظامی عليه ايران به كار ببرند، آنان از پشتيبانی وحمايت همهجانبه مردم آمريكا و جامعه بينالمللی برخوردار خواهند شد واين بدان معنی بود كه دليل محكم و مستندی برای دخالت ايران در پشتماجرا به دست بياورد.()<br /> به سرعت، مشخص شد كه چنين مدركی را فراهم كردن ممكن خواهدبود. وقتی كه سعوديها خواستند، آنان توانستند كه امنيت داخلی را با شور ورغبت و كارآيی خاص و قابل توجهی برقرار سازند، خصوصاً از زمانی كهنيروهای امنيتی آنان مشابه با اجرا و اعمال قانونی آمريكا و ديگر كشورهايغربي، محدود نشد. بعد از ماجرای برجهای خوبر، سعوديها سعی در يافتنافراد مسئول جنايت بودند و اصول آنان به سرعت با يافتن شواهد و مدارك وآنگاه افراد كانون و هسته اجرايی آن عمليات به ثمر نشست.<br /> واشنگتن آموخت كه عربستان عليه ايران شواهد و مدارك و پروندهايمحكم با ادله كافی جهت دعوای حقوقی يافته است، اما سعوديها بسياردرباره اين مسأله، مرموز و پنهانكار هستند.<br /> دولت كلينتون خواهان دسترسی كامل به همه يافتههای عربستان شد، كهشامل مجرمها و متهمهای آنان هم ميشد. خصوصاً، واشنگتن اصرار و ابرامخود را به سعوديها اظهار داشت كه روابط آمريكا و عربستان سعوديتحتالشعاع قرار خواهد گرفت، اگر پادشاهی عربستان به طور شتابزده وبدون تأمل، افراد مظنون و مشكوك را محاكمه كند و يا گردن بزند، مانندمواردی كه عربستان در گذشته انجام داده بود.()<br /> و اين جايی بود كه دولت با اولين مشكل روبهرو شد. خانواده پادشاهيعربستان، در تأمين اطلاعات و امكان دسترسی به مظنونها برای آمريكادچار دو دستگی و تفرقه شد و عهد بشكست.<br /> يك گروه از آل سعود، خواهان تهيه و تدارك همه چيز بودند و انتظارداشتند كه اين مسأله موجب بروز عمليات و حمله نظامی آمريكا عليه ايرانخواهد شد ـ كه آنان از آن متنفر و هراسيده بودند ـ اما گروه ديگر خواهانانجام اين مسأله نبودند. شاهزاده يا امير، با انگيزههای متفاوت و متنوعروبهرو شد. بعضيها خواهان حضور آمريكا در خليج ـ يا قلمرو پادشاهيآنان ـ نبودند و احساس ميكردند كه تأمين و تهيه آن مدارك و شواهد موجبچكاندن ماشه ميشود كه عكسالعمل نظامی آمريكا را در پی خواهد داشتو سرانجام آن حضور و دخالت گسترده آمريكا خواهد بود. احساس آنان «اينبود كه بهتر است كشورهای خليج فارس اختلافها و مشكلاتشان را خود دربين خويش ـ بدون دخالت آمريكاييهای لامذهب و كافر ـ حل كنند». ديگراميران و شاهپوران هم به شدت متنفر بودند از تبليغات به راه انداختن و دربوق و كرنا دميدن كه شيعيان عربستان سعودي، عليه رژيم اسلحه به دستگرفتهاند.<br /> سعوديها، فطرتاً و به شدت درونگرا و بسته هستند و آل سعود مدتهاسعی داشت كه به اين خيال و پندار ـ يا بهتر است بگويم قصه يا تظاهر ـ بماندكه شيعيان سعودی هيچ تفاوت و فرقی با ديگران ندارند و كاملاً حامی وطرفدار رژيم هم ميباشد. شواهدی كه رياض در قضيه برجهای خوبر جمعكرده بود، آشكار ساخت كه لااقل بخشی از شيعيان به خاطر همكاری درحمله به حكومت از بازگشت و عودت به ايران ناراضی و ناخرسندند.()<br /> سرانجام سعوديها، عصبی و نگران و هراسيده از آن بودند كه آمريكا اگربا ايران رابطه برقرار بسازد، به مراتب بدتر از حمله نظامی خواهد بود.<br /> رياض هرگز از حمله نظامی آمريكا در منطقه دست برنداشت، كهخصوصاً اين وقفه و بازايستادن در اواسط دهة ١۹۹٠ مصداق داشت. در سال١۹۷۹، وقتی كه انقلابيون ايرانی توسط سلطنت سعودی متزلزل شدند،پريزيدنت كارتر يك اسكادران هواپيمای F-١۵ به پادشاهی ـ جهت ابراز واثبات تعهد نظامی آمريكا ـ ارسال كرد. هواپيماها، به طور غيرمسلح ارسالشدند، با اين اعتقاد نامعقول و نادرستی كه گويا اين مسأله ايرانيان را متقاعدميكند كه آمريكا هيچ قصد و منظور خصمانهای عليه انقلاب ندارد. همه اينمسايل عربستان را به اين نتيجه رسانيد كه واشنگتن نميتواند مورد اعتمادباشد.()<br /> عمليات نظامی گسترده آمريكا در خليج فارس چيزی در حد يك عاملتقويتكننده بود، اما حتی در آن موقع، سعوديها از آمريكا خواستند كه بهجنگ ادامه دهد و به سلطه صدام حسين پايان دهد (برخلاف نقش و توصيفغلط و نادرست آنان كه از ما ميخواستند كه به خاطر هراس از سلطهيابيشيعيان به جنگ پايان دهيم).()<br /> آنان دوباره مأيوس و نااميد شدند، وقتی كه ما او را در هنگامی كه بر سرقدرت بود، رها كرديم، حتی اگر به طور ناخواسته و بهطور اتفاقی بوده باشد.در سراسر نيمه اول دهة ١۹۹٠، آنان دولتهای بوش و ـ خصوصاً ـ كلينتون راميديدند كه مسأله ارسال موشكهای كروز عليه صدام به خاطر اعمال واقدامهای اسفانگيز و فوقالعاده وحشتناك تجاوز و خشونت، مانند تلاشبرای ترور پريزيدنت بوش و امير كويت، را جدی گرفتهاند.<br /> بسياری از چهرههای شاخص و كليدی سعودي، معتقد بودند كه تمهيدزمينه مناسب برای حضور آمريكا و دستيابی ما به منطقه ما را تحريكميكند كه به مقابله يا معامله به مثل كوتاه و انتقام بيفايدهای اقدام كنيم كه همايرانيان را به خشم بياورد و هم آنها را متقاعد كند كه آمريكا خواهان حملهسخت به آنان نيست، تا كه در حقيقت آنان را به كوتاه آمدن و دست كشيدن ازاقداماتشان وادار كند.<br /> در آن شرايط، سعوديها احساس ميكردند كه بهتر است كه مانع حركتنظامی آمريكا شوند، زيرا تنها موجب تحريك ايرانيان عليه آنها ميشود.()<br /> هرچند كه خانواده پادشاهی سعودی بنا به اتفاق نظر خود چنين كردند ودر مواردی مشابه اين، كه هيچ اجماعی نداشتند، كاری انجام نميدادند.<br /> هفتهها و آنگاه ماهها گذشت كه آمريكا از عربستان شواهد و مداركميخواست و رياض قادر به تصميمگيری نبود و مناظره و مذاكرههايی مشابهدر آمريكا، به وجود آمد. در همان زمان كه دولت عربستان را به شدت تحتفشار گذاشته بود كه شواهدش را در اختيار آمريكا بگذارد، مقامات ومأموران ارشد سعی در فهميدن و سردرآوردن از موضوع داشتند كه اگررياض اطاعت كند، چه كنند. طرحهای جنگی مختلف پنتاگون عليه ايران، بهتاريخ خاصی تعلق داشت و قديمی نشان ميداد، علاوه بر اين ـ مانندمسألههای دوران دهة ١۹۹٠ ـ سرويسهای نامطلع، جنگجوهايی بيميل وناراضی بودند. آنان مراقب و محتاط از جنگ با ايران بودند و در تشريح وتوضيح گزينههايشان آنان مايل به فشار بيشتر به حمله تمام عيار و يا حملاتموشك كروز كوچكتر بودند.<br /> با اين وجود، چندين گزينه وجود دارد، حملهای گسترده و همهجانبه وشايد به كار گرفتن ۵٠٠٠٠٠ ـ يا حتی بيشتر ـ سرباز آمريكايی و به صف كردنفوری به دنبال انقلاب و حملات پيدرپی هوايی و دريايی عليه مقرهايتوپخانة ساحلی ايران، كه در طی جنگ تانكرها در اواخر دهة ١۹٨٠ موردتوجه قرار گرفته بود و يا حملات ساده هوايی و يا حملات موشك كروز بهيك يا اكثر محلهای WMD يا نظامی ايرانيان صورت بگيرد.<br /> گزينه آخر به نظر ميرسيد كه توسط رييس مجلس كنار گذاشته و منتفيدانسته شد، بنا به اظهار بدون قيد و شرط ايشان، كه او خواهان «كار نيمهتمام»نبود. از ديگر ابعاد طيف، هيچ تصور نميكرد كه مردم آمريكا آمادة حملهنظامی همهجانبه به ايران باشند و هزينههايی كه احتمالاً ايجاب ميكرد. درنتيجه اكثر بحثها و مناظرهها روی سناريوهای متوسط متمركز شد كهحملات گسترده هوايی و دريايی مورد نظر و پيشبينی شده عليه تأسيساتساحلی ايران ـ مانند بنادر درياي، پايگاههای هوايي، پايگاههای موشكي،توپخانه دفاع هوايی و... ـ يا نظامي، جاسوسی و تروريسم و پايگاههای WMDدر سراسر كشور.<br /> با هر كدام از اين گزينهها، چندين نگرانی قابل توجه در بين بسياری ازافراد حكومت وجود داشت، افرادی كه تصور ميكردند كه ايرانيان با اقدام بهحملات تروريستی به مراتب بيشتر و گستردهتری عليه مقابله به مثل نظامي،انتقام خواهد گرفت.<br /> هرچند كه، نيازی نبود تا اين تصور به اطلاع تحليلگران مسايل ايران درداخل حكومت برسد، اما اين مسأله در ذهن بسياری از مقامات دولتكلينتون سنگينی ميكرد و آنها به فكر فرو رفتند كه آيا در صورت انجام حمله،چنين وقايعی رخ خواهد داد. خصوصاً اعمال حمله نظامی در چنينسناريويی ـ بدون چون و چرا ـ امری مسلم بود و اين گزينه آنها را به حداكثراستفاده از نيرويشان در حمله ترغيب ميكرد يا حتی از موشك كروز استفادهكنند.<br /> با اين وجود، اكثر پرسنل برحسب وظيفه شروع كردند به كار بر رويتصفيه و اصلاح همه گزينهها و طبعاً اين مسأله حكايت از آن داشت كهواشنگتن، قادر به دسترسی به اطلاعات سعودی خواهد بود كه ميتواندقضيهای قابل قبول و مستند برای كشور و جهان باشد، كه آن هنوز هم دردسترس نيست!()<br /> همانطور كه هفتهها پشت سر هم ميگذشت، سرانجام روشن شد كهمناظره بين خانواده سلطنتی به نفع گروهی كه خواهان تأمين و ارائه اطلاعاتبودند، تمام شد.<br /> شاهزاده بندر بن سلطان، سفير باسابقه عربستان سعودی در آمريكا، بهيكی از مشاوران امنيت ملی دولت كلينتون، سندی برگر، اظهار داشت كه اگرآمريكا ميتواند عمليات نظامی گسترده عليه ايران را تضمين كند ـ و درستآنچه كه منظور اصلياش بود، مشخص نشد ـ عربستان سعودی به ارائهاطلاعات خواهد پرداخت.<br /> برگر، وكيل، بنا به شرايط مطلوب و به طور واقع بينانه به حكومت آمريكاپاسخ گفت «نميشود وعده داد كه براساس پايههای اطلاعات، چه چيزی رخخواهد داد».()<br /> هرچند كه تنها نكته هوشمندانهای كه برگر توانست بگويد كه بنا به زمان،رياض به طور يقين آن را نه نشانهای تلقی خواهد كرد كه دولت كلينتون هرگزمايل به انجام چنين عمليات گستردهای نيست. اوضاع و جريانات احتمالاًكمك چندانی نكرد، زمانی كه در پايان اوت ١۹۹۶، صدام تصميم گرفت كه بهشهر واقع در كردستان عراق ـ اَربيل ـ حمله كند، كه اكثر منطقه توجه داشتندكه تحت حمايت آمريكا باشند.<br /> واشنگتن ميخواست كه عكسالعمل نظامی گستردهای عليه هدفهايعراقی در حزب آن كشور اعمال كند، كه در آن زمينه به پايگاههای هواييعربستان سعودی نياز داشت. اما سعودی كمترين منافعی در مسأله كردهانداشتند و همچنين نوعی انفجار عمومی را دوست نداشتند، بهطوری كههواپيماهای جنگی آمريكای لامذهب و بيدين، همتايان مسلمان عراقی خودرا مورد اصابت قرار دهند و رياض تقاضای آمريكا را قبول نكرد و بهواشنگتن فشار آورد كه در صدد ديگر حملات موشك كروز باشد و مناطقپرواز ممنوع جنوبی را توسعه و گسترش دهد. برای مقامات آمريكايي، اگررياض، عكسالعمل نظامی عليه صدام ـ به خاطر عمل وقيحانه تهاجم وتجاوز ـ را نپذيرد و به نظر ميرسد كه با احتمال بسيار ضعيف و بعيد، عليهايران هم چنين اقدامی انجام نميدهند.<br /> از اين لحاظ، سعوديها، احتمالاً ديدند كه عكسالعمل ناكافی آمريكانسبت به آخرين دشمنی و ستيزهجويی عراق كه هنوز يافتن شواهد بيشتريكه دولت كلينتون متمايل به ضربه زدن به ايرانيان است و يا درصد تحريكآنان است، سخت خواهد بود، اما آنقدرها ترساندن ايرانيان سخت نيست.واقعيت اينكه واشنگتن متمايل به عكسالعمل به مراتب بزرگتر بود و آنعدم پذيرش و طرد، بدون شك مانع تلاشهای رياض شد.()<br /><br /><span style="color:#ff0000;">تحريم ايران و ليبی (اليسا ILSA</span> )<br /> پريزيدنت كلينتون از ايران خسته شده بود و حال كنگره آمريكا هم ازدست همپيمانانش گرفته بود. رفتار ايران پس از ١٢ ماه، نابخشودنی وغيرقابل گذشت بود. اروپاييان اكثر فرصتها و موقعيتهای بيشماری راپاسخ دادهاند. معاون وزير خارجه ايران، محمود واعظي، در ژوئن ١۹۹۵، باهيأت نمايندگی اتحادية اروپا در پاريس ديداری داشت و اعلام كرد ايران بهزودی فتوای سلمان رشدی را لغو خواهد كرد، كه اين خبر برای اروپايياننقطهای كليدی بود و سپس او بهطور علنی اين مسأله را تكذيب كرد و ازموضع خود ؟؟ كرد. نروژ به نشانه اعتراض، سفيرش را فرا خواند، اما ديگركشورهای اتحاديه اروپا كمترين كاری انجام ندادند.()<br /> در ماه نوامبر، پس از آنكه ايرانيان بهطور علنی ترور يتژاك رابين راستايش كردند، مجلس آلمان رأی به عدم دعوت وزير خارجه ايران، علياكبرولايتي، داد كسی كه در برنامه كنفرانس اسلام و اروپا شركت كرده بود. ديگررهبران اروپايی ابراز تأسف كردند و به غير از اين با ديده تحقير و اهانت بهاظهارات ايرانيان نگريستند، اما اقدام ديگری نكردند.()<br /> در فوريه ١۹۹۶ يكسری از عمليات انتحاری در اسرائيل انجام شد كهموجب كشته شدن ۵۹ اسرائيلی و در نهايت از بين رفتن شانس انتخاب مجددشيمون پرز شد.<br /> در ماه مارس، اتحاديه اروپا اعلام كرد، بنا به عمليات انتحاری و اينكهايرانيان آن حملات را «مكافات الهي» خوانده و شايسته تقدير دانسته،تجديدنظر و اصلاح گفتگوهای اساسی و انتقادی با ايران بهطور جدی لازم وقابل تأمل است. خصوصاً فرانسه اعلام داشت كه آنها به گزينههايديپلماتيك و سياسی جديدتری بنا به اعمال ايران، اتخاذ خواهند كرد، اماهيچكدام از اين مسايل رخ نداد.()<br /> در همان ماه ـ مارس ١۹۹۶ ـ دادگاه آلمانی حكم دستگيری وزيراطلاعات ايران، علی فلاحيان را به خاطر صدور فرمان ترور رهبران كردايرانی در رستوران ميكونوس در سال ١۹۹٢، صادر كرد. اين مسأله هيچتأثير بر سياست آلمان در مقابل ايران نداشت.()<br /> در ماه مه، بلژيكيها راه را برای يك محموله عجيب و غريب بستند و آنكالا را بين راه متوقف كردند، كه در مقصد هامبورگ آلمان در حركت بود.هرچند بار و محموله، برچسب «خيارشور و ترشی و سركه» خورده بود، اماآنها در آن محموله خمپارهاندازهای بزرگ، كه برای شليك گلولههايانفجاری ٢۷۵ پوندی با خرج ۶۵٠ متری طراحی شده بود، يافتند، از لحاظنظامی بلااستفاده، اما برای نصب بر پشت كاميونها و استفاده در حملاتترويستی عليه غيرنظاميان بسيار قابل استفاده بود. محموله از ايران سرچشمهميگرفت و برای جنگجويان ايران حملونقل ميشد. نه بلژيك و نه آلمانهيچ اقدامی كه نتيجهای در بر داشته باشد، انجام ندادند.()<br /> اين بار كنگره تصميم گرفت كه اقدامی بكند، خصوصاً، سناتور سالخوردهو مكافات ديده ايران، آلفونس داماتو، اقدامی انجام داد و در آن كار بهمعرفی صورتحساب و فهرستی پرداخت كه آن را «فرا تروريستي» ناميد ياتحريمهای ثانوی كه بر هر نوع همكاری خارجی كه متجاوز از ۴٠ ميليوندلار در صنعت نفت ايران سرمايهگذاری ميكردند، كه بعدها به ٢٠ ميليوندلار كاهش يافت. (سناتور كندی هم ليبی را در پاسخ به دادخواست واظهارية خانوادههای قربانيان پرواز ١٠٣ پان آمريكن به فهرست افزود).صورتحساب و فهرست، به اندازه كافی روشن و مشخص بود. اين مسألهپريزندنت را با دو نوع اعراض از حق و ابطال روبرو ميكرد ـ در زمينههايمعمولی به خاطر «منافع ملي» يا كشور ما در آن شركت، خود تقاضای تحريمعليه ايران را داشت ـ و اين او را وادار به اعمال دو نوع تحريم ميكرد، ازليست شش گزينه ممكن عليه هر شركت كه از سقف سرمايهگذاری تجاوزكرده بودند.()<br /> در ٢٣ ژوييه ١۹۹۶، با جريان برجهای خوبر، كه هنوز در ذهنهای آنانمسأله روز به شمار ميرفت، اعضا كنگره، با ۴٠۹ رأی در مجلس و ۹۶ رأيدر مجلس سنا، به تصويب سند ارائه داماتو رأی دادند. بخش اعظم قسمتاداری از فهرست و ليست و داماتو نگران و بيزار بودند. در حقيقت، برای اكثرآنان به كار بردن همان واژة «متنفر و بيزار» بهتر است.<br /> تعدادی از آنان نوعي، به خاطر اين موضوع، ابراز همدردی و همدلی وطرفداری از ايران داشتند و يا برای اروپاييان بيعرضه و بيمسئوليتدلسوزی ميكردند و آن هرچند، صادر نشد و انتشار نيافت. توجه بهديوانسالاری در سياست خارجي، در مقياس بزرگتر، در داخل منافعسياست آمريكا واقع شده است. تحريمهای ثانويه دولت برعكس اصولتجارت آزاد بود، كه آمريكا در طی ۵٠ سال قبل از آن برای تثبيت و تأييد آن،تلاشی گسترده و پيگير كرده بود. در حقيقت، ديپلماتهای واشنگتن ومقامات سياست اقتصادی هنوز درگير نزاعهای پيوسته با اروپاييان و ژاپنيهاو خصوصاً آزادسازی سياستهای تجارت خودشان بودند.<br /> بدتر از همه اينكه، هنوز، تحريمهای ثانويه توسط سازمان تجارتجهانی ممنوع بود و آمريكا هم بزرگترين طرفدار و مدافع سازمان تجارتجهانی بود. در حقيقت، ديپلماتهای آمريكايی بهطور فزايندهای دريافتند كهسازمان تجارت جهانی ميتواند ابزار مؤثر فوقالعادهای در تشويق و پرورشاصلاحات سياسی و اقتصادی در جهان سوم باشد، زيرا كشورها از پيوستن بهآن نوميد و ناچارند، اما مجبورند كه به رهنمودها دستورالعمل اقتصادی وسياسی سازمان تجارت جهانی عمل كنند. بسياری از شاخه اداري، هراسداشتند كه فهرست و ليست داماتو كاملاً نرخ منافع آمريكا را در تجارت آزادبشكند و تأثيری منفی بر آن داشته باشد و نوعی رفرم را در جهان سوم ايجادكند. به ديگر سخن، افرادی هم علاقهمند به ارائه همان فهرست و ليستبودند. بسياری از شاهدان سياست داخلی كلينتون تصور ميكردند كه اينديوانگی و بلاهت و حماقت محض است برای كاخ سفيد كه آن فهرست وليست را تأييد و تصديق نكند، خود رئيسجمهور تحريم همهجانبه و جامعاقتصادی عليه ايران را اعمال كرد، ايران هم ١۹ خدمه آمريكايی را به قتلرساند، بهطور دردناكی چند آمريكايی گمان ميكردند كه هر چيز دربارة ايرانبر وفق مراد است و اين فهرست و ليست با سود غيرويژه و ناخالص آنچنانشديد و حاد تصويب خواهد شد كه با وتو ميتوان به سادگی نپذيرفت ـ درموردی كه، تحريمهای ثانويه كه تازه به وجود آمده بود و مخالفان كلينتونهنوز هم ميتوانند مدعی شوند كه او نسبت به ايران نرمش نشان داد و معقولبود.()<br /> ديگران در شاخه اداري، كه شامل بسياری از مشاوران ارشد امورضدتروريستی و خاورميانه دولت كلينتون ميشوند، تا اندازهای با ILSAهمفكر و موافق بودند. خصوصاً، آنان ديدند كه اين ابزاری مناسب استبرای قانع كردن اروپا، ژاپن و روسيه كه آنان گفتگوهای جدی خود را برايملامت و سرزنش ايران ـ به خاطر ادامه فعاليتهای تهاجمی و ايجاد بيثباتی آغاز كنند.<br /> هرچند من هرگز از انديشههای پرسنل او، در اين زمينه، مطلع و باخبرنبودم، بلكه همواره مظنون و مشكوك به اين نكته بودم كه آيا رئيسجمهورمردم، كسی كه مشهور است همه جنبههای كار را قبل از تصميمگيری به دقتميسنجد، آيا عامل سرنوشتساز و تعيينكننده ايران را احتمالاً بهطورآشكار و مشخص ميشناسد، ايرانی كه تحت رژيمی ضدآمريكايي، تهاجميو پردردسر و مشكلآفرين اداره ميشود و تازگی هم ١۹ آمريكايی را تروركرده و بيش از ۴٠٠ زخمی به جای گذاشته است، پس سزاوار هر چيزيهست، متقابلاً بايد هر پيامدی را پذيرفت.()<br /> در ۵ اوت، پريزيدنت كلينتون، لايحه داماتو را تحت عنوان قانون تحريمايران ـ ليبی سال ١۹۹۶ يا (ILSA) امضا كرد. البته، اروپاييها، روسيه وديگران از اين امر سخت برافروخته و خشمگين شدند. آنان ILSA را به بادانتقاد گرفتند و اعتراض داشتند كه هرچند غيرقانونی نيست، اما قانونينامعقول و تكاندهنده در امر مبارزه و درگيری اقتصادی عليه همپيمانان سابقآمريكا است. آنان شكايت داشتند از دورويی و تزوير آمريكا، با اشاره به اينمطلب كه آمريكا بهطور بيوقفه و خستگيناپذير عليه بايكوت و تحريماعراب توسط اسراييل كار كرد، اما اكنون او تحريمی نه تنها عليه ايران بلكهكشورهايی كه با ايران تجارت و روابط اقتصادی دارند تصويب كرده است، كهتنها تا يك سال قبل ادامه يافت.<br /> اتحاديه اروپا، حكم و فرمان ممنوعيت شركت اروپايی از تبعيت كردن ازآمريكا را صادر كرد و تهديد كرد كه برنامه و اقدامات رسمی را در سازمانتجارت جهانی عليه آمريكا، آغاز كنند. اروپاييها همچنان اصرار و ابرامداشتند كه ILSA هيچ تأثيری ـ خارج از اصولی كه منافع شخصی اقتصادينباشد ـ بر روابط اقتصادی و برنامههای آنان نخواهد داشت.()<br /> هنوز هم ILSA تأثير و نفوذ خود را دارد. درست در حدود يكسال پس ازآن، هيچكس به ميادين نفتی ايران دسترسی نيافت. در حقيقت از مجرايILSA ايرانيان معاملات توسعة ١١ ميدان نفتی مختلف ديگر را پيشنهاد كردندكه اكثر آنها بالقوه سودآور بودند.<br /> هيچكدام از پيشنهادات مناقصه پذيرفته نشد، هرچند كه بسياری ازشركتهای خارجی تمايلات خود را به اين مسأله نشان دادند. تحريمها ادامهيافت و ILSA موجب ميشد كه پريزيدنت بتواند مانع انجام كار هر شركتی كهبيشتر از ٢٠ ميليون دلار از هر معاملهای بازرگانی با آمريكا ـ در ايرانسرمايهگذاری كند بشود.<br /> اهميت بازار آمريكا برای اكثر شركتهای آمريكايی مشخص شد، كمترشركتی حاضر به پذيرفتن ريسك در توانائی خود در تجارت با آمريكا درعوض سرمايهگذاری در ايران بود. تعدادها افزايشی نيافت. در حقيقت،مسايلی ديگر به ميان آمد. خصوصاً، در ايران، سرمايهگذاری بيشتر به يكريسك ميمانست. اين صنعت نفت بود كه توسط يك سيستم حكومتيروحانی تك حزبی و خودكامه نظارت ميشد و به نام عقيده و ايمان وايدئولوژي، يك شبه همه چيز تغيير ميكرد و عليه منافع اقتصادی ماتصميمگيری ميشد. هنوز، به شدت ضدعربی بودند و هيچ قانونی واقعی ياحقوقی مشخص و معين در شيوههای اقتصادی و سياسی وجود نداشت كهاطمينانخاطر و تضمين بدهد كه اكثر تجارتها و معاملات، قبل از غرق شدندر پرداخت ٢٠ ميليون دلار يا حتی بيشتر از آن در يك معامله، صورتخواهد پذيرفت. اما همچنان فرار از اين واقعيت غيرممكن بود تا مه ١۹۹٨،وقتی كه آمريكا و اتحاديه اروپا توافق و معاملهای انجام دادند كه به خاطرهمكاري، واشنگتن با ILSA موافقت كند و در ازای آن تعهد، اتحاديه اروپابرای افزايش همكاری با آمريكا در منع گسترش سلاحهای اتمی وضدتروريسم ارائه ميشود و تنها يك چنين قراردادی با ايران منعقد شد و باكنسرسيومی كه توسط شركت فرانسوی توتال (Total) رهبری ميشد.()<br /> پس از توافق مه سال ١۹۹۵، دريچههای آببند باز شد و در سال ٢٠٠٣،تحقيقات كنگرهای توانست دوازده معامله مختلف ايران با شركتهايخارجی را نشان دهد كه از سرآغاز ILSA، تخطی و تجاوز كرده بودند،برخلاف اين واقعيت كه با اوج سرمايهگذاری در ايران در اين اثنا، هيچ چيزيرا بهبود نخواهد داد.()<br /><br /><span style="color:#ff0000;">رأی دادگاه ميكونوس</span><br /> در اواخر سال ١۹۹۶ و اوايل ١۹۹۷، ايران به واكنش و عكسالعملسياسی در برابر مخالفان سياست خارجياش دست زد. آمريكا همچنان ازعدم تمايل سعوديها به تهيه شواهد و مدارك عليه ايران، مأيوس و دلسردبود، اما عقيده و نظر كارشناسان آمريكايی اين بود كه، اگر آمريكا ميتواندتهران را به مسأله انفجار «خوبر» ربط دهد، بايد توسط حملة نظامی عليهتهران دست به اقدام متقابل و كار تلافيجويانه بزند.() و نيز روند جدی و گستردة مباحثه و تفسير در رسانههای آمريكا، مبنی براينكه كدام گزينه برای انتقام و تلافی درنظر گرفته ميشود، شروع شد، كه اينهراس را در تهران پديد آورد كه تصميم به انتقام، انگار دارد جديميشد.()<br /> هرچند كه ايرانيان برای ILSA ارزشی قايل نشدند و يا به تحريمهای يكجانبه آمريكا هم توجهی نكردند، اما هر دو تأثير بسزايی بر ايران گذاشت.هيچكدام برای تحت فشار قرار دادن ايران كافی نبود كه از تعقيب وجستجوی سلاح كشتار جمعی دست بكشند و يا حمايت از گروههايتروريستي، يا مخالفت شديد در برابر پيشرفت روند صلح (سومين هدفمعين سياست آمريكا) را متوقف كنند و آنها مانع طرحها و اقدامهای ايرانيانشوند. ايرانيان وقتی كه پيشنهاد مناقصه آنان ناقص و دارای كمبود است،چندان خوشحال و خرسند به نظر نميآمدند و از عدم توانايی خود درافزايش ارزی قوی ايران، عصبی شده بودند. آنان سعی در يافتن پول نقدبرای پرداخت هزينههای طرحهای نظاميشان بودند و تحت فشار بودند، بهخاطر طرحهای معوقةای كه ميخواستند شكلهای مختلفی از تسليحات راخريداری كنند كه شامل تكنولوژی موشك هم ميشد، چون آنان به سادگينميتوانستند چنين كاری كنند، چون با كمبود شديد ارز قوی مواجهه بودند.بعضی از گروههای تروريستی در حقيقت، شكايت داشتند از اين مسأله كهتهران، كمكهای نقدياش را به آنان قطع كرده است. آمريكا مانع آن شد كهايران بتواند از بانك جهانی يا IMF يا از بعضی همپيمانان تجاری و سياسيخود، وام اضطراری دريافت كند.()<br /> همانطور كه جهانگير آموزگار در ١۹۹٨ نوشت كه «بهطور خلاصهاكثريت معاملات نفت و گاز، براساس سرمايهگذاری يا انتقال تكنولوژيبهطور مؤثری توسط واشنگتن بلوكه و متوقف شده است. مقامات ارشدايرانی گزارش دادهاند كه هرجا كه ما سعی ميكنيم برويم، مشاهده ميكنيم كهآمريكا اول از همه آنجا است و سعی ميكند آنها را به عدم انجام معامله ورابطه با ما تشويق بكند».()<br /> اين فشار به شدت مثمرثمر بود تا جايی كه اكثر كشورهايی مختلف ـ كه ازجمله چين، آفريقای جنوبي، ژاپن و استراليا ـ همگي، از انجام معامله با تهرانعقبعقب بيرون رفتند و از پرداخت وام شانه خالی كردند.()<br /> با اين وجود، روابط اقتصادی ايران با اروپا (و ژاپن و روسيه) اهميتبيشتری يافت، به خاطر مشكلاتی كه با ديگر كشورها كشيده بود، كه در نتيجهاقدامات آمريكا چنين شده بود.<br /> آوريل ١۹۹۷ بود كه ضربه ديگری به ايران زده شد، وقتی كه دادگاه آلمان در دادگاه و روند دادرسي، حكم و رأی خود را صادر كرد و ۵ نفر (چهارلبنانی و يك ايراني) را به خاطر ترور رهبران كرد ايرانی در رستورانميكونوس در برلين در سال ١۹۹٢ متهم كرد. نه تنها دادگاه آن ۴ يا ۵ مجرمترور (شامل آن فرد ايراني) را دستگير كرد، بلكه بهطور مشخص و بابيپروايی حكم صادره را هم اعلام كرد، كه ترورها توسط كميتة عملياتاختصاصی ايرانی هدايت شده و زيرنظر رهبران و مقامات ايرانی ـ از جملهرهبر ايران (خامنهاي)، رييسجمهور (رفسنجاني)، وزير اطلاعات(فلاحيان)، وزير خارجه (ولايتي) ـ بوده است. ايرانيان وحشت داشتند كهدر سرانجام آن محاكمه و رأی صادره، اتفاقی غيرقابل جبران بيفتد. حتی دراواخر ١۹۹۶، مقامات ايراني، تهديدهای مختلف و آشكاری عليه آلمانصادر كردند. در ماه اوت، فلاحيان به آژانس خبری رسمی ايران، IRNA،گفت كه اين رأی اتهام «به روابط ما با آلمان و منافع مشتركمان تأثير خواهدگذاشت، آلمانيها هوشمندتر از آنند كه تصور كنند ما اين مسايل راچشمپوشی خواهيم كرد».()<br /> چهره صاحب نفوذ مذهبی ايران، آيتا... العظمی موسوی اردبيلي،بهطور عمومی و علني، خاطرنشان كرد كه آلمانيها كه داديارهای پرونده،كلمه اعدام را ضروری نخواهند دانست، چون هيچ فتوايی مانند ضرورت واهميت قتل رشدی نيست. او به فرانكفوتر آلگمينه زايتونگ در ادامه افزودكه «تا آن هنگام كه دادگاه فدرال برونو ژوست به الله يا محمد توهين نكرده،فتوای ـ قتل آنان ـ صادر نميشود».()<br /> آنان چندان متأسف يا شرمنده و پشيمان نبودند، وقتی كه حكم رسميدادگاه صادر شد. علاوه بر اين، چون ايران خود قوه قضاييه يا نظام قضاييمستقلی نداشت، تهران به اين تصور رسيد كه احكام، حركتی سياسی استكه توسط توطئه مكاران و تبانی حيلهگران يا ديگران صورت گرفته است. وزيركشور ايران، عليمحمد بشارتی «اعلام اين تصميم بياساس دادگاه برلين درمحاكمه مشهور به ميكونوس، طرح بينالمللی صهيونيسم عليه ارزشهايانقلابی و مذهبی مردم ايران است».()<br /> علاوه بر اين، قائممقام يا معاون وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي، علياكبراشعری گفت كه «طرحريزی اين توطئه دادگاه برلين عليه جمهوری اسلاميايران، حركتی فريبكارانه و گولزننده است كه با مشاركت و هماهنگی كاخسفيد و ماهيت صهيونيست ـ اسراييل ـ صورت گرفته است».()<br /> و بسياری ديگر از افراد، همگی با لحنی مشابه، و مفهوم و ماهيتی يكساندر اين باره سخن گفتند. تهران در اقدامی سريع، به نوعی معامله به مثل كرد ودست به كار تلافيجويانهای زد، با اعلام اينكه هزار خانوار ايرانی با طرح يكدادخواهی عمومي، به عنوان عده كثيری خواهان، عليه شركتهای آلمانيشكايت ميكنند كه به عراق در جهت توسعه تسليحات شيميايی در طيجنگ ايران و عراق كمك كردهاند.()<br /> عكسالعمل نخست اروپا سريع و فاقد قدرت لازم بود، اما هنوز ايراننسبت به آن مسأله اعتراض و مخالفت دارد و با اوقات تلخی و رنجش از آنياد ميكند. آلمان سفيرش را از تهران فرا خواند و ۴ ديپلمات ايرانی كه درواقع افسران سرويس اطلاعات و جاسوسی ايران بودند، اخراج كرد، ايرانيانهم در مقابل ۴ ديپلمات آلمانی را از ايران بيرون كردند. در ١٠ آوريل، جلسهمحرمانه اروپاييها، تقاضای آلمان مبنی بر فرا خواندن همه سفيران اروپايياز تهران و تعليق گفتگوهای انتقادی با ايران مورد موافقت قرار گرفت وحركتی با نشانهای پرمعنی و مفهوم آغاز شد و اندكاندك در چند هفته پس ازآن، وقتی كه وزرای خارجه اروپا به اتفاق، تمام ديدارهای خود را با ايران درسطح وزارتی در ـ راستای فعاليتهای اطلاعاتی اروپا ـ توقيف كردند، با اينوجود، چند ماه بعد از آن اتحاديه اروپا تصميم گرفت كه سفيرانش را به تهرانبازگرداند و اجازه بدهد كه آنها در مقياس قابل توجهی سوبسيد بدهند. هنوزايرانيان عصبانی بودند و از بازگشت سفير آلمان تا مدتها به ايران جلوگيريكردند.()<br /> در واشنگتن، عكسالعمل اروپا در برابر رأی دادگاه ميكونوس يا ازشگفتی و سردرگمی به آن مينگريستند و يا با خشونت و انزجار با آنبرخورد ميكردند. در طی چند سال، اروپاييها ـ خصوصاً آلمان ـ از پذيرشدست داشتن ايران در امور تروريستي، امتناع ميورزيدند، اما در زمان مشابه،اظهار داشتند كه اگر مدارك و شواهد مستند و محكمی از اين دست داشتنهاوجود داشته باشد، آن هنگام خود قصه ديگری است. حال، نظام قضايی آناننه تنها مداركی دال بر اثبات جرم ايران در تروريسم آلمان يافت، بلكه قدمغيرمنتظره و گام عجيبی برای بيان و اظهار اين مطلب برداشتند كه مقاماتايراني، مشاركت در جرم داشتهاند. دولت آلمان به اين نتيجه دست يافت كهشواهد مختلفی در سطحهای گوناگونی وجود دارند، كه هيچكدام رانميتوان ناديده گرفت و يا قابل طرح ندانست. اكنون اين عكسالعمل به ادامهگفتگوهای اساسی و انتقادی با ايران منجر شد و در محدوديتسازی تجارتو بازرگانی آلمان در ايران هيچ اقدامی صورت نگرفت. گفتگوهای اساسی وانتقادی ظاهراً تحميل شد و اين به خاطر آن بود كه اروپاييان توجه و علاقهخود را دوباره به ايران نشان دادند، هرچند كه ديگر برای تهران و واشنگتنرازی برملا شده بود كه بسياری از ديپلماتهای اروپايی بهطور صريح بههمتايان ايرانی خود گفتهاند كه اظهارات و تعبيرهای انتقادی آنان كاملاًفورماليته و ظاهری است و گفتند كه آنان ميتوانند به واشنگتن آنچه را كهانجام دادهاند، بازگو كنند. (در حقيقت، ايرانيان به اين مسأله مباهاتميكردند). گفتگوهای اساسی و انتقادی كه نشان از نوعی تنبيه و مجازاتداشت، ايران آن را سؤرفتار تلقی كرد. توسعه تجارت، بازرگانی و سرمايهمالی و... به عنوان پاداشی برای حسن رفتار ايران درنظر گرفته شد. همچنيندر پاسخ به رأی ميكونوس، اتحاديه اروپا تصميم گرفت كه ايران را با تعليقگفتگوهای انتقادی و اساسي، مجازات كند، اما به ايران پاداش تجاری و ماليميداد و ديگر روابط اقتصادياش را گسترش ميداد. مقامات آمريكايی همشكاك و ناباور بودند. در كل، چون اروپا هيچ اقدامی نكرد و چون دولتكلينتون احساس ضرورت به اقدام كاری داشت، حتی زمانی كه اين مسألهادامه يافت سازشناپذيری و سرسختی سعودی دستها را بست و واشنگتننوعی مقابله و معامله به مثل عليه ايران را پذيرفت. قبلاً، Cia و ديگرسرويسهای جاسوسی آمريكا ـ با نظارت و درنظر گرفتن پرسنل آمريكا ـمتقابلاً به تهاجمها و افراطهای ايرانيها پاسخی نميدادند و يا دست بهكاری تلافيجويانه نميزدند، زيرا نه دولت بوش و نه دولت كلينتوننميخواستند جنگی پنهانی با سرويسی مستعد گسترده و طبيعی و آزاد ـمانند ايرانيها ـ آغاز بكنند. هرچند كه در سال ١۹۹۷، آمريكا در حجمگستردهای از اقدامات پنهانی كه مأموران ايرانی خارج از كشور، در سراسركره زمين، انجام ميدادند، به عنوان راهی برای اشاره به اين مسأله كه اگرواشنگتن تمايل ميداشت فعاليت كوبنده و اقدامات مخرب عليه سرويسجاسوسی ايران انجام ميداد. تعدادی از جاسوسان و مأموران مخفی ايرانيتوسط بسياری از كشورهای ميزبانشان اخراج شدند و ايرانيان بهطور آشكار وبه شيوه قابل ملاحظه و محسوسي، عمليات جاسوسيشان را بعد از آن مهاركردند.()<br /> <span style="color:#ff0000;">اعتنا به نشانههای خطر</span><br /> از بعضی جهات، حتی تندروها در تهران به نظر ميرسيد كه پيام و پاسخاقدامهايشان را دريافتند. حوادث سالهای ١۹۹۶ و اوايل ١۹۹۷، آنها را بااين واقعيت مواجهه ساخت كه گسترش حملات به آمريكا، اسرائيل وكشورهای ميانة و معتدل منطقه ـ توامان با رفتار بيش از اندازه خودمانی وخودپسندانه آنان نسبت به حمايتها و پشتيبانی اروپا ـ آنها را به آستانةچندين وقايع ناگوار، شكست و مصيبتهای ممكن خواهد كشانيد وموقعيتشان را متزلزل خواهد ساخت.<br /> در آمريكا، گفتگوی جدی دربارة عمليات نظامی گسترده عليه ايران، درتلافی حمله آنان به برج خوبر وجود داشت. ايرانيان نتوانستند دريابند كهدولت كلينتون حمله همه جانبه را منتفی دانسته است و حتی كابوس نسخهدوم عمليات صحرای ايرانی ـ كه اسباب نگرانی را فراهم سازد ـ را كنارگذاشت. عكسالعمل محتاطانه و پاسخ حاكی از نگرانی ايران به عمليات،بالاخره در حد كوچك يك آخوندك نمازگزار در ١۹٨٨ مطرح شد كهپيشنهاد كرد كه حتی آنان كه امكان حمله واقعی را باور ندارند، در واقعنميخواهند عكسالعمل به مراتب محدودتر آمريكا را به وجود بياورند، زيراكه آنان در واقع به تعمق و تأمل پرداختهاند. ما به درستی تأثير عمليات مخفيCia را در سال ١۹۹۷ در داخل تهران، نميدانيم، اما واقعيت آن است كه ايرانبه سرعت سخن خود را ملايم و اعمالش را تعديل بكند، كه به نوعی ضربه وتكان حيرتآور ميمانست. تهران به نظر ميرسيد كه تصميم گرفته است،آمريكا را به نقطهای كه جنگ ـ آشكار يا پنهان ـ تنها گزينه ممكن است سوقدهد و آن خطی بود كه آنان قصد حذف كردن آن را نداشتند.<br /> علاوه بر اين، روابط ايران با اروپا، مصيبت و بدبختی بود. هرچند كهدولتهای اروپايي، تلاش و سعی زيادی كردند تا به هر اقدام عليه ايراندست بزنند، كه مشخص نبود در تهران، به چه صورتی به اين مسأله نگريستهميشود. پارلمان اروپا، نظام قضايی و گروههای معمولی يا معروف بهطورفزايندهای (با درجههای مختلف) موقعيتی ضدايران پيدا كردند، بدون توجهبه آنكه آنان چگونه به آن سطح رسيدند، تصميمگيرندگان ايراني، همگی بهنظر ميآمد پذيرفتهاند كه با ريسك قوی اعمال تحريم اروپايی بر آنان ياكاهش روابط اقتصادی و يا ديگر همكاريهای بيشتر با آمريكا روبرو هستند.<br /> حكومتهای اروپايی طرفدار ايران، با مشكلات بيشتری در نگهداريرابطه روبرو شدند و واقعيت اينكه ILSA ممكن بود كه به شدت در اروپامحكوم بشود و هنوز هم تأثير آن تقريباً، نشانة تهديدآميز و شومی است و ايننشانهای ظريف، باريك اما غيرقابل ترديد بود كه اگر برای انتخاب كردنفشاری وارد ميآمد، اروپا ـ به عبارتی به جای طرفِ ايران را گرفتن ـ از آمريكاحمايت و طرفداری ميكرد و ايرانيان دريافتند كه سياستهای آنان، اروپا راتحت فشار قرار خواهد داد تا كه آن گزينه را انتخاب كنند، گزينهای كهحكومتهای اروپايی چندان تمايلی به انتخاب آن ندارند.<br /> نتيجه آن شد كه ناگهان تغيير جهت و موضعی در رفتار ايران به وجود<br />آمد. آنان نظارت يا هدفگيری پرسنل آمريكايی ـ با حالت تهاجمی وستيزهجويانه ـ را متوقف كنند، هرچند كه آنان بدون شك همچنان سعی درادامه آن مسأله در مدل محتاطانه و محافظهكارانه داشتند. ناوهای ايرانی درخليجفارس سعی در رعايت فاصله قابل توجه با ناوهای آمريكايی داشتند.حمايت ايرانيان از مخالفتها و نارضايتيهای سياسی در خليج خصوصاً دربحرين، پايان يافت يا شايد به مراتب كاهش يافت.<br /> در ماه مارس، ايران شروع كرد به روند برقراری مجدد رابطه با عربستانسعودي، پس از ديدار هاشمی رفسنجانی با عبدالله شاهزاده عربستان، درلوای ديدار اسلامي، ايرانيان تمايل خود را به تعديل رفتارهايشان اعلامكردند. در حج آن سال، سعوديها به ايران اجازه دادند كه مراسم «رجمشيطان» خود را برگزار كنند و ايرانيان هم مراسم را به شيوهای بسيار ساده ومعمولی ـ و از طرفی مهار شده ـ برگزار كردند. سپس در بهار، ايران و سعوديبه از سرگيری پروازهای مستقيم خود توافق كردند، كه ديگر نشانه پيشرفتتلاشهای جديد و جدی محسوب ميشد.()<br /> عربستان سعودي، برای ايرانيان كشوری كليدی محسوب ميشد، كهخاطرنشان كنند كه آنان ميتوانند مردمان و شهروندانی خوب برای جهانباشد. پادشاهی كليه، كشورهای GCC بودند ـ كه ميتوانستند سكوی پرتاب باپرواز عمليات نظامی آمريكا عليه ايران واقع شوند ـ و نيز همپيمان اساسيآمريكا باشد و قادر به ايفا كردن نقش نيروی تعديل كننده در واشنگتن باشندو نيز چنين به نظر ميآمد كه آمريكا و همپيمانانش ديگر نشانههای فرم جديدميانهروی و اعتدال يا نرمش و تعديل ايران را ديدهاند، حداقل در كوتاه زمان،آنان روند گذشته خود را از سرگرفتهاند. اما اين فطرت و انقضای سرشتخاورميانه است و خصوصاً ايران، كه همه چيز به سادگی پيشروی و صعودثابت و منظم داشته باشد.<br /> در مه ١۹۹۷، چيز غيرمنتظره ديگری رخ داد كه كاملاً ورق را برگرداند ومايه تعقيب و حيرت همگان ـ حتی خود چهرههای مطرح و يا معموليسياست ايران ـ شد. حجتالسلام محمد خاتمی با اختلاف بسيار زياد آراءدر انتخابات رياست جمهوری به موفقيت دست يافت و او در خط مشيحزبی تندروها، تغييرات آزاديخواهانه و ليبرالگونه به وجود آورد.<br /><br /><span style="color:#ff0000;">آمريكا و ايران در اوايل دهة ١۹۹٠<br /></span>تعيين تحديد نفوذ و رويارويي<br /> سياست آمريكا در قبال ايران، سرانجام منحرف شد و از اينرو به آن شد،و نقد آن خط مشيها هم مشكل است. هرچند كه در سال ١۹۹۷ بيشتر وبيشتر ـ به مراتب به علت مشكلگشای غيبی و گرهگشای سحرآميز انتخاباتمحمد خاتمی ـ تغيير يافت. سياست آمريكا بر انتخاب خاتمی تأثير داشت.در اوايل ١۹۹۷، يكی از چيزهايی كه مردم ايران از انزوای آنان از جهان وخصوصاً، از دشمنی و خصومت سخت و مداوم آمريكا، خسته و آزرده شدهبودند (و اين خود ثمره دشمنی مداوم ايران عليه آمريكا نيز بوده است) آنانمشاهده ميكردند كه ديگر ملتها منافع اقتصادی خود را از جهانيسازی بهدست آوردهاند و آنان نيز خواهان چنين مسألهای بودند و از زمانی كه آمريكاتجسم و مظهر جهانيسازی بوده است ـ هم حس عمومی و هم حس خاصيبر اين مسأله متحد بوده كه آمريكا در نهايت مشخص خواهد كرد كه كدامكشور عضو اقتصاد جهانی شود ـ آنان از حكومت ميخواستند كه بهخصومتها و دشمنيها پايان دهد. هنوز نه كسی در آمريكا ميتوانستپيشبينی كند كه پيامد سياستهای ما ممكن است تغييراتی را در پی داشتهباشد ويا در آن تأثير بگذارد، همانطور كه انتخاب خاتمی هم شكست ما را درايران، كه در دو فصل آتی بحث خواهم كرد، حل نكرد.<br /> آنگاه طرح اين مسأله كه آيا انتخاب خاتمي، در نهايت پيامد خوب (ياموقت) برای آمريكا و سياست متفاوت در پی داشت ـ يا حتی از آن مانع شد ـنامناسب است و همچنين نميتوان پرسيد كه آيا سياست آمريكا در قبالايران در اواخر دهة ١۹٨٠ و اوايل دهة ١۹۹٠ درست بوده است يا خير؟<br /> هرچند كه من تمايل دارم تا اين پرسش را بپرسم و به خاطر ارائهپاسخهای متفاوت بيشتر از شيوه دفاعی سياست تحديد نفوذی كه آمريكا درپيش گرفت، اوقاتم تلخ شد. البته، آمريكا شرايط را فراهم كرد و ما ماهرترينمتخصصها را هم در اختيار داشتيم، آمريكاييها از سياست تحديد نفوذنفرت داشتند و اين سياستی كنشپذير و منفعل بود و آمريكا ذاتاًسياستهايی را طراحی ميكرد كه دارای كنش و انفعال باشد.<br /> «فقط آنجا كاری انجام بده!»<br /> در اصل ـ مانند ديگر جنبههای فرهنگ ما ـ رهيافت آمريكايی برای روابطخارجی است. سياست تحديد نفوذ، چيزی در حد يك رهيافت مبهم ونامعين است كه نه جنگ است و نه صلح و اشتياق و آرزوی ديرينه ما برايداشتن مرز روشن و شفاف بين «آدم خوب» و «آدم بد» را حذف ميكند.<br /> سرانجام، اين استراتژی صبوری است، چيزی كه در مجموع سياستآمريكا، جايگاهی ندارد. علاوه بر اين، اين پيوسته مسألهای است كه مردماظهار داشتند كه اعمال سياست تحديد نفوذ نوعی شكست است، نه به اينخاطر كه چون اعمال سياست تحديد نفوذ بر رژيم نشانه ضعف و سستی آنرژيم است، زيرا نشانه آن است كه هنوز به اهداف معين دست نيافته است واين مسأله درباره اعمال تحديد نفوذ ايران در دهة ١۹۹٠ وجود داشت، كهنقدها اصولاً به جهتهای متفاوتی از ايران اشاره داشت كه تغييری دررفتارهايش محسوس نبوده و اين سياست با شكست روبرو شده است. البتهچنين مسألهای مضحك و احمقانه بود، با آن معيار و ملاك كسی ميتوانستچنين مسألهای را مطرح كند كه سياست اعمال تحديد نفوذ اتحاد جماهيرشوروی از هر جهت ـ تا انحلال كامل آن كشور در سال ١۹۹١ ـ شكستخورد.<br /> اعمال سياست تحديد نفوذ، ميتواند تنها معيار موفقيت يا شكست دربازنگری باشد، كه گاهی نشانههايی از پيشرفت عينی و بارز تا انتها وجود داردو آن چيزی است كه ما به عنوان مردمی ناآرام و كم صبر و طاقت و واقعبين،دوست نداريم.<br /> از جنگ جهانی دوم، اعمال سياست تحديد نفوذ گزينه استراتژی مهم درسياست خارجی آمريكا بوده است. هرچند، به خاطر شكست يا نوميديتفكيكناپذير و جدا نشدنی آن، كمتر به عنوان بهترين رهيافت ممكن پذيرفتهميشود و به جای آن معمولاً آمريكا روندی ديگری را طی ميكند و ياگزينهای ديگر برميگزيند، زيرا آن كمترين گزينه ممكن تلقی ميشود.<br /> اغلب، اين سياست عدم، عليه آن نوع از رژيمهای خارجی است كه مادوست نداريم (و يا گاه نميتوانيم) تمايلی به پرداخت هزينه برای فروپاشيآنان از طريق عمليات نظامی مستقيم، عمليات پنهانی و يا ديگر ترفندهاداشته باشيم. در ديگر موقعيتها، همه سياستهای جانشين كمتر ازدستيابی به عينيتهای آمريكا ـ و حتی به علت عينيتهای متناقض يا بهعلت آنكه ما از پيامدهای ناخواسته هراس داريم ـ ظاهر ميشوند و مدنظرقرار ميگيرند. آنگاه، اعمال صرف سياست تحديد نفوذ، در قبال كشوريكافی است، اما در هر موردی اين سياست به شدت مورد حمله واقع ميشودو اصولاً بنا به دلايل مشروح كه گفتم، بهطور ضعيفی از آن دفاع ميشود و اينهم درباره ايران، مصداق داشت.<br /> اعمال سياست تحديد نفوذ ايران در سال ١۹۹۷ نوعی موفقيت بود.ايرانيان سعی در تغيير رفتار و چرخش داشتند، با هراس از اينكه آنان موجبتحريك عمليات نظامی آمريكا و يا تحريم اقتصادی اروپاييان شوند. اما اينكهآيا آن را موجه تلقی كردهاند و يا در نزد آنان كداميك مهمتر بوده است،احتمالاً معلوم نخواهد شد. با اين وجود، اين تنها يك موفقيت جزيی ومحدود بود، زيرا به خاطر موفقيت خاتمی در انتخابات نبود، بلكه مشخصنيست كه تغييرات آيا دايمی و هميشگی خواهد بود.<br /> اين علتی است برای اينكه باور كرد كه رفسنجانی و عملگرايان به يكموفقيت تاكتيكی دست يافتهاند، اما جهت استراتژيكی سياستهای ايران راتغيير ندادند.<br /> در همان سال يا سال بعد، ايران به مدل ظريفتر از سياست خارجيتهاجمی در اوايل دهة ١۹۹٠ بازگشت و مگر اينكه چند توسعه و رشد جديد،امكان ساخت يك سياست جديد را فراهم ميكرد، آمريكا احتمالاً دريافتكه بايد باز هم سعی در اعمال دوباره سياست تحديد نفوذ ميكرد.<br /> اعمال سياست تحديد نفوذ چند عينيت ثانويه مهم را در ايامی كه عليهايران در اوايل دهة ١۹۹٠ آغاز شد، بدست داد. اين مانع افزايش توانتسليحاتی يا انباشت مجدد تسليحات شد و به طور قابل توجهی پيشرفتايران را در زمينه دستيابی به سلاح اتمی به تأخير انداخت. (هرچند كهممكن است در نتيجه تلاشهای ما در جهت اثبات عدم صلاحيت ايران دراين زمينه بوده باشد) هرچند كه اين به يتژاك رابين و سياست داخلی اوكمك كرد و در اين مدت زمان عنصر مهمی در پيشرفت صلح اعراب ـاسرائيل به شمار ميرفت. در حقيقت، واقعيت مسأله آن است كه ايران عاملاساسی برقراری روند صلح از جهات مختلف است كه مشخص ميسازد تاچه حدی اعمال سياست تحديد نفوذ اهميت داشته و به نظر ميرسد كه اگرآن با همكاری چند جانبه بزرگتری تقويت ميشد، به مراتب دستاورد بهتريميداشت.<br /> در سال ١۹۹١ هيچ اثری از حملات حماس و پيژ نبود، شيمون پرز بهاحتمال قوی برنده انتخابات اسرائيل خواهد بود و بدون شك در روند صلحپيشرفتهای قابل ملاحظهای خواهد داشت و آن را بيشتر از نتانياهو، بهعنوان اولويت مهم خود برخواهد گزيد. با اين وجود، آنها ديگر موانعمشخص و مستقيم صلح بودند كه احتمالاً در هر حادثهاي، روند صلح را بانقصان روبرو ميكند و اما «چه ميشود؟» ها، هنوز وسوسهانگيز و يأسآورهستند.<br /> گرايش به اعمال سياست تحديد نفوذ، در مقايسه به مراتب جلوه ميكندو وقتی كه با ديگر گزينههای سياسی آمريكا مقايسه ميشود، كه قبلاً ـخصوصاً در اواخر دهه ١۹٨٠ ـ اتخاذ ميشدهاند، مزيت و ارزش آن، آشكاراو برجسته است. اگر اعمال سياست تحديد نفوذ، حداكثر، موفقيتی موقت وممكن و محدود در سال ١۹۹۷ فراهم ميآورد، گفتگوی اساسی و انتقادياروپا، مايه شكست و آبروريزی ميشد.<br /> در اينجا لازم به يادآوری است كه همواره بايد به ياد داشت كه گفتگوهاياساسی و انتقادی شامل چه چيزهايی است. اين سياست اجازه دادن ـ ياتشويق ـ به تجارت و معاملات بازرگانی با ايران است كه در آن مدت تهران رابه خاطر سوء رفتارش سرزنش ميكنند يا به به تغيير آن توصيه ميكنند. درهيچ نقطهای در تاريخ، گفتگوهای اساسی و انتقادی موجب دسترسی بهرهيافتی در جهت تغيير رفتار ايرانيان نشده است. آنچه كه سرانجام تهديد بهتحريم احتمالی موجب تغيير در رفتار ايران در سال ١۹۹۷ شد، كه باز همموفقيتی موقت، ممكن و محدود بود، كه در واقع آن بخشی از همانگفتگوهای اساسی و انتقادی نبود. اعتقاد حكومتها به ادامه گفتگوهاياساسی و انتقادی برای اصرار و ابرام به اينكه آنان ايران را تحت هيچ شرايطيحتی بعد از نتيجه رأی دادگاه ميكونوس ـ تحريم نخواهد كرد، اين فقط تهديدبه اعمال بود كه توسط پارلمانها، مراجع قضايی و دولتهای اروپايی بيانشد و موجب هراس ايران شد.<br /> تهديد به تحريم هرگز بخشی از گفتگوهای اساسی و انتقادی نبوده است،از جهت واقع، تهديد به تحريم اصولاً همانی بود كه حكومت آمريكا بارها وبارها از اروپا ميخواست كه با عدم پذيرش، بياعتنايی و واكنش منفياروپائيان روبرو شد. در مقياسی بزرگتر، گفتگوهای اساسی و انتقادی در واقعبرای تغيير رفتار ايران در نظر گرفته شده بود، كه در حقيقت نتيجه معكوس ومنفی داد. اين مسأله به ايرانيان تندرو و راديكال فرصت داد كه با تعديل رفتارو گفتار ايران مخالفت كنند و رهيافتی به مراتب ضمنيتر، ساختاريتر وسازندهتر در برابر آمريكا اتخاذ كنند و اصرار و ابرام بر اينكه ايران به هيچروابط حسنهای با آمريكا نيازی ندارد، چون آنچه را كه نياز دارد از اروپايياندريافت و تأمين ميكند، كه اروپاييان روابط اقتصادی و بازرگانی خود را باايران را ادامه دادند و به آنان كمك كردند تا نسبت به اعمال اسرائيل و آمريكاو يا هر كشور ديگر بيتفاوت و بيتوجه باشند، حاميان گفتگوهای اساسی وانتقادی گاهی از اين روش ـ بنا به مقايسه با سياست آمريكا در قبال چين ـدفاع ميكردند. ادعای آنان چنين بود كه سياست آنان پاداش و روابطاقتصادی هميشگی با ايران، هيچ تفاوتی با تلاشهای آمريكا در جهتگسترش روابط با چين ندارد. (بنا به همان روابط اقتصادی وابسته به هم ومتقاعد كردن بيجينگ (پكن) به تمركز بيشتر بر روی رشد اقتصادی تا رشدجغرافيايي).<br /> اما اين مقايسه و قياس تمثيلی نادرست بود (چون ايران به هيچوجه مشابهچين نيست!). اول آنكه، چين ميداند كه روابطش با آمريكا، براساس رفتار ومبتنی بر بسياری موارد مانند حقوق بشر و الزام داشتن به حسن رفتار در قبالتايوان و... ساخته است.<br /> سرعت و عمق روابط آمريكا توسط رفتار چين مشخص و معين شدهاست و پكن ميداند كه در صورت در پيش گرفتن رفتار غيرقابل بخشش واسفانگيز، كنگره آمريكا راههايی برای مجازات آن خواهد يافت، بدونتوجه به اينكه قوه مجريه چه ميخواهد و اين مسأله (از ديدگاه آمريكا)بهطور كامل سوءرفتار چين را ريشهكن نكرده است، اما به مراتب آن را تعديلو آرام كرده است. چين موشكهايش را در نزديكی تايوان آزمايش كرد. درزمان فشارها، به عنوان مثال، اما چين ميدانست كه اين اعمال ـ هرچند موقتی به روابطش با آمريكا لطمهای جدی وارد خواهد كرد، بنابراين، محدوديتچين در آن موقعيتها، با اين احساس كه انجام آنان به شدت مورد نياز است،انجام ميشد.<br /> از لحاظ اهميت بيشتر، چين امروز، كشوری بسيار متفاوت ـ با اهداف وسياستهای كاملاً متفاوت با ايران، كه (در حدود سالهای ١۹٨۹ تا ١۹۹۷) ـاست. چين شايد از آمريكا بخواهد كه از آسيای شرق بيرون باشد، اما نه باشيوهای تهاجمی به ما فشار اعمال ميكند و نه به عمليات تروريستی عليهنيروهای آمريكايی و همپيمانانش در آسيا پناه ميبرد.<br /> در حقيقت، حتی آن دسته از آمريكاييها كه خواهان افزايش تهديدهايبلندمدت عليه چين بودند، خواهان اعمال جنگ و رويارويی نامتقارن نبودند.اگر چين استراتژی را در پيش گرفت، به نظر ميرسد كه به خاطر درك تغييرفوری و شگفت در رفتار آمريكا در برابر آنان بوده است. گفتگوهای اساسی وانتقادی هرگز ساختاری مشوق و محرك و انگيزه يكسان برای ايران به وجودنخواهد آورد، كه در واقع به جنگ نامتقارن با آمريكا و همپيمانانش در منطقهوارد شد.<br /> اگر گفتگوهای اساسی و انتقادي، شكستی آشكار بوده است، مشكلبتوان يك استراتژی برای اعمال فشار بر روی ايران تصور كرد كه تأثيرگذارباشد. تازه اگر نگوييم كه آن اعمال سياست تحديد نفوذ عالی بوده است يااينكه نميتوانست نوعی تقويت و پشتگرمی باشد. مسلم و آشكار است كه،براساس رفتار ايران، كه اصولاً سياست اعمال تحديد نفوذ بر آن رژيم كه درسال ١۹۹٣ رسماً آغاز شد، بسيار ضعيف و سست بوده است.<br /> بايد بهتر باشد، حداقل بعضی از تغييرات را بعدها، درست بعد از شروعآن، پذيرفته شد. با اين وجود، دنبال كردن سياستی كه بهطور قابل توجهيتهاجميتر از آمريكا باشد ـ همان كه در نتيجة تلاشهای (در آن زمان گروهيو جمعي) كنگره و دولت در سال ١۹۹١ بود ـ مشكل است. اول از همه اينكه،آن گزينه ساده، اقدام پنهانی نبود. همانطور كه اشاره رفت، آمريكا فاقدسرمايه در ايران بود، كشوری كه چندان بيثبات نبود كه از منافعی كه ازتشويق و ترغيب به اقدام پنهانی كه ممكن است دست دهد و اعمال عملياتاقدام پنهانی عليه ايران با توجه به دخالت ايران در امور داخلی ايران تنها بازيكردن حرف با روانپريشي، احساسي، قديمی و گاه نيز قابل كنترل ايرانيانميبود.<br /> اين بهترين راه برای تحريك ايران برای مخالفت ورزيدن با آنچه ماميخواهيم بود و اين بهطور يقين تهران را تهاجميتر ميكرد و آن را درتلاشهايش برای حمله مجدد به پرسنل، همپيمانان و منافع ما، بسيار فعالترميكرديم.<br /> در اوايل دهه ١۹۹٠، هيچ نوع اعمال سياست تحديد نفوذ تهاجمي، عليهرژيم ايران ادامه يافتنی نبود. در طی دوران مشابه، آمريكا يك نوع سياستسختگيرانه و شديد و به مراتب تهاجميتر از سياست تحديد نفوذ عليهعراق اعمال كرد. اعمال سياست تحديد نفوذ عليه آن رژيم، كه در قطعنامهشورايعالی امنيت ملي، بند پنجم اساسنامه سازمان ملل و شورای امنيت بهتصويب رسيد و اتفاقنظر جهانی بر اين بود كه صدام حسين يكی از بدترينديكتاتورهای قرن بيستم است و آنگاه بايد از دستيابی سلاح اتمی محرومبشود، همانگونه كه برای هر كشوری ممنوع است.<br /> او فقط كشوری مستقل و خودمختار ديگری را مورد تاختوتاز و تجاوزقرار ميداد، درگير مسايل تروريسم ميشد (مانند تلاش برای ترور پريزيدنتبوش اول) كه زيردستان او چندان هوشمند نبودند كه درگير بودن خودشان دراين مسأله را مخفی نگاه بردارند و او بهطور معمول قطعنامه شورايعاليامنيت ملی را نقض كرد و از بازديد فرستادگان سازمان ملل جلوگيری كرد ونگذاشت كه آنان به بررسی و بازرسيهای خود بپردازند، حتی آنان را باخشونت تهديد كرد. علاوه بر اين مسايل، اعمال سياست تحديد نفوذ در قبالعراق در سال ١۹۹۶ و در بدترين صورت ممكن در آغاز قرن بيستويكم،كاهش يافت و از بين رفت.()<br /> بنا به همه مشكلاتی كه آمريكا در قبال عراق، تجربه كرد، اما سعی شد كهاعمال سياست تحديد نفوذ همچنان به صورت تهاجمی عليه عراق با همهمسايل حواشی آن ـ حفظ شود و شايد تصور آن مشكل باشد كه هر نامهايمشابه و همزمان عليه ايران ميتواند تحقق يابد و اجرا شود.<br /> مشكل اساسی و عمده اعمال سياست تحديد نفوذ عليه رژيم ايران، آنبود كه از همان تحريم همه جانبهای كه در مورد عراق استفاده شد، خبرينيست، تحريمی كه در طی زمان، عراق را متلاشی كرد و موجب شد كه اعمالسياست تحديد نفوذ هم در كنار آن فروپاشی از بين برود. نه كشورهاياروپايی و نه حتی كشورهای آسيايي، مانند روسيه و چين و ژاپن خواهانپيوستن به تحريم همه جانبه عليه ايران هستند، چه رسد به اينكه به اعمالحمله نظامی عليه ايران بپردازند، در حالی كه آنان مهمترين عناصر پروپاقرص اعمال سياست تحديد نفوذ عليه عراق بودند و اين سادگی در برنامهآمريكا نيست كه سعی كند ـ همانند دهه ١۹۹٠ ـ ايران را هم مانند عراقكنترل كند.<br /> آخرين پرسش مهمی كه توجه به آن لازم و ضروری مينماياند، آن استكه آيا آمريكا ميتوانست يا ميبايست، عليه ايران به خاطر حمله به برجهايخوبر، دست به اقدام متقابل و كار تلافيجويانه ميزد؟<br /> از ديدگاه شخصي، من معتقدم كه برای آمريكا كه برای نگرش و يا موضعبازدارندة آمريكا ـ كه به نوعی عبرتانگيز هم هست ـ بهتر ميبود كه در كل،توجه خاصی به ايران معطوف ميداشت و اگر حكومت آمريكا حتيميتوانست، بهتر بود راهی بيابد، كه به اقدام تلافيجويانه نظامی عليه ايران ـبه خاطر بمبگذاری برجهای خوبر ـ دست ميزد. هرچند، من معتقد نيستمكه بنا به چنين شرايط و اوضاع احوالي، انجام چنين مسألهای واقعبينانه ومناسب باشد. دلايل آن، با توجه به سياست آمريكا در قبال جمهوری اسلاميايران درسهای مهمی در بر دارد.<br /> بخشی از مسأله، دور مسأله زمان ميگردد، همانطور كه در قسمتهايقبل اشاره كردم، انتخابات خاتمی به نظر ميرسيد كه ضرورت چنين مقابله يامعامله به مثلی را از سر راه برداشته است، زيرا به نظر ميآمد كه حكومتايران بهطور چشمگيری دارند تغيير ميكنند و به سمت بهبودی ميروند.<br /> البته، دليل كوچكی برای آن پرسش منطقی وجود دارد كه آيا در همان باراول كه او انتخاب شد، مسأله مقابله يا معامله به مثل، به كلی از بين رفت؟ اما اين پرسش هنوز بدون پاسخ مانده است كه آيا آمريكا ميتوانست و ياميبايست قبل از انتخاب خاتمی ـ به عنوان رئيسجمهور ايران ـ اقدامميكرد؟ پس از همه اين مسايل، آمريكا نميدانست كه او برنده ميدان مبارزةانتخابات خواهد بود، پس نميتوان دربارة عدم اقدام يا بيتحركی قبل از ماهمه ١۹۹۷ قضاوت كرد.<br /> در حقيقت، خاتمی تا چند ماه قبل از انتخابات كانديداتوری خود را اعلامنكرد و درست زمانی كه سنجش افكار عمومی ـ يا نظرسنجی ـ به پايانرسيد، انتظار جهانی آن بود ـ حتی خود خاتمی ـ كه به او اجازة برنده شدننخواهند داد. در ماجرای برجهای خوبر، ايران از خط حياتی و حساس عبوركرد، در شاخص نسبتاً آشكاري، اين حمله مستقيمی به آمريكا بود كه اعمالشد. مسأله اين نيست كه قبلاً چنين چيزی رخ نداده است ـ در حداقل سهمورد مانند لبنان (در اوايل دهة ١۹٨٠)، بمبگذاری مارين بركس ـ وشكست دولت ريگان برای انتقام گرفتن آن حملات، بدون هيچ چون و چرا وترديدی اشتباه بود. بعد از حمله تروريستی روز ١١ سپتامبر ٢٠٠١، چنينعدم تمايل و اكراهی برای انتقامجويي، به شدت به نظر ميآمد كه نادرستاست و درسهای يازدهم سپتامبر مستحق ارزيابی تصميمات سياسی قبليبود. ما آن روز درس تلخی را آموختيم كه بايد زودتر بياموزيم كه عدم تمايلبه رويارويی با گروههای تروريستی و كشورهای حاميان آنان تنها موجبپرورش تروريسم ميشود. بنا به هيچ ملتی اجازه داده شود كه تصور كندميتواند به آمريكا حمله كند و از تبعههايش و يا نمايندگان خارجياشاستفاده كند و معتقد باشد كه ديگر در صورت انجام چنين كاري، مجازاتنخواهد شد. برای آگاهی بيشتر ما، از آن وقت تا به حال ايران ـ به طور مستقيميا غيرمستقيم ـ دوباره به ما حملهای نكرده است.<br /> اما نبايد آن را نشانه موفقيت عدم عكسالعمل ما تلقی كرد. ايرانيان درسال ١۹۹۷ سياست خود را تغيير دادهاند، از هراس اينكه مبادا آمريكاعكسالعمل نظامی داشته باشد. آن تصور و نتيجهگيری براساس اعتبار ووجهه و شهرت اين مسأله بوده است، كه آنان عمل آمريكا را در طول جنگتانكرها، جنگ خليجفارس و در مقياس كمتر، عليه عراق از بسياری جهات درسال در دهة ١۹۹٠ مشاهده كردهاند و اين حوادث نوعی احتياط را در تفكرسياستگذاران ايرانی تزريق كرده است.<br /> اگر خاتمی انتخاب نميشد و آمريكا از برخورد انتقامجويانه نسبت بهخوبر قصد ميكرد، اين به شدت ـ و احتمالاً ـ آن ميشد كه تندروها در تهرانقائل به اين استدلال بودند كه عدم تمايل ما به انتقام و مقابله به مثل، بهشكست ما در دوران بحران گروگانگيري، سه حمله پيدرپی حزبالله درلبنان و گروگانگيری جوربهجور آمريكاييان، مربوط ميشود و (همانگونه كهبه طرز آشكاری وانمود كردهاند) چنين اثبات ميشد كه ايران ميتواند بيشترو بيشتر به تهاجم عليه آمريكا و همپيمانانش بپردازد، بدون آنكه هراس ووحشتی از عكسالعمل نظامی آمريكا داشته باشد. به عبارت ديگر، درصورت عدم انتخاب خاتمی هم آمريكا تمايل به مقابله به مثل نداشت، تغييرمثبت رفتار ايران، احتمالاً ديری نميپاييد و سياست گذاران و تصميمگيرندگان اصلی سياست ايران، احتمالاً از اين درس نادرست، نكتههاميآموختند.<br /> تهديد و خطر تحريك و نابوديهای ناشی از عكسالعمل نظامی براياعمال سياست تحديد نفوذ ايران بسيار مهم و سرنوشتساز بود، برايآشكار كردن اين كه آغاز آستانهای بود كه نميتوانستند عبور كنند. عبور ازآستانه اساسی در برج خوبر، اگر ايران از عكسالعمل حمله نظامی دچارآسيب نشد، اعمال سياست تحديد نفوذ به شدت و شايد هم ـ به طورخطرناكی ـ آنان را به خطر انداخت. با اين وجود، بسياری از موانع و مشكلاتدر ارتباط با چنين مقابله يا معامله به مثلی وجود داشت، كه بعضی از آنانمطرح شدند، مانند يافتن هدف درست و در رابطه با امكان انتقامجوييايرانيان، كه نبايد چندان تعيينكننده باشد، (و هيچ دليلی هم برای باور اينمطلب كه چنين است، وجود ندارد) تعداد زيادی از اهداف ممكن بودند:ناوگان ايران، زيردريايی جديد، پايگاههای آموزش تروريستي، فرماندهيپاسداران و MOIS، امكانات WMD آنان و ديگر اهداف نظامی ايران.<br /> هر كدام از آنان پيام مناسبی برای رژيم ايران ميداشتند كه پرداخت هزينهو تاوان، ترور آمريكاييها بودند. به محض اينكه آمريكا فرماندهی سرويساطلاعات و جاسوسی عراق را نابود كرد ـ در سال ١۹۹٣ ـ كه سعی در ترورجرج بوش داشتند، ميتوانيم حداقل با آن درجه از اعمال، نسبت به ايران هماقدام كنيم (به خاطر كشتن ١۹ آمريكايی در برجهای خوبر).()<br /> و نه اينكه امكان تلافی و انتقام از ايرانيان، فاكتور و عامل مشخصی باشد.<br /> اول، رفتار اصلی ايرانيان، پس از حمله تروريستی خوبر و اعلانهايعمومی برای تلافی و مقابله مثل در آمريكا، خاطرنشان نشد كه آنانفهميدهاند كه خودشان از حد خود تجاوز كرده و از حدود اختيارات خودفراتر رفتهاند و دارای احتمال ضعيف است كه ـ اگر ما حمله كنيم ـ آناناقدامی تلافيجويانه انجام دهند.<br /> دوم آنكه، ايران برای آخوندك نماز جمعه اقدامی تلافيجويانه انجام ندادو اكثر مردم باور نميكنند كه به خاصی نابودی هواپيمای ۶۵۵ ايران اير آناقدام را انجام بدهد.()<br /> اين همچنين به روشنی خاطرنشان ميكند كه در صورت تمايل آمريكابرای اعمال قدرت غيراتمی و شديد، ايران كوتاه ميآيد.<br /> سوم، هرچند مقامات آمريكايي، گاه بحث ميكنند كه چرا و چگونه انتقامو مقابله به مثل ـ «اين به آن در» ـ فزاينده و روزافزون بين ايران و آمريكا از نظرآنان چندان مناسب نيست، اين همچنان موضوعی بود كه يكسری ازحملات و عكسالعملها گاه نادرست از منظر تهران هم فرضيهای يكسانداشت.<br /> ايرانيان ميتوانستند چند آپارتمان يا ساختمان را منفجر كند و بدون شكچند صد نفر مردم را بكشند، اگر آنان بهطور مشخص خواهان ادامهفعاليتهای تروريستی طولانی ميبودند، اما از ديد آنان صدمات و لطمههايغيرقابل جبرانی را بايد متحمل ميشدند اگر آمريكا راهحل مشابهی را در برميگرفت. و اين مسأله، در آنان نوعی وقفه و تأمل ايجاد كرد، قبل از اينكه دربرابر مقابله به مثل ما، به انتقامجويی بپردازند. و آخر اينكه، روا داشتن امكاناينكه ايران در برابر مقابله به مثل ما، انتقامجويی كند و تا كه شايد ما را ازتوجه و اعتنای بيشتر به موضوع دور بكند، زيرا اصول هستهاي، اعمالسياست تحديد نفوذ و بازدارندگی را مردود بداند و اين بهطور مؤثر ايران رابرای اعمال ترور شهروندان آمريكايی و يا تنفر و نفرت بيمارگونه عليه آنان،خرسند ميكرد و اين بيانی است كه هر كشور ظالمی ـ برای اعمال حملاتتروريستی عليه آمريكا و برخورداری از اشتياق به مقاومت كردن در برابرضرر و زيانهای بزرگ و گسترده به خاطر حملات نظامی آمريكا ـ با چنينرويكردي، نوعی بليت مجانی يا كارت افتخاری دريافت كنند و هرگز رنج آنضرر و زيانهای بزرگ و گسترده را بهخاطر حملات نظامی آمريكا بر خودهمواره نميكنند، چون تاب تحمل آن را نخواهند داشت و اين منطق كاملاًنامعقول و اشتباه است. به خاطر تمايل به حمله عليه برج خوبر ـ و نيز اشاره بهاينكه ميتوانست و ميبايست كه چنين حملاتی از اين دست انجام بدهد ـايران از عكسالعمل نظامی آمريكا بايد ايجاد مصونيت ميكرد.<br /> نهايتاً، اين دقيقاً استدلال و توافق تندروهای ايران بود، كسانی كه ادعاداشتند، آمريكا ترسوتر و بزدلتر از عكسالعمل نشان دادن به مخالفتها وچالشهای آنان است و آنان ميتوانند بدون هراس داشتن از مقابله به مثلآمريكا، هر كاری كه دوست دارند انجام دهند و اين بهطور آشكار، منطقی وپاسخگو نيست، تا حساب شده و معقول برای استدلال اينكه آمريكا مايل بهاستفاده از زور و نيروی نظامی برای مقابله به مثل با ارتكاب اعمال تروريستيعليه شهروندانش نيست، زيرا هراس دارد كه كشور ديگری ممكن است بهدنبال آن به حملات تروريستی دست بزند! اينكه اگر گروهی يا كشوريتصميم گرفت كه به صدای تروريستی اقدام كند، از ـ هراس حملات بيشتر ـمقابله به مثل خودداری شود، صرفاً موجب تشويق و ترغيب آنان ميشود.هنوز تنها مسألهای كه بايد توجه داشت اين است كه به ارزيابی و سنجش اينپرداخت كه آيا آمريكا ميبايست عليه ايران به خاطر حمله به برج خوبر، قبلاز انتخاب حاتمي، مقابله به مثل ميكرد و اينكه آيا ما برای انجام چنين كارياطلاعات (جاسوسي) مناسبی داشتيم. از اين لحاظ است كه مسأله مقابله بهمثل و انتقامجويی عليه ايران بهم برخورد ميكند و آن مجزا ميشود. دراينجا، شناخت تجربة بعدي، ميتواند كمك مناسبی باشد ـ اهميت سرويساطلاعات جاسوسی ـ برای علميات نظامی در آن زمان و پس از آن هم ـ وقتيكه مقابله به مثل و انتقامجويی به خاطر عمليات تروريستي، در شكلگيريحمايت همگانی و بينالمللی نمود و اهميت حياتی پيدا ميكند، آنچه كه ما ازتجربيات ناخوشايندمان آموختيم اين است، كه حمله به عراق در سال ٢٠٠٣بدون داشتن حمايت بينالمللی قوی و براساس موردی برای جنگ كه بهمراتب ضعيفتر از كار در آيد از آنكه ما معتقد بوديم كه پيامدهای بسياردردناكی در آن زمان خواهد داشت.<br /> بدون داشتن قضيهای محكم و مسأله و موردی محكمهپسند و قوی برايانتقامجويی و مقابله به مثل، غيرممكن است كه حمايت ضروری داخلی وبينالمللی به دست بيايد. علاوه بر اين، در جنگ، همواره تلفات وجود دارد وآمريكا بايد قادر به توجيه آن تلفات برای مردم كشورش و نيز همپيمانانشباشد. بسياري، نيروی اطلاعات و امنيت را به خاطر مشروعيت و ضرورتحمله به الشيفا كارخانة داروسازی الشفا در سودان به چالش و پرسش فراخوانند، حملهای كه مقابله به مثل و انتقامی برای حمله القاعده بهسفارتهای آمريكا در كينا و تانزانيا در سال ١۹۹٨ بود و آن حمله منجر بهاعمال و استفاده از موشكهای خودكار كروز عليه تشكيلات و ساختمانهايخالی از سكنهای شد كه كمترين احتمال تلفات شهروندان را به همراهداشت.()<br /> مقابله به مثل و انتقام از حمله تروريستی به خاطر همه زيانمندی و مخرببودن آن برای امنيت ملی آمريكا، كاملاً برای آمريكا به مراتب بدتر است كهعليه هدفی غلط مقابله به مثل كند، زيرا مقابله به مثل و انتقام عليه ايران، نيازبه اين مسأله دارد كه آمريكا عمليات نظامی ـ در حد لازم و ضروری و به حدكافی ـ گسترده دست بزند، تا هم تفكر مقامات ايران را روشن بكند كه ازصورت تروريستی چيزی دستگير آنها نميشود و هم اقناع بكند كهنميخواهد مقابله به مثل كند، اين مسأله برای آمريكا بسيار حياتی و مهماست كه در اينكه ايران پشت ماجرای خوبر است، درست و صحيح ميگويد.<br /> تصور اينكه واشنگتن، با اقدام به حملهای همه جانبه هوايی و استفاده ازموشك كروز عليه ايران، كه صدها نفر را به كشتن بدهد، آيا فقط اين نكته راخواهد يافت كه تهران پشت مسأله خوبر نبوده است؟<br /> همانگونه كه در بعد از جنگ سرد جهان انجام شد، اين پرسش دربارةمقابله به مثل و انتقامجويی از حمله برج خوبر مطرح ميشود كه «سرويساطلاعات و جاسوسی تا چه اندازهای خوب بوده است؟» و مشكل قبل ازانتخاب خاتمي، چندان بزرگ و حاد نبود. اكثر كارشناسان در Cia و ديگرتحليلگران سرويسهای جاسوسی معتقد بودند كه ايران پشت مسأله خوبروجود دارد، اما آنان معتقد بودند كه مسألهای براساس شهود و شواهد ضمنيو مبنی بر قرائن ميباشد.<br /> سرانجام، آنان به درستی اثبات كردند، اما مطمئناً مواردی وجود داشت(WMD عراق در سال ٢٠٠٣ دوباره به ذهن خطور ميكند) وقتی كه شهودتحليلگران اطلاعاتی و جاسوسی با شواهد و مدارك مستند و محكم توأمميشود، صحت آن محكمتر و مشخصتر ميگردد. قبل از ١۹۹۹، وقتی كهسعوديها سرانجام شواهد خود را دربارة حمله خوبر، به پليس فدرالآمريكا ارائه دادند، كارشناسان سرويسهای اطلاعاتي، بنا به هيچ درجهاياز اطمينان، ايران را متهم به دخالت در پشت پرده آن حمله نكردند. آنها بيانكردند كه ايران به احتمال قوی مجرم و متهم است، اما ديگر امكانهايی هموجود دارد كه هنوز شواهدی برای ارائه نتيجه نهائی بدست نيامده است واين مسأله هيچ كاری نداشت كه اگر شواهد به اندازه كافی برای ارائه دردادگاهی مشهود و علنی مستدل و محكم بودند، كاملاً آمادة ترسيم اين وجهتمايز و تفاوت بود كه رئيسجمهور بگويد «ما اطمينان داريم كه ايران اينحمله را انجام داده است، اما ما معتقديم كه در ملاعام اثبات اين مسأله مشكلخواهد بود». در سالهای ١۹۹۶، ١۹۹۷ رهبری جمعی گروههای سرويساطلاعاتی و امنيتی تصور نميكردند كه آنان بتوانند رابطه ايران با مسأله خوبررا بيان كنند كه خصوصاً در جريان مذاكرهها و مناظرههای پيرامون تصميمدولت بوش به اينكه با ايران در سال ٢٠٠٣ وارد جنگ شود، وقتی كهگروههای جاسوسی و اطلاعاتی آمريكا محكم و متفقاً ـ اما ندانسته و به غلط ـمعتقد بودند عراق برنامه WMD تهاجمی گستردهای را در اختيار دارد، مشكلبتوان از دولت كلينتون عيبجويی و انتقاد كرد برای خودداری كردن ازاعمال حمله نظامی گسترده، وقتی كه سرويس اطلاعاتی و امنيتی آمريكاچنين رأی و حكمی محكم و قانعكننده نداشت. مطمئناً كارهای بيشتريميتوانست انجام گيرد، خصوصاً، آمريكا ميتوانست عربستان سعودی راهرچه بيشتر تحت فشار بگذارد. ما بهطور محتمل بيشتر روی مسأله كارميكرديم تا به آنان اطمينان دهيم كه اگر شواهدی كه آنان برای ما تهيه و آمادهكردهاند، تا اين اندازه خوب و ارزشمندند كه ما معتقديم كه ـ و همانطور كهمسلماً از كار در ميآيد ـ آمريكا عمليات گستردهای را اعمال خواهد كرد.<br /> اين مسأله برای مستحكمتر كردن جناح سعودی كه خواهان حمله نظامی ـپيروز ـ آمريكا به ايران بودند. ديگر تاكتيكها و شگردهای ديپلماتيك وجودداشتند كه ما ميتوانيم به كار ببريم. هرچند كه، درس عمدهای كه از تجربهخوبر فرا گرفتيم، يكی از جنبههای ديگر تاريخ ايران از زمان انقلاب است.ايران ذاتاً كشوری پيچيده، مشكلآفرين و غيرقابل پيشبينی است. هنگامبرخورد و رفتار با ايران، آمريكا و هر كشور ديگر كه با آن معامله و تبادل وتقابلی دارد، اغلب خود را در سمت و سوهای متضاد و متعارض با آنميبينند.<br /> بهطور جزييتر اگر به مسأله بپردازيم، زيرا رژيم ايران تمايل به انجامكارهايی دارد كه بيش از حد نسبت به منافعشان، دارای نتيجه منفی ومعكوسی باشد (هرچند كه ندرتاً تشخيص اين مسأله رخ ميدهد) و ميتواندمردم ايران را قانع بكنند كه در دنبال همان تصور مبهم و آرمانی مانند«مقاومت در برابر نفوذ خارجي» همچنان ايثار و از خودگذشتگی شديدداشته باشند و رنجهای ناشی از آن را بر خود هموار كنند، پس رفتار و تعاملبا آن ـ حتی از جهت مخالفت با موشك كروز ـ بسيار مشكل است.<br /> ايرانيان، رسم و قِلقِ گذاشتن ديگر كشورها را در موقعيتهای آزارنده واسفانگيز كه هيچ راهحل خوبی ممكن نباشد، را به خوبی ميداند. تجربهاروپاييان در «گفتگوی اساسی و انتقادي» يكی از همان نمونههايدلسردكننده و رنجشآور است و اين مسأله به معنی آن نيست كه محكوم بهشكست برای ايران سودی ندارد، بلكه ايرانيان بياعتنا و ناهشيار به ضرر وزيان هستند و يا حتی گاه راغب و مايل به آن ميباشد و قادرند كه خودشان راقانع بكنند كه عمل آنها برای دستيابی به پيروزی روانی است كه گاهی برآن آنان حتی مفيد هم هست.<br /> من هنوز معتقدم كه منافع آمريكا دريافتن راهی برای مقابله به مثل و ياانتقامجويی از ايران به خاطر حمله به برجهای خوبر، تأمين ميشود اما مناعتراف و تصديق ميكنم كه دولت كلينتون چندان تحت آن شرايط، درستعمل نكرد. در برجهای خوبر، شواهد قبل از انتخاب خاتمی به دست نيامدهبود. و در مقياس بزرگتر، انتخاب او بهترين انتقام و تلافی از آمريكا بود كهميتوانست عليه تندروها ـ كه دستور حمله برجهای خوبر را داده بودند ـاعمال شود.<br /> </span></strong></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/22997513-114085656695980001?l=persianpuzzle.blogspot.com' alt='' /></div>persian puzzlehttp://www.blogger.com/profile/08880442284918146485noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-22997513.post-1140856081357521702006-02-25T00:23:00.000-08:002006-02-25T00:28:01.446-08:00فصل ۹- دوران تضاد و اختلاف<div align="right"><strong><span style="font-size:130%;">پيامد جنگ ايران و عراق در ١۹٨٨ موجب شد كه رهبريت ايران به چيزيفراتر از جنگ همهجانبه با عراق بيانديشد. هزينههای جنگ همچنين هر دوكشور را تحت فشار قرار داد كه پرسشهای اساسی دربارة اصل و ذاتانقلاب ايران مطرح شود.<br /> انقلاب تمام شد، جنگ به پايان رسيد، اكنون چه كشوری آنان ميخواهندبسازند؟<br /> هرچند، مرگ خميني، به مدت اندكی پس از جنگ و قبل از اينكه برايبسياری از مسايل راهحلی يافته شود، رخ داد و جانشنيان خود را در ميانالگوهايی قالبی و ارزشها و اهدافی كه در مدت زمان فرسايشی و خطرناكجلوهگر شدند، رها گذاشت. بسياری از رهبران ايران، خلاقيت و ابتكاريجديد در عبور از حد و مرزی كه امام برای آنان و زمينههای مختلف تعيينكرده بود، نشان دادند. هرچند كه آنان قادر نبودند كه همه آن حد و مرزها را ازبين ببرند، اما انگار گاه در جاهايی كه ممكن بوده است، سعی خود رانمودهاند.<br /> هرچند كه آنها سرانجام در دنبالهروی روندهای جديد در بسياری ازجنبههای مهم سياست خارجی ايران در رابطه با آمريكا، مخالفت با روندصلح خاورميانه و صدور انقلاب موفق شدند. به طور قابل فهمي، ايرانبسياری از درسهای خطرناك و غيرطبيعی از تجربيات دوران دهة ١۹٨٠آموخت.<br /> براساس بحران گروگانگيری لبنان، طرف بسياری از رهبران ايرانی به ايننتيجه رسيدند كه آمريكا نسبت به تلفات و مجروحان كه حتی در تعداد اندكهم باشند، بسيار حساس است و موجب ميشود واشنگتن فلنگ را ببندد.آنان از ديگر تجربيات در طی جنگ نفتكشها كه آشكارا مبارزه ميكردندنكتههای بسياری آموختند، كه آمريكا قادر به اعمال فشار شديد و وارد كردنضررهای غيرقابل جبران به ايران است، اما آن حوادث مشابه هم نشان داد كهآمريكا نسبت به چنين اقدامهايی بيميل است و خواهان انجامشان نيست،مگر اين كه مشخص گردد كه راهی غيرقابل ترديد و حتمی است. عنصراساسی و جز سازندهای كه آنگاه در اوايل ١۹۹٠ مطرح شد، (در طی دولتبوش و كلينتون) عزم و ارادة آمريكا بود.<br /> برای به وجود آوردن و قوام بخشيدن به صلح جديد بين اسراييل وهمسايگان اعراب آن بود و اين مايه نفرت و تكفير ايدئولوژی ايران وموقعيت استراتژيكی آن بود، يا اين كه ـ حداقل در بيان، باور و طرح حكومتمذهبی اسلامی ـ وجود داشت.<br /> هرچند، اين تنها منبع و منشأ مشكلات نبود، اميد تصميم آمريكا بهبرقراری صلح و اراده ايران برای به يأس بدل شدگی و شكست آن اميد در دوكشور به سوی رويارويی و در جهت درگيري، منجر به يك سری گسترش وتشديد عوامل در دو طرف شد، هرچند كه ايران به نظر ميرسيد كه در روندبازی هشيار عمل ميكند، هر چند كه آمريكا چنين نبود. در نتيجه، هر دوطرف باز هم در ١۹۹۶ دست به گريبان شدند و كار به دعوا كشيد.<br /> با اين حال، در اواخر دهة ١۹٨٠ و اوايل ١۹۹٠ همه آن عناصر اساسی واجزا سازندة روابط ايران و آمريكا به نظر ميرسيد كه پس از دههها شكلگرفته است و جمع شدهاند و نتيجه آن كه قرار گرفتن رويارويی مستقيم كه بهسرعت در آستانه جنگ، تشديد شده با چنين پريشانی و آشفتگی كه جنگعراق و ايران، از صحنه خارج شد، آمريكا و ايران مستقيماً با هم روياروييپيدا كردند، البته ايران از راهی حساب شده و آگاهانه وارد شده بود، اماآمريكا به خاطر رويارويی با حملات تهاجمی ايران گريز زده بود.<br /><br /><span style="color:#ff0000;">دولت بوش، عراق و تحتالشعاع قرار گرفتن ايران</span><br />ايران هرگز از دستور جلسه دولت اول بوش خارج نشد، اما چندان هم بهعنوان مسأله قابل توجه و موضوعی فوری مطرح نبود. گروه بوش چيزهايديگری را در صحنه كاری خودشان داشتند. در سال ١۹٨۹، ديوار برلين فروريخت و جنگ سرد نابود شد و به كلی از بين رفت. در همان سال، دمكراسيتقريباً چين را در نورديد، تا اين كه ميدان تيانمن هم محو شد.<br /> در سال ١۹۹٠، صدام حسين به كويت حملهور شد، با تلاشی نادرست وغلط برای حل مشكلات اقتصادياش از راه تصرف نظامی و دست يافتن بهآرزو و رويايش كه قدرت برجسته و مسلط جهان اعراب شود، همان روياييكه در ده سال قبل با حمله به ايران نافرجام مانده بود.<br /> دولت بوش سخت تلاش كرد تا كه اجتماع بينالمللی بيسابقه و اهدافجانبهای را برای بيرون كردن عراق از خاك كويت به دست آورد و آنگاه در۴٣ روز جنگ خليج، كويت را آزاد كند و قدرت نظامی عراق را از بين ببرد.<br /> جنگ خليج در توالی سريع با اتحاد مجدد آلمان، فروپاشی و سقوط اتحادجماهير شوروی و شكلگيری كشورهای مستقل جانشين، فجايع انسانی درشمال عراق و سومالی و سرانجام كنفرانس دولتها در مادريد كه روندجديدی در صلح خاورميانه گشود.<br /> در روندی چهار ساله، دولت بود كه مقدار قابل توجهی از كارها و امور رااجرا كرد. قبل از اين، بعضی از مقامات برجسته دولت بوش علاقمند بهآزمودن دوباره ايران كه خواه تغييری احتمالی در ديدگاههای آنان نسبت بهآمريكا صورت گرفته و خواه امكان برقراری روابطی مجدد با آنهاباشد كهتهران را نسبت به اين مسأله قانع كنند كه با فشار بر همپيمانان لبنانيتروريست خود، از ادامة گروگانگيريها دست بردارند و آنها را آزاد كنند.<br /> خود پريزيدنت بوش و معاونش، در جريان شكست كامل «ايران ـ كنترا»از بسياری از آن حوادث آگاه و مطلع بودند. مشاور شورای امنيت ملی او،ژنرال دوم برنت سكاكروفت يكی از افراد كميسيون برج بود، كه ماجراي«ايران ـ كنترا» را بررسی ميكرد. هر دو به اميد بهبود روابط با ايران، به علتاين تجربيات، اقدام كردند، هرچند كه روند تاريخ به آنها هشدار ميداد.<br /> دولت بعضی از تحريمها را برداشت كه در طی جنگ ايران و عراق، برايران اعمال كرده و به كار بسته بود. علاوه بر اين، در پيام افتتاحيرييسجمهور، واشنگتن، تصور ميكرد كه ديداری در اروپا بين مقاماتآمريكا و ايران صورت ميپذيرد. هرچند كه نشانهای است مبنی بر اين كهعملگرايان ايرانی ميخواستند رابطه و تقابل را بپذيرند، كه در پايان قادر بهانجام آن نشدند. خصوصاً، كه به شدت با افشاگری روابط ا«ايران ـ كنترا»برافروخته شده بودند. رفسنجانی به وضوح به آمريكا اعتماد نداشت كهاين ديدارها مخفی و پنهانی بماند.<br /> در عوض، كانالی بين تهران و واشنگتن گشوده شد كه فرستاده پرجسارتو باتجربة سازمان ملل، گياندومينكو پيكو، يك سری مذاكرات طولانی ومفصل برای آزادسازی گروگانها انجام داده بود. پيكو قادر بود كه خارج ازروابطی كه ايران گروگانها را آزاد بكند، حل معما بكند و در ازای آن ازحمايت آمريكا برای حل شورای عالی امنيت استفاده بكند و مستقيماً عراقرا برای آغاز حمله به ايران ـ در جنگ ايران و عراق ـ متهم كند كه در اينصداقتها كه برای ايران ـ بنا به دلايل احساسی و ساختن پايه و مبنايی برايادعای خسارت جنگ عليه عراق ـ منافع خاصی دربرداشت.()<br /> رغبت و ميل دولت برای دسترسی به ايران در طی اولين سالهايحكومت حتی به وقايع نامطلوب و نامساعد رويدادها توسعه يافت كه يكايرانی ناشناخته از كاخ سفيد دعوت به عمل آورد و سعی داشت كه مقاماتارشد دولت را قانع بكند كه او نماينده رفسنجانی است و موجب شد كهپريزيدنت بوش دعوت را نپذيرد و اعتقاد داشت كه او بايد با رييس جمهورايران وارد گفتگو شود و اين شخص هم كسی جز هاشمی رفسنجانی نخواهدبود.()<br /> در حقيقت، همة تلاشهای اوليه دولت، بيثمر شد. هرچند كهرفسنجانی و اطرافيان او كه احتمالاً خواهان يك گفتگوی رسمی با مقاماتآمريكايی بودند، اما هيچ موقعيتی را برای انجام آن كار نداشتند. هرچند،وقتی كه عملگرايان سرانجام قادر بودند كه مابقی رژيم ايران را قانع بكنند كهگروگانها بيشتر از ارزش وجودشان به روابط خارجی و بينالمللی ايرانصدمه ميزنند، بسيار دير شده بود.<br /> در آن هنگام، آخرين گروگان در سال ١۹۹١ آزاد شد، ايران و نمايندگانشبسياری ديگر از مسايل ستيزهجويانه و خصمانه را در اين فاصله انجام دادند،مانند قتل تلخ و ظالمانه كُلنل دوم ويليام هيگينز (كسی كه در جهاد اسلامی ازفورية ١۹٨٨ به گروگان گرفته شده بود) در ٣١ ژوييه ١۹٨۹ ديگر كسی درواشنگتن بيشتر از آن علاقهای به پيشرفت و برقراری روابط نداشت.<br /> دولت تشخيص داد كه نوعی چند دستگی و اختلاف در بين رژيم ايرانوجود دارد كه جناحی از آنان خواهان روابط بهتر با آمريكا هستند، اما آنان بهاين نتيجه رسيدند كه آمريكا نميتواند با جناح داخلی حكومت ايران آشتيكند، تا زمانی كه ايران به طور كلی آمادگی اين امر را نداشته باشد، در غير اينصورت، اتلاف وقت آمريكا خواهد بود و بالقوه موجب آزار و ناراحتی جناحديگری ميشود، همانگونه كه آمريكا در جريان «ايران ـ كنترا» تجربه خاصيداشت.()<br /> وقتی كه عراق به كويت حمله كرد در ٢ اوت ١۹۹٠، توجه جهان بر مسايلخليج فارس بار ديگر متمركز شد و نيروهای آمريكا با قدرت كامل به منطقهبازگشتند و حضور يافتند. تهران بسيار نگران آرايش و صفآرايی نظاميآمريكا و ديگر نيروهای غربی در خليج بود، با اين ترديد كه آن نيرنگ وترفندی برای پوشش قراردادن تدارك آمريكا برای حمله به ايران است.<br /> هرچند، حدود ۷٠٠٠٠٠ سرباز آمريكايي، اروپايی و عرب موجود بود،ديگر ايرانيان در موقعيتی نبودند كه به فعاليتی تحريكآميز و بحثانگيزدست بزنند و آنان به انتظار نشستند و نگريستند تا كه ببينند آمريكا چهخواهد كرد؟<br /> شكستن قدرت نظامی عراق و صدام حسين، ميتوانست تنها مزيت برايآنان باشد و ايرانيان اميدوار باشند كه ـ مانند بسياری ديگر از كشورها درمنطقه ـ آمريكا كه كار او را تمام كند، هرچند كه در همان زمان، آنان وحشت وهراس داشتند كه واشنگتن به جای صدام، حكومتی طرفدار آمريكا را سركاربياورد كه احتمالاً با تهران روابط بدی در پيش بگيرد.<br /> در نهايت، البته، آمريكا ـ پس از پيروزی در عمليات صحرا ـ صدام حسينرا از قدرت ساقط نكرد و با طُرفه اينكه، ايران در اين زمينه كاملاً مساعد وآماده همكاری بود، در ٢۴ ساعت پس از پايان جنگ خليج در ٢٨ فوريه١۹۹١، عصيانها و شورشهايی در سربازان مأيوس و نااميد عراقی و متنفر ودلتنگ از حكمرانی ظالمانه صدام و روابط فاجعهآميز سياست خارجی وماجراهای متعاقب آن، به وجود آمد.<br /> عصيان و آشوب به سرعت در بين شيعيان جنوب عراق و كردهای شمالاين كشور در گرفت و صدام با مشكلترين و جديترين چالش داخلی در طي٢۵ سال اخير حكمرانياش مواجه شد. در آن هنگام، شيعيان و كردها چشماميد به آمريكا داشتند ـ كه در ميان جنگ آنها را به عصيان عليه صدام، تشويقكند ـ و آنان را ياری دهد كه چه كنند.()<br /> هر چند كه آمريكا كمكی نكرد و شايد هم ايران مهمترين علت آن بود.دولت از توجه به موفقيت انتفاضه عراقی پا پس كشيد كه موجب شد كشور بهاغتشاش و متلاشی شدن در خطوط مذهبی و فرقهای و قومی ايجاد خلأقدرت در منطقه و كشوری كه موجب تعادل ايران شود.<br /> در سخنان وزير خارجه، جيمز بيكر، آمريكا به عصيانها و شورشهاكمكی نميكند، «اولاً بدون هراس از اينكه در تجزيه و فروپاشی عراق تعجيلو تسريع شود و منطقه را به دورة جديدی از ثبات بكشاند. شيعيان كاملاً و بهطور طبيعی پذيرفتهاند كه با ايران متحد شوند و كردها، كه سالهاستخواهان كشور مستقل و خودمختار كردستان هستند، در رهبريشانپراكندگی و عدم اعتماد وجود دارد و منبع ثابت و هميشگی توجه تركيههستند».()<br /> در توصيف بيشتر، ايرانيان با اجازه دادن به اعضای سپاه بعد (نارضايانشيعه عراق كه به ايران آمدند، جايی كه برای مبارزه عليه رژيم صدام مسلحشدند و آموزش ديدند) به جنوب عراق و كمك به انتفاضه با مشكل جديديروبهرو شدند.()<br /> پس از پايان جنگ خيلج فارس، مقامات ارشد دولت بوش بار ديگر امكانبهبود روابط با ايران و از سرگيری تلاشها برای آزادی گروگانها را موردبررسی قرار دادند. با اينحال در داخل خود دولت آمريكا در اين مورداختلاف نظر وجود داشت. عدهای رفتار ايران در جنگ خليج فارس در نظرميگرفتند كه در طی آن ايران خارج از ماجرا و قضايا باقی مانده و هيچدردسری برای آمريكا ايجاد نكرد آنها اين رفتار را نشانه نوعی بهبود مواضعايران قلمداد ميكردند. عدهای ديگر نيز بر اين حقيقت تأكيد داشتند كه تهراندر طی انتفاضه ورود اعضای سياه بدر به عراق را ميسر ساخته بود و آن رانشانهای از نيات بدخواهانه ايران ميدانستند. قتل اسفناك شاپور بختيارنخست وزير سابق ايران در اگوست ١۹۹١ بدست ٣ ايرانی كه با نيروهايگارد انقلاب اسلامی و سپاه ارتباط داشتند. و اين ترور، تعادل را بر ضد ايرانبرهم زد. (دو نفر از اين افراد بعدها در يك دادگاه فرانسوی محكوم شدند).در آن هنگام هيچ كس در واشنگتن نميتوانست ثابت كند كه ايران هنوز درعملياتهای تروريستی دخالت ندارد و بنابراين ايده آشتی با ايران به كليمنتفی شد. و در يك زمان نامناسب عملگرايان موفق شدند مقامات تهران رامتقاعد كنند كه باقی مانده گروگانها را آزاد نمايند. اما هنگاميكه آنها اين كار راانجام دادند ايالات متحده فقط گفت: «تقريباً وقتش بود». اين بياعتناييموقعيت رفسنجانی و عملگرايان را تضعيف كرد. در آن زمان انتظارات ايرانبه حدی رسيده بود كه ميخواست آمريكا در عوض آزادی گروگانهاتحريمهای اقتصادی را لغو نموده و باقی مانده داراييها ايران را آغاز نمايد واين امری بسيار خوشبينانه بود و نشان دهنده بيتجربگی و سادگی ايران دربرابر سياستهای آمريكا بود. اما ظاهراً در تهران همه چنين فكر ميكردند وزمانی كه از اقدام آنها با هيچ پاسخی از طرف آمريكا مواجهه نشد عملگراياناحساس كردند كه تحت حمايت قرار گرفتهاند. به همين ترتيب هنگاميكهايران در قبال آزاد ساختن گروگانها چيزی بدست نياورد، راديكالها مواضعخود را بيشتر تثبيت كردند مقامات آمريكايی اظهار داشتند كه هيچ دليليوجود ندارد كه به ايران پاداشی بدهند و در وهله اوّل عواملی لبنانی اقدام بهگروگانگيری كرده بودند.() و يكی از مقامات سابق دولت آمريكا نيز در اينرابطه به من گفت: «يك جنايتكار برای دست كشيدن از جنايت و تسيلم كردنخود پاداش دريافت نميكند».()<br /> يكی از آخرين اقدامات دولت بوش كه تأثير گستردهای بر روابط ايران وآمريكا داشت، اقدامی بود كه ظاهراً هيچ ارتباطی به ايران نداشت. در سال١۹۹١ دولت بوش چنين تشخيص داد كه شكست صدام حسين و فروپاشيديوار برلين امكان دست يابی به صلح واقعی در خاورميانه را فراهم آوردهاست و با دورانديشی و شجاعت بسيار تصميم گرفت كه برای تحقق اين امرتلاش كند. در پايان ماه اكتبر آمريكا (و شوروي، با وجود اينكه فروپاشی نظامسياسی اين كشور درست در چند هفته قبل موجب دور شدن آن از موضوعشده بود) با برگزاری كنفرانس صلح مادريد، روند جديد صلح خاورميانه بيناسرائيل و تمام كشورهای عرب درگير را آغاز نمودند. از نظر راديكالهايتهران اين روند جديد صلح تهديدی بسيار جدی به شمار ميرفت. خمينی وراديكالهای مذهبی كه او نماينده آنها بود خشم و كينهای ضدسامی و ضدصهيونيستی را در دل خود پنهان كرده بودند. با وجود اينكه مردم ايران به اينشدت از كشور يهودی و اعراب نفرت نداشتند، اما اسرائيل هنوز از نظربسياری ناخوشايند (و حتی مورد نفرت) بود و دخيل بودن اسرائيل در يكموضوع معمولاً بازتابهای منفی بدنبال داشت. علاوه بر اين بسياری ازايرانيان اين عبارت ثابت ملاها را به خاطر سپرده بودند كه روند صلحخاورميانه از كشورهای عربی ضعيف تشكيل شده است كه برای سازش بااسرائيل از طرف آمريكا تهديد شدهاند. بنابراين تلاشهای دولت بوش براياحيای روند صلح خاورميانه در تهران آهنگ خوشايندی نداشت. كشمكشبين ايران و ايالات متحده بر سر روند صلح به عامل اصلی جنگ اعلامنشدهای تبديل شد كه در اوايل دهه ۹٠ آغاز شد.<br /><br /><span style="color:#ff0000;">كشمكشها با شيطان بزرگ</span><br /> علت آنكه پيشنهادات اوليه دولت جورج بوش برای ايران هرگز از سويمقامات تهران پذيرفته نشد تا حد زيادی ناشی از تداوم تحول سياستهايداخلی پس از وفات امام خمينی و همچنين تداوم نقش آمريكا به عنوانبزرگترين فوتبال سياسی ايران بود. رفسنجانی در طی مبارزات انتخاباترياست جمهوری خود در سال ١۹٨۹ مواضع قبلی خود را حفظ نمود. وی براهميت بخش خصوصی در اداره تجارت و تمركز حكومت بر توسعه،سرمايهگذاری و اشتغال در كشور تأكيد ميكرد و در مورد امور خارجی نظر اواين بود كه اظهارات مشهور آيت الله خمينی مبنی بر عدم طرفداری ايران هماز غرب و هم از شرق به اين معنی نيست كه ايران نبايد با هيچيك از آنهارابطه برقرار نمايد. رفسنجانی به محض بدست گرفتن قدرت كابينهای راروی كار آورد كه راديكالهای كليدی در آن حضور نداشتند (هر چند كه اونميتوانست كلاً حضور آنها را ناديده بگيرد). اين كابينه شامل چهرههايجديدی بود كه انجام تغييرات در سياستهای ايران را وعده داده بودند و بيشتربه تواناييهای فن مدارانه تاكيد داشتند تا وفاداری به انقلاب.()<br /> در ابتدا او و خامنهای به خوبی با يكديگر كار ميكردند و تا حد زياديقادر بودند روند سياسی تهران را هدايت كنند. آنها بر اهميت پرداختن بهاقتصاد رو به زوال ايران تأكيد كرده و به اين ترتيب كم كاری در زمينه صدورانقلاب را توجيه ميكردند.()<br /><br /> حجت الاسلام علی اكبر هاشمی رفسنجانی ممكن است يك ميانه رويواقعی باشد امّا سياستهای وی همواره تابع منافع زندگی حرفهاياش بودهاند.رفسنجانی بسيار جاهطلب است و ايرانيها معتقدند كه قصد دارد به عنوانرهبر جانشين خامنهای شود. از نظر سياسی نيز او كاملاً موجودی بيوجداناست كه بدليل تخلف از قوانين انتخاباتی برای كسب امتياز به نفع خودشمنفور و بدنام شده است. رفسنجانی همواره برای بقا و يا پيشرفت زندگيسياسياش از اصول خود عدول كرده است. بنابراين نسبت دادن القاب درصفاتی از قبيل «نوع دوستی و فداكاري» به مواضع وی اشتباه خواهد بود. ازاولين روزهای انقلاب او دائماً از آشتی با ايالات متحده طرفداری كرده استو به نظر ميرسد اين برپايه قرائت و خوانش وی از واقعيات وضعيتكشورش باشد. ايران به داشتن روابط خوب با دنيا نياز دارد و آمريكاقدرتمندترين و مهمترين كشور دنياست بنابراين برقراری روابط خوب با اينكشور مفيد خواهد بود و اين به آن معنا نيست كه او هر وقت كه به مصلحتبوده دست از اين ايده نكشيده است. در سال ١۹٨۹ درست پس از صدورفتوي' مرگ رشدی و زمانيكه ايرانيها در تلاش بودند تا ضد آمريكايی بودنو وفاداری خود به خط امام را به نمايش گذارند، رفسنجانی اعلام كرد:«اگرامروز در ازای هر يك فلسطيني، پنج آمريكايي، يا انگليسي، يا فرانسوی درخارج از فلسطين و نه در داخل آن كشته شوند، چنين خلاف كاريهايي، تكرارنخواهد شد. كشتن فرانسويها يا آمريكايها مشكل نيست اما كشتناسرائيليها تا اندازهای مشكل است زيرا آنها كميابترند.»()<br /> او در اين دوران، نقطه اوج نمودار گرايشات سياسی ايران بود و هر چه راكه لازم بود به زبان ميآورد تا به نظر نرسد كه خارج از خط قرار دارد. اماالزاماً هر وقت كه احساس ميكرد اوضاع سياسی مناسب است ايده برقراريرابطه با آمريكا را زنده ميكرد.()<br /> در اوايل دهه ١۹۹٠ رفسنجانی در تلاش برای به جريان انداختن رابطه باآمريكا به سه مشكل روبرو بود. اول، راديكالها آرام بودند اما از خط خارجنشده بودند. آنها همچنان با استفاده از ميراثهای امام خمينی و آخريناقدامات وي، كسب قدرت ميكردند. آنها هنوز كنترل بسياری از نهادهايايران را در دست داشتند و همين مساله آنها را قادر ميساخت تا روندسياسی جديد را كند ساخته و فلج كنند. موضع خود آنها پشتيبانی از نوعيسوسياليسم اجتماعی بود كه در آن حكومت تمام مبادلات تجاری و خارجيرا كنترل ميكرد، زمينداری را محدود ميساخت، مالياتهای بيشتری برايثروتمندان وضع ميكرد و خدمات اجتماعی گستردهای را برای فقرا فراهمميآورد. آنها با تلاشهای عملگرايان در جهت جلب مهاجران ايرانی وبازگرداندن تخصص و سرمايه آنها به كشور موسسات خصوصی ودرخواست كمك از مؤسسات مالی بينالمللی مخالفت ميكردند. روزنامه«سلام» ـ يكی از تريبونهای اصلی راديكالها ـ ادعا ميكرد كه سازمانهای ازقبيل بانك جهانی و... اهداف امپرياليستی و شيطانی دارند و «ما نميتوانيمگرسنگان خود را با تكه نانی كه غرب به ما قرض خواهد داد، راضيكنيم».() علاوه بر اين مواضع راديكالها در بسياری از موارد، مورد حمايتمردم قرار ميگرفت. برای مثال، ايده دريافت وامهای خارجی با مخالفتعمومی مردم روبهرو شد. زيرا يادآور خاطره ناخوشايند شاهان قاجار بود كهبا قبول وامهای اروپايی زمينه را برای تسلط بيشتر و سلطه افزونتر اروپائيان بركشور فراهم ساختند.()<br /> اگر اولين شكل رفسنجانی مسئله رهبری ايران بدانيم كه بين راديكالها وعملگرايان تقسيم شده بود و راديكالها هنوز آنقدر قوی بودند كه طرحهايوی را نقش بر آب كنند، دومين مشكل كاملاً برعكس اين موضوع بود. باوجود دو جريان كاملاً مشخص عملگرايان و راديكالها در ايران، كشور از نظرسياسی يكدست ـ و يا حداكثر دو تكه ـ بود و در مقابل جامعه سياسی كشورچند تكه بود و هنوز هم همينطور است (با هويتی چهل تكه) تحليلگرانهمواره و به درستی كلمه شهر فرنگ را برای توصيف جامعه سياسی ايران بهكار بردهاند.() هر كسی ديدگاه خاص خودش را دارد و بندرت مورديپيش ميآيد كه افراد در كنار گروهها، ديدگاههای يكسانی داشته باشند و هرگاه موقعيت يك مسئله تغيير پيدا كند و يا به مسئله ديگری تبديل شود اوضاعدرست شبيه چرخاندن شهر فرنگ خواهد شد. همه تكهها بلافاصله به شكلتازهای تنظيم خواهند شد. و اين تا حدی همان چند پارگی كه امام خمينی درسالهای پايان عمرش با آن روبرو بود كه بعد از وفات وی تشديد شد بويژهآنكه مسائل پيش روی ايران نيز هم پيچيدهتر شد و هم دشوارتر. اين چندپارگی كار رفسنجانی را برای ايجاد يك ائتلاف گسترده به منظور شكستنشديدترين تحريم در سياست خارجی ايران را بسيار دشوارترميساخت.()<br /> آخرين مشكل رفسنجانی بطور عمده در سياست خارجی و بويژه درمورد برقراری رابطه با آمريكا صلح خاورميانه و صدور انقلاب مخالفتهايخود مقام رهبری بود. به نظر ميرسد خواست خامنهای برای پيروی ازميراثهای امام خمينی كه هدف از آن حفظ مشروعيت خودش بود، باعث شدتا آگاهانه چنين تصميم بگيرد كه در مسائل مربوط به سياست داخلی ازرفسنجانی حمايت كند امّا در رابطه با سياست خارجی با راديكالها كنار بيايد.مهمتر از همه اينكه مخالفت با آمريكا و صدور انقلاب از عناصر اساسيديدگاههای امام بود و در طی سالهای حكومت وی بروشنی ابراز شده بود درحاليكه امام توجه چندانی به مسائلی همچون خصوصی بودن يا دولتی بودناقتصاد نداشت. در حقيقت اظهارات و نوشتههای مختلف امام خمينی درمورد امور داخلی اغلب مبهم گيج كننده و متناقض بودند بطوريكه خامنهاي،رفسنجانی و عملگرايان تقريباً ميتوانستند در مورد هر اقدامی كه انجامميدادند به آنها استناد كنند و اجازه ميدادند راديكالها با حالت ترديدآميزيبا آنها مخالفت كنند با اين ادعا كه اگر نگوييم در ظاهر، ولی روح ميراثهايامام زير پا گذاشته شده است.() بنابراين خامنهای با پيروی از راديكالها درسياست خارجي، از آنها در پيروی از دقيقترين و روشنترين يادگارهای امامپشتيبانی ميكرد، در حاليكه در مورد مسئلهای كه امام توجه چندانی به آننداشت و ديدگاههايش نيز در آن مورد چندان روشن نبود، از عملگرايانتبعيت ميكرد.<br /> رفسنجانی در طی اولين سالهای رياست جمهوری بار ديگر سعی كرد تاامكان برقراری روابط بهتر با آمريكا را مورد بررسی قرار دهد. وی با توجه بهگفتههای بوش در سخنرانی افتتاحيه خود تلاش كرد تا «حسن نيت» نشاندهد. در سال ١۹۹١ ـ ١۹۹٠ زمانيكه تمام گروگانهای آمريكايی در لبنان آزادشدند، رفسنجانی علناً اظهار داشت كه اين ايران بود كه آنها را آزادساخت.() او همچنين سعی كرده بود تا ارتباطات پنهانی و غيرعلنی باآمريكا برقرار سازد. هر دو كشور برای تبادل پيام از سويس (كه حافظ منافعديپلماتيك آمريكا در تهران بود) استفاده ميكردند و افراد وابسته بهرفسنجانی پيشنهاد كردند كه اين كانال به صورت مجموعه كاملی از مذاكراتتوسعه يابد. در سال ١۹۹٠ رفسنجانی از «عطا الله مهاجراني» ـ معاون خود ـخواست تا مطلبی را در روزنامه اطلاعات منتشر سازد كه از مذاكره با آمريكاطرفداری ميكرد. هيچ ترديد و شكی نيست كه رفسنجانی از مهاجرانی بهعنوان سپری استفاده كرد تا عكس العمل ديگران در برابر چنين پيشنهادی راببيند و بيازمايد. و اما اين عكس العمل اصلاً رضايت بخش و خوب نبود.()<br /> در پی فتوی مرگ رشدی و آخرين اقدامات امام، ضد آمريكائيسم بهصورت نيرويی قدرتمند در ايران باقی ماند. خامنهای در پاسخ به پيشنهاداتاوليه دولت بوش، موجی از محكوم ساختن امكان روابط بهتر با آمريكا را بهراه انداخت. برای مثال در ماه مارس ١۹۹٠ وی سخنرانی ايراد كرد كه در آنتمام قدرتهای متكبر و در رأس آنها قدرت اهريمنی و شيطانی آمريكا را متهمكرد كه با تمسخر و استهزا به تمام ارزشهای معنوی بشريت را به سمتسقوط و زوال پيش ميبرند.» در يك سخنرانی ديگر در همان ماه وی آمريكارا به عنوان مظهر شيطان و فساد توصيف كرد».()<br /> در سال ١۹۹٠ راديو تهران اعلام كرد كه اگر ايران تنها عنصر اساسيانقلاب را در حوزه مبارزات جهانی خود يعنی مبارزه با آمريكا را رها كند،هويت انقلابی كشور و اهداف استراتژيك آن از دست خواهد رفت.()بنابراين توانستند پيشنهادات رفسنجانی به آمريكا را تقريباً بلافاصله، خنثی وبياثر سازند. بحثهای مربوط به توسعه كانال ارتباطی از طريق سويس علناًمورد مخالفت قرار گرفت و رفسنجانی را مجبور ساخت تا از كل طرحصرفنظر كند. به همين ترتيب مقالاتی كه در ساير مطبوعات ايران منتشرشدند با ايجاد سروصدای زياد به مهاجرانی پاسخ دادند و اين پاسخ آنقدرشديد و تند بود كه دفتر رفسنجانی مجبور شد اعلام كند كه اين مطلبمنعكس كننده نظرات رئيس جمهور نيست! هر چند همه ميدانستند كههست.()<br /> حتی پس از آن نيز رفسنجانی موضوع را كاملاً رها نكرد. زمانی كه ويبشدت از طرف راديكالها و بويژه خامنهای مورد مخالفت قرار گرفت،عقبنشينی كرد اما هر وقت كه فكر كند كه قادر به انجام آن است، ايده خودرا دوباره مطرح خواهد كرد. علاوه بر اين رفسنجانی در القای ايده دستيابيبه اروپا (از جمله انگليس ـ دشمن قديمي) به عنوان راه جذب تجارت وسرمايه برای بازسازی موفقيتهای بزرگی بدت آورده بود. و به اين ترتيب تاحد زيادی ايرانيها را به نظريه روابط عادی با قدرتهای غربی عادت داده وزمينه را برای آشتی مطلوب خود با آمريكا فراهم ميآورد. راديكالهاپيشنهادات اروپايی رفسنجانی را تا حد زيادی درست به دليل معكوسپذيرفتند. به اعتقاد آنها اگر ايران ميتوانست تجارت و سرمايه را از طرفاروپائيها بدست آورد ديگر آشتی با آمريكا ضرورتی نخواهد داشت.()تعجبی نيست كه خط مشی سياسی ايران اغلب متناقض به نظر ميرسد.گزارشی كه در سال ١۹۹١ نوشته شده (زمانيكه من در CIA بودم) قضاوتقابل توجهی ارائه داده است مبنی بر اينكه اهداف رفسنجانی در برابر آمريكاتنشهای دو طرفه و فشارهای اقتصادی و سياسی آمريكا بر ايران را كاهشداده و حضور نظامی آمريكا و نفوذ سياسی آن را در خليج فارس محدودميسازد. ما فهميديم كه اين اهداف در عمل بطور متقابل و اختصاصی بودنداما نميشد به تحقق آنها از طرف ايران كاملاً اطمينان و اعتماد داشت.<br /><br /><span style="color:#ff0000;">سياست خارجی جديد ايران</span><br /> اگر چه رفسنجانی هرگز از تلاشهای خود برای بهبود رابطه با آمريكادست نكشيد و در برقراری روابط با اروپا و همسايگان عرب ايرانموفقيتهايی نيز بدست آورد، امّا استراتژی بزرگ ايران كه در اوايل سالهاي١۹۹٠ شكل گرفت، انعكاس دهنده جهتگيری كاملاً متفاوتی بود. سرانجامهمان جنبههای قدرتمند و بنيادين سياستهای داخلی ايران كه تلاشهای اوليهدولت بوش و عملگرايان تهران را برای دستيابی به يك توافق، به شكستكشايند، موجب شد تا ايران، شروع دهه جديد سياست خارجيمندآمريكايی جديدی را در پيش بگيرد كه بسيار خصمانهتر از قبل بود.<br /> اين سياست ايران كه تقريباً با توجه به عقايد ايدئولوژيك نخبگان ايرانيبه پيش ميرفت تحت تأثير چند عامل استراتژيك نيز قرار داشت. نابوديعراق و سقوط اتحاد جماهير شوروی برای ايران هم نگرانيهای تدافعی و همفرصتهای تهاجمی به همراه آورده بود. اين دو عامل نشان ميدادند كه ايالاتمتحده در اعمال نفوذ خود در خليج فارس و خاورميانه هيچ محدوديتينخواهد داشت و اين تهديدی برای ايران بود بويژه آنكه ايرانيان تا حدينگران آن بودند كه آمريكا درصدد خواهد بود تا عملياتی از نوع توفان صحرارا بر ضد آنها اجرا نمايد. به نظر ميرسيد افزايش حضور نظامی آمريكا درمنطقه از پس از جنگ خيلج فارس، نطقهای جنگ طلبانه برخی از نهادهايواشنگتن بر ضد ايران، تأسيس پايگاه نظامی جديد آمريكا در قطر، توافقاتنظامی آمريكا با امارات (كه از عراق به ايران نزديكتر بود و برنامه اصليآمريكا برای تقويت روابط خود با نيروی نظامی شورای همكاری خليجفارس و كمك به كشورهای عضو شورا برای تقويت و توسعه ظرفيتهاينظامی خود برای ايران بسيار تهديد كننده است. اگر چه هدف اقداماتنظامی آمريكا بيشتر كنترل عراق بود و نه ايران، در تهران چنين به نظرميرسيد كه اين اقدامات طليعه تكرار توفان صحراست و اين بار بر ضدايران. در همين زمان فروپاشی اتحاد جماهير شوروی تهديد از جانب شمالرا برای ايران از بين برده و كشورهای مسلمانی را در آسيای مركزی پديدآورد كه اصولاً دوست ايران بودند. در حاليكه نابودی نيروی نظامی صدامحسين نيز يك تهديد عمده از جانب غرب را برای ايران بياثر كرد. فروپاشياتحاد جماهير شوروی صنعت اسلحهسازی شوروی را آزاد ساخت بطوريكهآنها مايل بودند سيستمهايی همچون زير درياييهای Kilo - Class و مينهايدريايی پيشرفته را با قيمتهای توافقی كه سابقه نداشت به ايران بفروشند. اينبدان معنا بود كه ايران ميتوانست به خواستههای هژمونيك منطقهای خوددوباره ميدان دهد. در حقيقت در طرز فكر ايرانيها در اين زمينه بينپادشاهان و ملاها ارتباط مستمری وجود داشت.()<br /> عامل دوم برای ايران پيدايش جنبشهای اسلامگرای مختلف در سراسرمنطقه بود. اواخر دهه هشتاد و اوايل دهه بود، پيروزی انتخاباتی اسلامگراياندر الجزاير (كه نظاميان بلافاصله از به قدرت رسيدن آنها جلوگيری كردند)،ظهور يك جنبش اسلامی در سودان، محبوبيت رو به رشد حزب الله درلبنان، پيدايش گروه بنيادگرای حماس در فلسطين، رشد و توسعه اخوانالمسلمين در اردن، شكوفايی گروههای اسلام گرا همچون جامعه اسلامی وجهاد اسلامی در مصر و رشد جنبشهای بنيادگرای شيعی و سنی در بسيارياز كشورهای حوزه خليج فارس را شاهد بود. ايرانيها احساس ميكردند كهاين گروههای و جنبشهای جديد طبيعتاً متحدات تهران هستند. در حقيقتبسياری از آنها ـ حتی گروههای سنی ـ در دستيابی به خواستههای خود بهانقلاب ايران به عنوان يك الگو نگاه ميكردند. بعضی از ايرانيها صراحتاًچنين استدلال ميكردند كه موج اسلامگرايی يك نيروی تاريخی سهمگيناست كه همانند رنسانس كه اروپا را زيرورو كرد، خاورميانه را دگرگون خواهدساخت. بنابراين ايران اين انگيزه را داشت تا با پيگيری سياست خارجيراديكال خود از اين موج سواری گرفته و از اين نيروی سياسی قدرتمنداستفاده كند كه در بسياری از اهداف خود بويژه نابودی اسرائيل و خلع يدآمريكا از منطقه با ايران شريك بود.()<br /> و بالاخره تهديدی كه بواسطه روند صلح خاورميانه پديد آمده بود رونديكه دولت بوش در سال ١۹۹١ در مادريد آن را آغاز نمود. در مهمترين سطحبسياری از مقامات ايرانی (تقريباً اغلب آنها) اسرائيل را كشور صليبيناخواستهای ميدانستند كه از طرف غرب مسيحی در سرزمينهای اسلاميقرار داده شده بود. بنابراين ايده روز صلح كه بيشتر به آن جنبه قانونيميبخشيد مورد اعتراض كارگزاران قدرت در تهران قرار گرفت. ايدئولوژيانقلاب و يادگارهای امام ايجاب ميكرد كه آنها روند صلح را تحريم كنند. بااينحال ملاحظات استراتژيك ديگری نيز وجود داشتند. ايران متحدانبسياری كم در جهان داشت و مهمترين آنها سوريه بود. ا گر سوريه با اسرائيلصلح ميكرد، يك كشور مهم كه در اهداف استراتژيك ايران سهيم بود، ديگروجود نداشت به همين ترتيب همكاريهای استراتژيك بين اين دو نيز از بينميرفت. علاوه بر اين درگيريهای متداول سوريه با اسرائيل باعث ميشددمشق از حضور ايران در لبنان چشمپوشی كند و در همين حال اگر سوريه بااسرائيل قرارداد صلح امضا ميكرد احتمالاً خلع سلاح حزب الله در لبنان رانيز موجب ميشد. اما حمايت از حزب الله و ايفای نقش خود در لبنان برايايران بسيار حياتی بود، زيرا اين تنها راهی بود كه ايران ميتوانست از آنطريق در منطقه شرق مديترانه نفوذ داشته باشد. ايران به عنوان كشوری كهخواهان داشتن نقشی اساسی در خاورميانه بود، نميتوانست به سادگی نقطهاكتفا خود در اتاق فرمان حوزه شرق مديترانه را از دست بدهد.()<br /> در آغاز دهه ١۹۹٠ تمام اين عوامل مختلف چه ايدئولوژيك و چهاستراتژيك در سياست خارجی جديد ايران تبلور يافتند و توصيف كنندهاقدامات بينالمللی ايران در نيمه اول اين دهه بودند. بر اساس اين سياست،ايالات متحده دشمن اصلی ايران بود و واشنگتن فعالانه تلاش ميكرد ايرانرا تضعيف كند و مانع ايفای نقش ايران به عنوان يك هژمون در منطقه خليجفارس ميشد و حتی بدنبال بهانهای بود تا برای سرنگونی حكومت ايران بهاقدام نظامی دست زند. بنابراين ايران ائتلافی از كشورها و گروههای همفكرخود بوجود آورد كه با آمريكا مخالف بوده و روند صلح خاورميانه را ردميكردند. اين ائتلاف به رهبری ايران به عنوان وزنه مخالف در برابر ائتلافآمريكا كه بطور عمده شامل مصر، اردن، مراكش، كشورهای شورايهمكاری خليج فارس تركيه و اسرائيل ميشد در منطقه عمل ميكرد. علاوهبر اين، ايران فعالانه سعی ميكرد تا حكومتهای متحد آمريكا را تضعيفنمايد و در تلاش برای بيرون راندن آمريكا از خليج فارس ـ و به نحو اميدواركنندهای ـ از كل منطقه، مقاومتهای عملی در برابر حضور آمريكا (و از جملةاجرای عملياتهای تروريستی را تحريك و تشويق ميكرد.()<br /> با اين وجود، جنگ خليج فارس عنصر مهم جديدی را وارد نحوه تفكرايران نمود. اين عنصر «هشدار» بود. ايالات متحده آمريكا با كمك مختصرياز طرف متحدان عرب و اروپايی خود، فقط در ظرف ۴٣ روز ارتش عراق رادرهم كوبيد. و اين همان ارتشی بود كه درست دو سال قبل نيروهای زمينيايران را به نابودی كشانده بود. به نظر ميرسيد اين موضوع شك و ترديدايرانيان در مورد تواناييهای نظامی آمريكا را برطرف كرده بود و گويی همينحتی راديكالها را نيز در تهران متقاعد كرده بود كه آنچه كه باعث شدآمريكاييها در دهه ١۹٨٠ آسيبهای بيشتری به ايران وارد نياورند، عدم تمايلآنها بود نه عدم تواناييشان. بهترين عبارت، به نظر ميرسيد ايرانيها رفتارآمريكا را در بحران گروگانگيري، عقبنشينی از لبنان، جنگ نفتكشها وسرانجام جنگ خليج فارس زير نظر گرفته و به اين نتيجه رسيدهاند كه واقعاًدر تمايل آمريكا برای استفاده از زور محدوديت وجود داشته و بنابراين راهجنگيدن با آمريكا آن است كه نبايد از حدی بيشتر رفت كه باعث استفاده اززور از طرف آن شود. اين همان چيزی است كه نيروی نظامی آمريكا از آن بهعنوان جنگ نامتقارن ياد ميكند كه در آن يك كشور متناسب با قدرت خود بهايالات متحده حمله ميكند اما منافع استفاده از همين قدرت از طرفآمريكاييها ميشود. به نظر ميرسيد ايران اولين كشوری بود كه بعد از جنگخليج فارس به شيوه ماهرانهای استراتژی جنگ نامتقارن را در برابر آمريكا بهكار برد. به همين ترتيب يكی از اهداف اصلی سياست خارجی تهاجميجديد ايران آن بود كه بدون دست زدن به اقداماتی كه عواقبی همچون توفانصحرا را در پی داشته باشد، سعی ميكرد تا آمريكا را از خليج فارس بيرونبراند.<br /> در نتيجه، در آغاز سال ۹٢ ـ ١۹۹١ ايرانيها سياست خارجی خصمانهترو گستاخانهتری را در پيش گرفتند اما سياستی كه بر آن ١ سال هرگز ازآستانهای كه ميتوانست تهاجم نظامی گسترده آمريكا را بهمراه داشته باشد،فراتر نميرفتند. آنها در مخالفت با كنفرانس مادريد، در تهران كنفرانسيترتيب دادند كه هيأتهای نمايندگی از طرف گروهها و كشورهای مخالفحضور داشتند. آنها برای جلب نظر حكومتهای جديد آسيای مركزياقدامات ديپلماتيك عمدهای را آغاز كردند. در هر كجای دنيا از بوسنی گرفتهتا قرهباغ و كشمير از گروههای مسلمانی كه برای خودمختاری مبارزهميكردند، حمايت مينمودند. آنها بسرعت روابط خود را با حكومت جديديونان تعميق كردند. تهران و خارطوم در سطح مقامات بلند مرتبه با يكديگرملاقات ميكردند، قراردادهای تجاری و همكاريهای نظامی به امضاءرساندند و تهران مشاوران اطلاعاتی و نظامی گارد انقلاب را به سودانفرستاد.() ايران ـ اگر نگوييم برای تضعيف ـ برای تحت فشار قرار دادنرژيم حسنی مبارك كه يكی از مهمترين متحدان آمريكا در خاورميانه و يكبازيگر كليدی در روند صلح به شمار ميرفت؟؟ به حمايت از جامعه اسلاميمصر ميكرد.() از آنجائيكه روند صلح اعراب و اسرائيل تهديدی برايمنافع ايران (هم ايدئولوژيك و هم استراتژيك) به شمار ميرفت بنابراينايرانيها اقداماتی را بر ضد اسرائيل نيز آغاز كردند. آنها حزب الله و جهاداسلامی فلسطين را (يك گروه تروريستی بسيار طرفدار ايران كه با جهاداسلامی كه در لبنان فعاليت داشت فرق ميكرد) تشويق ميكردند تا با حماسهمكاری كند و به همين منظور آنها را از حمايتهای مالی و نظامی خودبرخوردار ميكردند. در حقيقت احتمالاً ايران در اوايل سالهای ١۹۹٠ سالانهبيش از ٣٠ ميليون دلار به حماس كمك ميكرد.()<br /> علاوه بر اين، در سال ١۹۹٢، امارات عربی متحده را از از جزيرهابوموسی واقع در تنگه هرمز بيرون راند. اين جزيره از سال ١۹۷١ زمانيكهشاه نيروهای نظامی خود را در آن پياده كرده مشتركاً توسط هر دو كشور ادارهميشد. احتمالاً تهران ميخواست به كشورهای شورای همكاری خليجفارس نشان دهد كه ايران قصد دارد نقش تعيين كنندهای در خليج فارسداشته باشد و آمريكا (كه هيچ پاسخی به اين اقدام نداد) نميتواند به آنهاكمك كند. در طی همان سال ايرانيها مانورهای هوايی و دريايی بزرگی را درخليج فارس اجرا نمودند تا مهارتها و توانايی خود برای اعمال قدرت درمنطقه را به نمايش گذارند و اين آغاز سياست جديد ايران در مواجهه باكشورهای عرب خليج فارس بود. اين مانورها در جهان عرب جنجالبرانگيخت و ايرانيها علت آن را تبليغات آمريكاييها دانستند. به عنوان يكنشانه خوب از اينكه آنها در برابر همسايگان عرب خود چقدر احمقانه رفتارميكردند ميتوان به اين موضوع اشاره كرد كه ايرانيها بارها و در موقعيتهايمختلف تأكيد ميكردند كه آنها حاضرند عصبانيت اعراب به دليل اشغالجزيره ابوموس از طرف ايران را ناديده بگيرند. و اين كه حاكی از نخوت وتكبر آنها بود فقط عصبانيت بسياری از اعراب را دو چندان كرد.()<br /> ايران همچنين در راستای استراتژی خود برای بيرون راندن آمريكا ازمنطقه، فعاليتهای سري، اطلاعاتی و تروريستی خود را تا حد زيادی افزايشداد. ايرانيها كمكهای مالی خود به بسياری از گروههای مخالف (عمدتاً امانه كلأ شيعي) در كشورهای خليج فارس را بيشتر كردند و انجام عملياتهايمستقيم تروريستی بر ضد اهداف اسرائيل در سراسر جهان را طرحريزيكردند كه اين طرحها در اواخر سالهای ١۹۹٠ عملی شد. آنها با هدفبرنامهريزيهای دقيق برای ترور و آدم كشی بمبگذاری و حملات انتحاريآمريكائيها را بطور گستردهای در منطقه تحت نظر گرفتند. نيروهای اطلاعاتيايران بطور مرتب و با حالتی تهاجمی شناسايی امكانات و تجهيزات آمريكادر سراسر منطقه را آغاز كردند. آنها نيروهای آمريكايی را تعقيب ميكردند ومسيرهای حركت، محل اسكان تدابير امنيتی و رفتارهای روزمره آنها زير نظرميگرفتند همگی با اين هدف كه روزی در آينده عملياتهای تروريستی خودرا عملی سازند.()<br /> واشنگتن هرگز نتوانست هدف از اين عملياتهای شناسايی گسترده،بيپايان و بسيار آزار دهنده ايران را دقيقاً تشخيص دهد. اين امكان كاملاًوجود داشت كه اين اقدامات بخشی از نيت خصمانه ايران در پيدا كردنفرصتهای مناسب برای حملات فوری بعدی بود و حاكی از آن بود كه تهراندرصدد است تا به آمريكا ضربه بزند اما فرصت مناسبی در اختيار ندارد ازسوی ديگر احتمالاً استراتژی ايران در حمله محافظ كارانهتر شده بودبطوريكه آژانسهای اطلاعاتی ايران دستور داشتند برای موقعيتهای خاصبرنامهريزيهای احتمالی داشته باشند تا هر زمان كه رهبری تهران تصميمگرفت حملهای را انجام دهد يا هدف خاصی را دنبال كند و يا در برابر يكاقدام آمريكا عكسالعمل نشان دهد آنها آمادگی لازم را داشته باشند وبالاخره اين امكان نيز وجود داشت كه ايران در جستجوی دستيابی بهطرحهايی برای حمله آمريكا به عنوان يك عامل بازدارنده بود. از آنجائيكهمقامات آمريكا اين فعاليتهای ايران را در مطبوعات مورد بررسی قرارميدادند ايرانيها ميدانستند كه واشنگتن از اين فعاليتها اطلاع دارد واحتمالاً ايران صرفاً ميخواست اين پيام را برای آمريكا بفرستد كه اگر بهايران حمله كند با عمليات گسترده تروريستی در برابر افراد و سرمايههايآمريكايی در خارج از كشور مواجهه خواهد شد. با وجود اينكه در اواخر دهه۹٠ آخرين احتمال غالبتر به نظر ميرسيد در اوايل اين دهه و زمانی كه ايراندر حالت جنگ با آمريكا بود دو امكانی كه حاكی از نيات خصمانه ايرانيهابود، متحملتر به نظر ميرسيدند.<br /> اين امكان وجود دارد كه اين دو استراتژی خصمانه موضوع بحثهايجاری تهران بود. بيشك راديكالهای ايران خواهان انجام چنين حملاتی دركوتاهترين زمان ممكن بودند، اما ديگران مطمئن نبودند دخالت خود درعملياتهای تروريستی را مخفی نگاهدارند و اگر نميتوانستند، اين كار به ضررايران بود زيرا محكوميت بينالمللی و يا مقابل به مثل گسترده آمريكا و يا هردو را به دنبال داشت. شك چندانی نميتوان داشت كه به اعتقاد ايرانيهاچنين حملاتی در تلاشهای آنها برای بيرون راندن آمريكا از منطقه خليجفارس، عنصر بسيار مفيدی به شمار ميرفت. آنها فكر ميكردند اگر بتوانند بهاندازه كافی به نيروهای نظامی آمريكا در منطقه تلفات وارد آورند ـ همانطوركه در لندن اين كار را كرده بودند ـ ما آنجا را ترك خواهيم كرد. اما سئوالی كهآنها مجبور بودند از خود بپرسند اين بود كه آيا دولت بوش (و بعدها دولتكلينتون) برای مقابله مثل در برابر حملات تروريستی ايران در خليج فارس بهاندازه دولت ريگان در برابر اتفاقات لبنان خويشتندار است يا نه؟<br /> ايرانيها با توجه به نحوه رفتار دولت بوش در عراق هم در طی جنگ وهم بعد از آن، تصميم گرفتند كه چنين چيزی را امتحان نكنند اما دولتدموكراتيك جديد ماجرای ديگری داشت. آخرين عنصر سياست خارجيجديد ايران مسائل نظامی بود. اگر چه اين يك عمليات نامتقارن بر ضدايالاتمتحده بود كه اساساً بر پايه ديپلماسي، تبليغات، خرابكاری و تروريسم بناشده بود اما عنصر نظامی نيز در آن نقش داشت. با اين حال، اين مولفه نظاميكاملاً جنبه دفاعی داشت. هدف تهران اين بود كه نيروی نظامی خود بهبهترين نحو تجهيز نمايد تا بتواند عمليات نظامی آمريكا از خليج فارس راشكست داده و يا عبور و مرور كشتيهای نفتی از خليج فارس را متوقفسازند. ايرانيها ميخواستند خود را آنقدر قوی سازند كه حمله نظاميآمريكا به ايران (كه از سمت خليج فارس صورت ميگرفت) آنقدر پرهزينهباشد كه آمريكاييها را منصرف سازد و يا با بالا رفتن تلفات آنها از ادامهعمليات دست بكشند.<br /> آنها همچنين ميخواستند كه به عنوان يك شيوه نامتقارن ديگر در برابرآمريكا بتوانند صادرات نفت از خليج فارس را تهديد بكنند. و در حقيقتميخواستند به آمريكا بگويند اگر در برابر ما به زور متوسل شوی ما نيزميتوانيم در برابر شما همين كار را بكنيم اما به شيوهای كه برای شما بسياردردناك خواهد بود.()<br /> در نتيجه ايرانيها تجهيز مستمر نيروهای هوايی و دريايی خود را آغازكردند تا بتوانند در خليج فارس اعمال قدرت نمايند آنها از پايان جنگ سرد وفروپاشی اتحاد جماهير شوروی و در نتيجه كاهش قيمت تسليحات نظاميمدل روسی استفاده كرده و سلاحهای مورد نظر خود را بويژه از طريقروسيه، چين و كره شمالی تأمين نمودند. در بين سالهای ١۹۹١ تا ١۹۹۷ ايراناز روسيه و ساير جمهوريهای شوروی سابق تقريباً ۴/١ ميليارد دلارتجهيزات نظامی خريداری كرد كه شامل زير درياييهای مدل Kilo - Classهواپيماهای جنگی Su - ٢۴، جنگندههای MiG - ٢۹، مينهای درياييپيشرفته و برخی تجهيزات نيروی زميني، ميگرديد. در طی همين دوره درحدود ٣/١ ميليارد دلار بابت موشكهای ضد كشتي، قايقهای گشتی موشكي،موشكهای هوا به زمين و فنآوری برنامه چينی پيشرفته موشكهای بالستيكخود هزينه كرد. در همين حال كره شمالی نيازهای موشكهای بالستيك ايرانرا تأمين ميكرد و همچنين موشكهای قديمی Scud cs , Scud - B با بردبيشتر و فنآوريهای لازم برای توسعه و تجهيز سری موشكها بالستيك شهاببا برد كوتاه و متوسط را در اختيار ايران قرار ميداد.()<br /> جنبه ديگر اين استراتژی نظامی دست يابی به سلاح هستهای بود. شاه بهسلاحهای هستهای علاقهمند بود اما نسبت به ساير جنبههای قدرت نظاميكشور اين بيشتر يك تمايل محدود و كنترل شده بود. شاه برنامه توليد سلاحهستهای را داشت اما اين از حد تحقيقات پايهای فراتر نرفت و هيچوقتبودجه كلانی برای آن در نظر گرفته نشد و با توجه به هزينهای كه برای اين امراختصاص داده شده بود و اينكه اين برنامه هرگز سری نبود ميتوان فهميد كهتوليد سلاح هستهای برای رژيم شاه در اولويت بالايی قرار نداشت.()<br /> با اين وجود او بشدت خواهان دست يابی به انرژی هستهای بود. ايران ازنظر تأمين انرژی با مشكل روبرو بود و خاموشيهای متناوب در سراسركشور و از جمله تهران رخ ميداد.<br /> علاوه بر اين در سالهای ١۹۹٠ اين نگرانی وجود داشت كه ذخائر نفتيايران در حدود سی سال ديگر به پايان خواهد رسيد و شاه بطور حسابشدهای برنامهريزی كرد تا پول نفت ايران را برای ساخت يك نيروگاههستهای صرف كند. ساخت اين نيروگاه تا قبل از اتمام ذخاير نفتی تشكيلشده و به بهرهبرداری ميرسيد.() در آغاز جنگ ايران و عراق، مقاماتتهران برنامه هستهای را متوقف ساختند زيرا ظاهراً خمينی معتقد بود كهساخت سلاحهای هستهای بر خلاف اسلام است.() ولی با انتشاراطلاعاتی منبی بر اينكه عراق در صدد دستيابی به سلاح هستهای است،ايرانيها تصميم گرفتند كه با صدام رقابت كنند و در اواسط دهه ٨٠برنامههای هستهای را از سر گرفتند. پايان جنگ چيزی از تمايل ايران برايداشتن سلاحهای هستهای را كم نكرد. در عوض ايران منابع ديگری را نيز بهبرنامه خود اضافه نمود و هنگامی كه در سال ٢٠٠۴ ـ ٢٠٠٣ جهان تازه ازموضوع آگاهی يافت اين كشور توانسته بود از تخصص دكتر عبدالقادرخان«پدر انرژی هستهای پاكستان» و برخی از اعضای دولت پاكستان كهميخواستند از قِبل اين برنامه پولی بدست آوردند، بهره ببرد.()<br /> دليل ايران برای شتاب بخشيدن به برنامه سلاحهای هستهای خود بسيارروشن و ساده است. اگر آنها ميخواستند سياستی را دنبال كنند كه بر خلافمنافع حياتی آمريكا باشد، آنها بايد بتوانند مانع حمله نظامی آمريكا شوند وتنها راه مطمئن برای اين كار داشتن يك زرادخانه هستهای است. و اين برايبسياری از كشورهای ديگر جهان از جمله عراق و كره شمالی نيز صدقميكرد. باز داشتن آمريك از حمله نظامی تنها انگيزه ايران برای دستيابی بهسلاح هستهای نبود (مقابله با اسرائيل، كسب پرستيژ و احيای دوبارهتهديدات از جانب عراق نيز در اين امر دخيل بودند) اما اين مهمترين انگيزهبه حساب ميآمد.()<br /><br /><span style="color:#ff0000;">سياست تهديد نفوذ دوگانه</span><br /> با به روی كار آمدن دولت كلينتون در ژانويه ١۹۹٣، ايران سياستخارجی جديد و افراطی گرايانهای را اتخاذ كرده بود و هر چند كه همة ابعادچنين سياستی تجلی نكرده اما اوضاع كلی آن مشخص بود. گذشته از اين،گروه جديد سياست خارجی آمريكا سابقه دوران استقرار دولت بوش رابه مشابة دولتهای قبل از وی تلقی كردند. به عبارتي، آمريكا در تلاش براينزديك شدن به ايران بود اما ايران نه تنها از آن سر باز زده بلكه به شدت بهخصومت و دشمنی خود عليه ايالات متحده افزوده است.<br /> «آنتونن ليك» مشاور امنيت ملی آمريكا در هشدار به دست اندركارانسياست خارجی دولت آمريكا بيان كرد كه عادت بد آمريكاييها اين است كهبراحتی از طريق جاذبههای فرينده تهران اغوا ميشوند و بعد به طرزدهشتناكی مورد خيانت قرار ميگيرند. از اين رو اين مشاور آمريكايی ديگر بهدولت جديد اجازه نداد كه هم چون دولتهای قبلی تحت چنين اعمال غيرانسانی قرار گيرد. در رابطه با سرگذشت نهايی آزادی گروگانها، اين عملمقدمتاً در نتيجة منافعی كه برای غير اينهاانجام گرفته است. به اعتقاددستاندكاران دولت كلينتون، ايرانيها در نهايت به اين تشخيص رسيده بودندكه گروگانها به گرفتاری جدی اين دولت تبديل شده و آزادی آنها ميتواند بهجذب اروپا با توجه به ظرفيت آن در تجارت و كمك اقتصادی و سياسی ياريرسانده و به عنوان خزينه ديگری برای كنار گذاشتن ايدئولوژی ضد؟؟ آنان وترميم روابط با آمريكا عمل كند. بنابراين، مطابق با آنچه كه از همان ابتدادولت كلينتون را نگران ميكرد ايرانيها ثابت كردند كه دشمنان نفوذ ناپذيرند ودر برابر هر گونه واكنشی نشان از انعطاف پذيری و نرمی اين دولت داشتهباشد، مقاومت ميكنند.<br /> نتيجه مقامات رسمی حرفهای در دولت آمريكا با اين موضوع كهرفسنجانی در پشت پرده آزاد سازی گروگانها بوده، به ديده ترديد نگاهميكردند و گمان ميكردند اين اقدام احتمال با هدف بكار بستن اقداميتعاملی از سوی ايران انجام شده هر چند كه حتی خود آنها نيز تصديقميكردند كه اين چنين سياستهايی نيز برای ايجاد روابط تازه بين دو دولتكفايت نميكند. با توجه به همه اقداماتی كه ايران برای طرد ايالات متحده ازخليج (فارس) تضعيف دوستان آمريكا و نيز تخريب دولت اسرائيل از طريقسركوب و يا انجام مواد معدوم ميشود كه اصول گرايان (پراگماتسيتهاي)در تهران تحت كنترل نبودهاند و اين عامل سياست تلاش برای برقراری رابطهنزديكتر بين دو دولت را بی ثمر گردانيد.<br /> عامل ديگر طرز تفكر همراهان دولت كلينتون در قبال ايران ناشی از منافعاين كشور در زمينه روند صلح خاورميانه است. دولت جديد آمريكاسراسيمه كوشيد صلاحی جامع بين اسرائيل و همسايگان عرب آن ايجاد كندتعدادی از مقامات ارشد جديد در دولت كلينتون اصرار داشتند كه اختلافاتاعراب و اسرائيل تنها منبع مهم بيثباتی در منطقه است و افرادی كه پيش ازآنها در دولت بوش (پدر) بر قدرت را در دست داشتند فرصتی را بوجودآورده بودند كه اين عده كوشيدند از آن استفاده كنند. روند صلح ميتواندشامل فلسطين، سوريه (كشور فرمانبردار آن يعنی لبنان) و اردن شود.<br /> اما مفهوم اين امر آن بود كه دغدغههای امنيتی ديگر اسرائيل ـ يعنی آنچهفراتر از رويارويی مستقيم اين دولت با كشورهای همه جوار ياد شده ميشد ـبايد به گونهای رفع ميگرديد. به عبارت ديگر، آمريكا بايد در مورد ايران وعراق تصميمی اتخاذ ميكرد. هر دوی اين كشورها مخالف وضع موجودبودند و مانع موفقيت روند صلح ميشدند. ايران و عراق هم چنين خواستارهمدستی با گروههای مخالف فلسطينی و لبنانی بودند و حتی اگر محدوديتينبود حاضر بودند قابليتهای نظامی توليد سلاحهای كشتار جمعی را در قالبقراردادی و يا غير قراردادی ايجاد كنند زيرا اين پديده به طور مستقيمتريميتوانست امنيت اسرائيل را تهديد كند</span></strong></div><div align="right"><strong><span style="font-size:130%;">دولت آمريكا بخوبی خود را با تهديد ناشی از عراق مطابقت داد اما ايرانوضعيت متفاوتی داشت. در دهة نود گاه و بيگاه اقدامات ايران در آمريكامورد توجه قرار ميگرفت ضرورتاً نتوانست واكنش دولتمردان آمريكاييرا برانگيزد. تا اندازهای اين بدان دليل بود كه ايرانيها متجاوز، مخالف،وضعيت موجود، قدرت صهيونيست نيز تلقی ميشدند و از رو رفتارهايتجاوزكارانه، ضد صهيونيستی و مخالف جويانه با وضع موجود عجيب نبود.فقط هنگامی كه ايرانيها به آمريكا را مطلع كردند كه ايران توانايی اسرائيلرا برای برداشتن گامهای بيشتر در راه صفر زير سؤال برده دولت واشنگتنتحريك شد تا اقدامی عليه ايران بكار نبندد تا به اسرائيل اطمينان خاطر دادهو به پيشرفت و تداوم روند صلح كمك نمايد. در سراسر دوران استقرار دولتكلينتون و به ويژه در سالهای نخست آن، اغلب نگرانيهای امنيتی ايران براياسرائيل و نيازهای مربوطه در زمينه روند صلح بود كه آمريكا را تحريك بهبكار بستن اقدامی عليه ايران ميكرد. در اين زمينه اسرائيل تنها نبود. مصر،عربستان و ساير كشورهای عربی نيز در اوايل دهه نود از تهديدهای تهراناحساس ناامنی ميكردند و به همين دليل دولت آمريكا را وادار ميكردند تاخط مشی سفتری را عليه ايران اتخاذ كند البته در اين ميان فرياد اعتراضاسرائيل همواره بلندتر بود. در همان زمان مشخص بود كه اسرائيل درصورت خواستار پيشرفت روند صلح است كه نگرانی امنيتی آن برطرف شودو اكنون نيز اين خواسته را بارها تكرار كرده است.<br /> من بر امنيت «از روی استدلال» تاكيد دارم زيرا در سراسر دهه نودحملات تروريستی عليه اسرائيل جريان داشت و اين خواسته قبلی و مايهشهرت اسحاق رابين نخست وزير اسرائيل بود كه اورشليم را در مسير مذاكرهقرار داده و اين مسير را حفظ كند. حمايت ايران از اين حملات تروريستها وچنين نگرانيهايی اصليترين مساله در فرايند صلح خاورميانه بود. در نتيجهدولتهای اسراييل - از رابين و پرز گرفته تا نتانياهدو باراك - همگی اين نكتهرا به دولت آمريكا خاطر نشان ميكردند كه اگر قرار است تعمديد صلح راآنچنان كه كلينتون ميگفت به جان بخرند دولت آمريكا بايد مانع حمله ايرانبه اسرائيل شود.<br /> پاسخ ابتدايی دولت كلينتون به چنين نيازی اتخاذ سياسی تحت عنوان«تحديد دوگانه» بود. اين سياست، ابداع مارتين ايندايك اولين مدير ارشدبخش امور خاور نزديك (ميانه) و آسيای جنوبی شورای امنيت ملی آمريكابود. وی در سخنرانی در جمع شركت كنندگان در موسسهای كه خود اوتاسيس كرده بود (يعنی موسسه سياست خاورميانه واشنگتن) به خطمشی «تحديد دوگانه» پرداخت.<br /> چنين سياستی در دولت آمريكا عليه عراق و ايران در وهله نخست ناشياز اين ارزيابی است كه رژيمهای كنونی ايران و عراق دشمن منافع آمريكا درمنطقه هستند. بنابراين ما اين استدلال را نبايد به توازن قبلی بازی قدرت ادامهداد، نميپذيريم و با چنين روشی مخالفيم دليل اين امر فقط به دليل شكستچنين سياستی در قبل تجاوز عراق به كويت نيست بلكه دليل مخالفت با آنناشی از اين ارزيابی است كه دو دولت عراق و ايران دشمن آمريكا و دوستانآن در منطقه هستند. ما مخالف اين امر هستيم زيرا نيازی نيست كه بر رويبرقراری توازن با ديگر بر روی يك كشور تكيه كنيم.<br /> به عبارت ديگر، ثابت شده كه چيزی به نام ستونهای دوقلو و يا حمله بهعراق دردسر آفرين است. منطقه خليج فارس مهمتر از آن است كه ثبات آن باسياستهای قديمی و شكنندهتر از قدرت تعيين شود. گذشته از اين، از آنجاييكه قدرت نظامی آمريكا عظيم و بدون رقيب است، اين كشور ميتوانستمانع دو كشور ايران و اختلال در وضع موجود شود و آمريكا قادر بوداين اقدام را با اعمال زور و بدون نياز به نماينده (وكيل) ديگری در منطقهانجام دهد.<br /> ايندايك در ادامه گفت هر چند كه آمريكاييها آنها را سياست تحديددوگانه ناميدند لذا نميتوان آن را اين گونه تفسير كرد زيرا اشاره بر آن دارد كهاين خط مشی قابل استفاده به طور يكنواخت در مورد هر دو كشور نيست.برعكس، در حاليكه دو كشور محدود ميشوند؟؟ و حتی اهداف متفاوتخواهند بود. در مورد عراق، دولت كلينتون شكل تهاجميتری از تحديد رابكار بست كه بسيار از آنچه در مورد روسيه اعمال ميشد، شديدتر بود. هرچند دولت بوش در خلع صدام ناكام ماند اين دولت رژيمی چند جانبه برجای گذاشت كه هدف آن كنترل عراق از طريق تحريمهای دشوار، بازرسی وريشه كنی سلاحهای كشتار جمعي، عدم وجود منطقه پرواز در شمال وجنوب اين كشور و نيز افزايش حضور نظامی آمريكا در مرزهای عراق بود.دولت جديد از اين استراتژی برای ضعيف نگه داشتن عراق و وادار آن برايپيروی از تعهداتش در قبال سازمان ملل استفاده نمود. بعلاوه تعدداشتباهاتش كه از طريق حمايت از گروههای عراقی انجام ميشد و تحتپيگيری قانونی قرار دادن صدام در زمينه اتهامات جنايی به اين هدف خوددست يابد.<br /> اين خط مشی در مورد ايران نيز متفاوت بود. در اين زمينه، اينداك تاكيدداشت كه دولت آمريكا مشكلی با ماهيت و يا ساختار جمهوری اسلامينداشت و فقط نگرانی آن بر سر وضعيت حقوق بشر، حمايت گسترده اينرژيم از تروريستها، پيگيری برنامه سلاحهای كشتار جمعي، مخالفت با روندصلح فلسطين و تلاش برای سرنگونی رژيمهای منطقه بود. گذشته از اين،اين خط مشی دولت آمريكا به سختی قابل مقايسه با لحن آمريكا در اتخاذسياستهای اين كشور عليه عراق قرار داشت.<br /> با توجه به فقدان تغييرات چشمگير در برخورد ايران، بايد با تمام توان بهترتيب و دوستانمان در ژاپن، روسيه و چين بپردازيم و آنها را متقاعد كنيمكه به نفع ما نيست كه به ايران برای دستيابی به سلاحهای هستهای و ياروشهای قراردادی به تعمديد انداختن منطقه ياری رسانيم. به همين ترتيبباور نداريم كه اين به نفع ما باشد به تسعميل وضعيت اقتصادی ايران كمكشود زيرا بدين ترتيب ايران ميتواند به روابط تجاری عادی خود از يك سو وتمديد منافع مالی از سوی ديگر ادامه دهد. ما به دنبال ترغيب سياستی مهاريكجانبه ايران خواهيم بود و ميكوشيم تحريمهای ضد تروريستی و سايراقدامات بكار بسته شده عليه اين رژيم را ادامه دهيم تا آن را وادار به تغييربرخورد كنيم. اين در حالی است كه ما نيز به اين تشخيص رسيدهايم كه رمزموفقيت تلاش چند جانبه است زيرا بيشتر آنچه ايران برای تجهيز و تقويتقوای نظامی خود نياز دارد قابل دستيابی در جاهای ديگر نيز هست.<br /> در اين زمينه، ما بر دوستانمان ضرورت پاسخ به تمديدهای ايران و؟؟؟ كهبا توجه به وضعيت كنونی در اختيار ايران است، اعمال نفوذ داريم.<br /> بيشك مهم است كه خاطر نشان كنيم كه دست كم در وهله نخست كهسياست تحديد در برابر ايران در سطح اندكی پياده ميشود. اروپا خود رانسبت به حفظ تحريم سلاح و ساير تحريمات عليه ايران متعهد ميداند تهيهاين تحديدها به قرار گرفتن نام ايران در فهرست كشورهای حامی تروريسم كهوزارت خارجه آمريكا تنظيم كرده مربوط ميشود. آمريكا هم چنين اذعانداشته كه ميكوشد كشورهای ديگری را نسبت به عدم فروش سلاح و يا موادهستهای به ايران متقاعد كند. اين كشورها بعلاوه بايد قرارهای اقتصادی خودبا ايران را محدود كنند. آمريكا اشارهای به تلاش برای سرنگونی رژيم ايراننداشته است بعلاوه سخنی از حمله نظامی به ايران برای وادار اين كشور بهپيروی از خواسته آمريكا گفته نشده است. در حقيقت، مجموعه جامعی ازتحريمهای اقتصادی اجرا نميشود و در اين زمانی روابط تجاری ايران وآمريكا نسبتاً در سطح مهمی قرار داشته است. در نتيجة اقدامات دولت بوشبرای كاهش تحريم ايران آمريكا در واقع به ايران از طريق سوبسيدهايشركتهای آمريكايی در آن سوی مرزها تبديل شد.<br /> تنها هدف اصلی قرار دادن ايران در معرض جزئی از سياست تحديددوگانه از سوی آمريكا، صرفاً جلوگيری و محدود كردن توان ايران برای ايجادمشكل در خاورميانه از طريق مجموعه اقداماتی بود كه بيشتر آنها اجراميشد و اين تحديدها برای آن بود كه ايران در اين زمينه رفتارها مقاماتدولت آمريكا اغلب در بيانات خود كه تاكيد داشتند كه آنها اميداورند كه چنينفشارهايی كه از طريق تحريم و مقامهای ديپلماتيك آمريكا اعمال ميشد،باعث تغيير رفتار ايران شود اما آنها در پشت پرده سياست به طور معمول بهاين درك رسيده بودند كه اين احتمال بسيار ضعيف است در حقيقت، دررابطه با ايران سياست تحديد دوگانه دفاعی و نه تهاجمی بود اين سياستهنگامی كه بر ايران تمركز داشت بيش از آن كه عملی باشد، پديدهايساختگی بود البته نبايد اين موضوع را به ديد انتقادآميز نگريست. سياستتحديد ميتواند به طور مشروع سياستی تصنعی باشد به عبارتي، اينسياست چيزی بجز سياست بازدارنده نميتواند باشد. فاكتور اصلی دربيشتر رژيمهای تحت تحديد تعيين خطوط قرمز است نه ميتواند باعثاستفاده از زور شود.<br /> اينها همه فقط هدف هستند اما با ايجاد تهديدی بازدارنده ميتواند بهفاكتورهای مهم در تحديد تبديل شود. اين مسئله در اتخاذ سياست تحديدآمريكا عليه اتحاد جماهير شوروی سابق در جريان جنگ سرد رخ داد.مهمترين عامل اتخاذ چنين سياستی تاكيد بر چنين لفاظيهايی بود كهروسيه و به اروپا، ژاپن، كره جنوبی و يا تحت دكترين كارتر به خليج فارسحمله كردند ما وارد جنگ با اين كشور خواهيم شد. سرانجام سياست تحديددر مورد اتحاد جماهير شوروی موفق شد زيرا اين كشور هرگز نخواست كهاين لفاظيها را محك بزند. سياست تحديد در مورد ايران خط مشی است كهبرای تضمين و اطمينان دادن به اسرائيل طراحی شده و بواسطه آن ايالاتمتحده ميكوشد ايران را تا وقتی اسرائيل درصدد گام نذاشتن در روندخطرناك صلح است تحت نظارت داشته باشد و به موجب آن برخيمحدوديتهای ناچيز را عليه آزادی عمل ايران اجرا ميكند. اما اين نقطه آغازعملكرد جديد و تهاجمی آمريكاييها برای فلج كردن اقتصاد ايران و ياتضعيف ساختار سياسی اين كشور نبوده يكی از حوزههايی كه دولت جديدآمريكا اعلام كرد كه ميتواند از طريق آن محدوديت بيشتری را بر ايران واردكند، فشار بر دوستان اروپايی آمريكا و ژاپن برای لغو معاملات تجاری باايران بود، با اين همه، اين تلاش حكايت از سياست جديد خود اروپاييها درقبال ايران داشت كه اروپاييها آن را «مذاكره بحراني» ناميدند.<br />در نشست اتحاديه اروپا در ادينبورگ (دسامبر ١۹۹٢) يعنی چند روز قبل ازبه قدرت رسيدن دولت كلينتون اتحاديه اروپا اعلام كرد كه شورای اروپا ايناعتقاد را تصديق كند كه بايد مذاكره با ايران حفظ شود. اين مذاكرات بايستيمهم تلقی شوند زيرا بازتاب نگرانی درباره رفتار ايرانيهاست و خواستارپيشرفت در برخی حوزهها شامل حقوق بشر، مجازات اعدام سلمان رشديطبق فتوای آيت الله خمينی است كه متناقض با قوانين بين المللی و تروريسماست. پيشرفت در چنين زمينههايی در تعيين ميزان نزديكی روابط و پيشرفتاعتماد دو جانبه مهم است. شورای اروپا حقوق كشورها را درباره دستيابی بهشيوههايی برای دفاع از خود ميپذيرد اما نگران آن است كه تداركات نظاميايران تعمديدی عليه ثبات منطقه باشد.<br /> شورای اروپا هم چنين با نظامی بر اهميت اساسی فرايند صلح خاورميانهابراز اميدواری كرد كه ايران روشی سازنده در اين حوزه ايفا كند. مذاكراتبحرانی و مهم مورد نظر اروپا بازتاب فلسفه اساساً متفاوتی نسبت به اقدامآمريكاييها بوده فلسفه واشنگتن روشن كردن اين مساله برای ايرانيها بود كهدر صورت حمله اين كشور به هر يك از كشورهای پادشاهی حاشيهخليجفارس، آن را مورد حمله قرار خواهد داد و اين كشور بهای مخالفت باوضع موجود، روند صلح و آمريكا نيز را با تحريم شدن خواهد پرداخت.اقدام اروپا و آن طور كه ديپلماتهای اروپايی ادعا ميكردند نشان دادن اينمطلب به ايران بود كه در صورت تبديل شدن اين كشور به شهروند خوبهمان، پاداش خواهد گرفت. در عمل، گفتگوی اساسی و مهم اروپا چيزيبيش از ظاهر تجارت اروپاييان با ايران بود و اين در حالی رخ داد كه ايران بهبكار بستن اقداماتی اصرار داشت كه نه تنها از نظر اروپاييها بسيار ناپسند بلكهمشمئز كننده بود. در سال ١۹۹۴، محاكمه سه نفر از ايرانيهايی كه گفته ميشددر ترور بختيار در سال ١۹۹١ نقش داشته آغاز شد. يكی از آنها «زينالعابدين سرحدي» نوه بزرگتر رفسنجانی و يكی از فعالان سفارت ايران بودكه به كمك در سازماندهی فرار ترور كنندگان به سويس متهم شد. دادگاه دونفر ديگر را محكوم شدند؟؟ سرحدی به دليل عدم اثبات نقش وی در اينترور آزاد شد. طبق گزارش خبرگزاری رويترز، در صورت محكوميتسرحدي، اروپا احتمالاً ناچار به تحميل تحريمهای ديپلماتيك عليه ايرانميشد. بيوه بختيار و عده ديگری دادگاه فرانسه را به خاطر تسليم شدن درمقابل سياستهايی كه منجر به بی گناه شناخته شدن سرحدی شده مورد اتهامقرار دادند. اغلب افكار عمدی خشمگين اروپا دولت كشورشان را به دليلاتحاذ سياستهای توام با نرمش سياسی در قبال ايران مورد انتقاد قرار ميداد.در سال ١۹۹١ اعتراضات مردمی به دليل انتقاد از اعلام صريح حكم اعدامسلمان رشدی كميسيون امور خارجه به پارلمان دانمارك را وادار كردند تا ازملاقات با «محمود واعظي» معاون وزير خارجه به ايران خودداری كند. اماشرايط ديگری نيز وجود داشته كه خشم مردم كافی نبوده است. برای مثال،در اكتبر ١۹۹٣، آلمان عكس فلاحيان، وزير اطلاعات ايران را برای بازديد ازآلمان دعوت كرد. وی كه به؟؟ تروريستی شناخته ميشود جلسات مبسوطيرا با برنارد Schmiabxven همتای آلمانی خود انجام داد. كارلمن لين اينبازديد موجی از خشم را در آلمان پديد آورد و احزاب اپوزسيون طرفدارانحقوق بشر و مطبوعات آلمان انتقادهاي؟؟ را از تصميم دولت كهن برايرويارويی و تعامل با سياستمداری كه گمان ميرفت مدل تروريسم است،برانگيخت. هم چنين تصور ميرود بخشی از اين خشم عمومی ناشی از باشدكه ايران به تلاش خود براي؟؟ فتوای مذهبی مقامات اين كشور برای قتلسلمان رشدي، نويسنده انگليسی (كتاب آيات شيطاني) ادامه ميدهندفلاحيان هم چنين طبق قرائت موجود يكی از عوامل قتل بی رحمانه چارهدگرانديشی كرد توسط عوامل رژيم در رستورانی مورد به مايكونوس(Mykonos) در برلين سپتامبر ١۹۹٢ بوده است در حقيقت، دفتر جناييفدرال آلمان به محض ورود فلاحيان به اين كشور قصد دستگيری وی راداشت اما دفتر صدراعظم كوهدر مانع اين امر شد. در حقيقت تا سال ١۹۹۶،كارلوس كسيكل وزير خارجه آلمان تصديق ميكرد كه كشورش آلمان بخوبياز اعمال شيطانی ايران كه قبلاً انجام داده و هنوز هم آن را ادامه ميدهد، آگاهاست. آلمانيها و آمريكاييها در زمينه ارزيابی آنها از روش ايران در تروريسم(و به عبارتی حمايت از حزب الله، حماس و جهاد اسلامي) توافق دارند اينمساله تاثيری بر روی مذاكرات بحرانی اروپا با ايران ندارد.<br /> تحديد دو جانبه نيز نتوانست رفتار ايران را تغيير دهد ريرا سياستی بود كهبر روی روش سياست؟؟ و آن هم چماقهای كوچك تاكيد داشت. مذاكرهبحرانی با ايران در صورتی كه واقعاً ميخواست تعبيری در رفتار ايران داشتهباشد با ناكامی مواجه شد زيرا سياستی جز تشويق بدون توجه به آنچه ايرانانجام ميداد نبوده بنابراين، سياست؟؟ باعث شد به رفتارهای بر ايران پاداشداده شود.<br /> با اين همه، دولتهای اروپايی به چند دليل انگيزه اندكی برای تغيير اينسياست خود داشتند. نخست منافع مالی برای شركتهای اروپايی و يا ژاپنيداشت، هيچ موسسهای در درون حوزههای انتخابه آنها وجود نداشت كهرفتارهای تهاجمی ايران را موضوع مهمی تلقی كند و سوم دولتهای اروپايی بهندرت به مثابه دولت واشنگتن در قبال روند صلح و يا ثبات در منطقهخاورميانه تعهد نشان ميدادند.<br /><br /><span style="color:#ff0000;">تشديد غير عمدی (١۹۹۵ ـ ١۹۹٢</span>)<br /> بيترديد ايرانيها به ويژه اصولگرايان دوست داشتند وارد مذاكرات بااروپا شوند اين اهميتی به تهديد دوگانه نداشتند. اين وضعيت كه اعلامسياست خارجی آمريكا مفهوم اقدام جديد معنی داری را نداشت، اهميتخود را در نزد ايرانيها از دست داده بود و موضوعی لوث شد، برای ايرانيهاتلقی ميشد، يكسال بعد آنتونی ليك، مشاور امنيت ملی كلينتون، ايران را درليست سياه و رژيمهای فاسد قرار داد. اين مطلب در مقالهای مربوط بهمسايل حتی مطرح و سياست تحديد ايندايك را شامل مجموعة كشورهايمخالف وضع موجود شامل كره شمالي، سوريه، لبنان و كوبا دانست. آنهاحتی علاقهای به اظهارات وارن كريستوفر در دانشگاه جورج تون كه همانسال مطرح شد علاقهای نداشتند. معاون وزير خارجه آمريكا در اين رابطهگفت: ايران، يكی از كشورهای مهم حامی تروريسم است و از مخالفانسرسخت روند صلح خاورميانه است. جامعة بين الملل در واكنشهای غيرقانونی ايران حوصله بخرج داده است. فلاوش سلاح و معاهدات ترجيحياقتصادی كه تبديل منابع برای سرمايه گذاری بر روی تروريسی را برای ايرانآسان ميكند بايد توقف يافت. قصد ايران اشاعه ترور و افراط گرايی درسراسر منطقه و خارج از آن است و فقط با استفاده از بين المللی هماهنگميتوان مانع آن شده تهران ممكن است مخالف اين امر باشد اما آنها را بهصور مختلفی نمايان ميشود.<br /> از همه مهمتر، لحن ايران شوم و حكايت از جنگ افروزی داشت.<br /> بيشك، طبق تصور برخی از ايرانيها همه اين مقابل به اين معنا خواهدبود كه ايران دچار سرنوشت عراق خواهد شد.<br /> در حقيقت، بسياری از منتقدان آمريكايی اروپايی نتوانستند تفاوت اين دوخط مشی جداگانه را كه در زير سياست تحديد اعمال ميشد درك كنند.بنابراين به سختی ميتوان باور كرد كه دست كم برخی از مقامات ايران نيزهمين اشتباه را تكرار نكرده باشند از نظر عدهای ديگر به ويژه اصولگرايانايران اين ميانه كه در سياست آشكار تحديد اعلام ميشود كه آمريكا تلاشخواهد كرد منافع دستيابی ايران به برخی اهدافش شود (هم چون مانع تلاشدر برابر روند صلح و سرنگونی رژيمهای مستمر در حوزه نفتخيز خليجفارس)، اين سياست به مثابة اعلام جنگ تلقی گرديد. در حقيقت به جايدرك اين مسئله كه سياست تحديد يك سياست دفاعی است كه آمريكا درواكنش عليه سياست خارجی تجاوزكارانه خود اتخاذ كردهاند، اصول گرايان وبيشتر عوام مردم ايران آن را به منزله شاهدی برای واكنش شرورانه وبدخواهانه آمريكا عليه كشورشان تلقی كردند.<br /> چنين وضعيتی زمينه را برای وارد شدن دو كشور به مرحله مقابله بايكديگر در اوايل دهة ۹٠ فراهم آورد. بين سالهای ١۹۹٢ و ١۹۹۶ چنينمقابلهای به طور فزايندهای به اوج خود رسيد. طرف ايرانی فعالانه كوشيداستراتژی خود را در بيرون راندن آمريكا از خليج فارس اجرا نموده نفوذ خودبه منطقه را گسترش داده و روند صلح را از مسير اصلی آن خارج نمايد. هرچند اين سياست ايران به قبل از دوران دولت كلينتون باز ميگشت، اعلامسياست تحديد آنان را وادار به رفتاری تهاجميتر در غلبه بر تلاش آمريكابرای حمله به آنان كرد. ايرانيها از گروههای اپوزسيون در منطقه خليج حمايتكردند و به سرمايه گذاري، تعمير سلاح و تجهيزات و نيز هدايت عملی ومشاوره با حزب الله در لبنان پرداختند. علاوه بر اين به غير از مقدار زياديكمك مالي، احتمال حمايتهای ديگری از اسلام خرابان فلسطينی و حماس بهعمل آوردند.<br /> در مقابل PIY و حماس حملات تروريستی خود عليه اسراييل به منظورسركوب روند صلح خاورميانه افزايش دادند. اين حملات با امضای توافقنامهاسلوبين اسرائيل و فلسطين در سال ١۹۹٣ شتاب گرفت. كشورهای دولتآمريكا، يعنی اسراييل و تركيه در دهة نود غير رسمی تشكيل دادند. اينعامل ايران را وادار به برداشتن گامهايی در جهت حمايت از حزب كارگرانكرد (Pkk) نمود. اين گروه طی بيش از يك دهه، مشغول تدارك حملاتتروريستی عليه آنكارا بود. در اكتبر ١۹۹۴، اردن توافقنامه صلحی را بااسرائيل امضاء كرد. مدتها بود كه قرار بود اين توافقنامه امضاء شود و از اينرو بايد هر چه زودتر به اجرا در ميآمد. ايران آشكارا و با جديت اينتوافقنامه را محكوم كرد و كشور دوست خود سوريه خواست به مذاكرات بااسراييل خاتمه دهد. در همين حال در مارس ١۹۹٢، حزب الله كه با سفارتايران همكاری داشت بمبی را در سفارت اسراييل در بوينس آيرس منفجركرد كه منجر به كشته شدن بيست و نه نفر شد. حزب الله بعدها به منظورتضمين اين مطلب كه هيچ كس درباره اقدام اين جنبش اشتباه نكند، نواری رااز سفارت منتشر كرد در سال ١۹۹۴، ايرانيها، اين بار با همدستی حزب اللهو نئونازيهای محلی يك مركز يهودی نشين را در بوينس آيرس بمبگذاريكرد و منجر به كشته شدن هشتادو پنج نفر و زخمی شدن دويست نفر شد. دربين سالهای ١۹۹۶ـ١۹۹٢ حملات تروريستی ديگری نيز اطراف اسرايئل رادر بوينس آيرس هدف قرار دادند كه احتمالاً هدايت آنها را حزب الله برعهده داشته است اما در اين موارد شواهد كمتری وجود دارد و بيشتر گمانميرود كه چنين حملات تروريستی در نتيجه اقدام گروههای تروريستيحزب الله بوده است. وزارت خارجه آمريكا از آغاز سال ١۹۹٣، در گزارشسالانه خود در زمينه، الگوهای تروريسم در سطح جهان از ايران به عنوانكشور تعمديد كننده مسول تروريسم نام برد.<br /> البته، رفسنجانی و ديگر مقامات اصولگرا هرگز دست از هدف نهاييخود كه همانا ترميم روابط با آمريكا بود برنداشتند هر چند كه مشخص بودكه آنها بايد در ابتدا گامهای كوچكی بردارند. در سال ١۹۹٣، آنها پايگاههايخود را در عربستان ايجاد كردند. نگرانی عربستان از تعمديد عراق به دليلحمله نظامی صدام به كويت ترس آن را از ايران ريخته بود و اين نشان ميدادكه رياض احتمال تماس به برقراری آشتی دارد. ملك فهد از ايده ايجاد پايگاهدر كشورش استقبال كرد و وزير خارجه (وقت) ايران را برعهده گرفت.اين مقام ايرانی توانست با مقامات عربستانی درباره افزايش تعداد زائران حجبه رقم ١١۵٠٠٠ نفر به توافق برسد. اما اصول گرايان ايرانی به اين توافق نيزپايان دادند. در مراسم حج، مقامات از دستورات پليس عربستان سرپيچيكردند و مراسم برائت از مشركان را برقرار كردند (در اين مراسم آمريكا واسرائيل به عنوان منشا همه بديها در جهان معرفی ميشوند و تظاهراتكنندگان خواستار نابودی و مرگ آنها ميشوند) اين پايان ماجرا بود.<br /> تعديد دو جانبه بعلاوه مسير تازه ديپلماتيكی را ايجاد كرد كه نيمه هدفآن مطابقت با سياست خارجی ايران بود. از آنجا كه ايران در صدد بود ائتلافجديد ضد اسراييلی و ضد آمريكايی (و ضد كشورهای عربی ميانه رو) را دربين كشورهای مختلف خاورميانه شرقی تروريستها و گروههای كه هدفمشتركی را تعقيبق ميكردند، ايجاد كند برخی از مسوولان ايرانی به اين دركرسيدند كه عراق ميتواند نامزد مناسبی برای عضويت در اين ائتلاف باشد.بنابراين، در اكتبر ١۹۹٣، معاون وزير خارجه ايران، محمد جواد ظريف (ازديپلماتهای بسيار توانا كه بيشتر دارای ديدگاههای است) به بغداد سفركرد تا از ميزان علاقهمندی عراقيها به اين مسله آگاه گردد. فقط يكسال اززمانی ميگذشت كه هواپيماهای جنگی ايراني، عراق را بمباران كرده بودند واردوگاه تحت اشغال MEK را تحت حمله هوايی قرار داده بودند. (ايناردوگاه در دهه هشتاد از سوی نيروهای فرانسوی تخليه شده بود و بدينترتيب به عراق انتقال يافته بود. اين اردوگاه از سوی صدام با نيروهای مسلحپوشيده بود و در كنار نيروهای عراقی در طول جنگ ايران و عراق و پس ازجنگ خليج فارس به فعاليت ميپرداخت. حتی در سركوب شيعيان و كُردهابه طرفداری از مقامات بغداد شركت داشت.<br /> سرانجام مذاكرات ظريف در سال ١۹۹٣ دچار اختلال شد اما در برخيشرايط ديگر در دهة نود ايران بار ديگر تلاش خود را برای از سرگيريمذاكرات آغاز كرد. به ويژه در پايان همين دهه، اين عراقيها بودند كه پيوسته پاپس ميكشيدند و اين در حالی بود كه بيشتر ناظران سياسی خارجی گمانميكردند كه برقراری ارتباط بين ايران و عراق بيش از ايران، منافع عراقيها راتامين ميكند زيرا همدستی ايران با صدام حسين ميتوانست جايگاه ايران رانزد اروپاييان و ژاپنيها متزلزل كند.<br /> سياست خشونتآميز ايران تا سال ١۹۹۵ تحرك بيشتری داشت. در ماهژانويه همين سال، تهران موافقتنامهای را با مسكو امضا كرد كه به موجب آندولت روسيه بايد راكتور تحقيقات هستهای را در بوشهر احداث ميكرد دراين منطقه بخشی از برنامه هستهای شاه مستقر بود. هر چند كه هدف ازساخت اين راكتور فقط انجام تحقيقات هستهای بود و دشوار ميشد از آنبرای ساخت سلاح استفاده كرد بسياری بيم آن را داشتند كه ايران از آن بهعنوان پوششی برای توسعه كارهای وارداتی برای اهداف مسالمتآميزاستفاده كند و اين برنامه سپس به سمت برنامه هستهای با هدف توليد سلاحمنحرف گردد. در ژوئن ١۹۹۵، حسنی مبارك، رييس جمهور مصر كه ازدوستان اصلی دولت آمريكاست و نقش بسزايی در روند صلح خاورميانهدارد به دولت اتيوپی نزديك شد. مصريها بلافاصله نتيجه گرفتند كه ايران درحمله دولت سودان دخالت دارد.<br /> اين كشور كمكهای مالی و مشاورهای قابل توجهی را در اختيار سودانيهاقرار ميداد كه شامل اطلاعات امنيتی نيز ميشد و از طريق سودان، از گروهاجماعة حمايت ميكرد بنابراين اين ارتباط قابل توجيه بود. در بحرين،بسياری از سازمانهای وابسته به شيعيان روابط مشابهی را با ايران داشتند. ازاين طريق تظاهر عمومی زيادی را برای حضور سياسی بيشتر و اصلاحاتاقتصادی در كشورشان به راه انداختند. اما بهار گذشته اين آشفتگيها بهحدی رسيد كه دولت مجبور شد برخی توافقات را بعمل آورد وزير اميدداشت از اين طريق ناامنی و اغتشاشهای مردمی خاتمه يابد. در حقيقت،ايران دارای نقش فرعی در ترغيب تظاهرهای شيعيان بود اما اين موضوع درآن زمان كامل مشخص نبود.<br /> در هر يك از اين وقايع به گونهای شود كه نشان دهد ايران با در معرضقرار گرفتن سياست تحديد دارای قدرت محدود كنندههای در بيثباتی منطقهداشته باشد. در ضمن، تلاشهای اوليه آمريكا برای توقف فروش نظامی بهروسيه و چين (شامل موشك و مواد هستهاي) به ايران راهی به جايی نبرد.چينيها و روسها بيشتر اين موارد را كه ايران تعمديدات است تكذيبكردهاند و منكر آن هستند كه ايران در مدد ساختن سلاح هستهای است و يابر شركتهای كه با ايران معاهده دارند، كنترل دارند، بعلاوه، هر گونه وجودمعاهدهای را تكذيب نمودند.<br /> نااميدی واشنگتن دولت اين كشور را وادار كرد تا اين آتش را شعلهورتركند. جامعه اطلاعاتی آمريكا تلاش عمدهای را به كار بست تا توافقنامههايامضا شده بين روسيه و چين را برملا سازد. در آن زمان، برخی از مقاماتعالی رتبه آمريكايی از جمله «كريستوفر» و «آبرايت» وزرای خارجه، به پريوزير دفاع وحتی گور معاون رييس جمهور تلاش كردند تا اين ادعاهای خودرا در مسكو و پكن به اثبات رسانند و خواستار پايان يافتن چنين تجارتيشدند. در اين ميان، به ويژه گور در ملاقاتهای خود با ويكتور چرنو ميردننخست وزير روسيه به جر و بحث لفظی با مقامات روسی پرداخت وسرانجام با زحمت توانست تعهداتی را از طرف روس بگيرد تا فروش برخيمحصولات به ايران را متوقف كرده و يا به طبقهبنديهای مختلف تجارتاسلحه پايان دهند اما چندی نگذشت كه روسيه از تعهدات خود سرپيچيكرد و سرانجام در نيمه دوم دهه ۹٠ ميلادي، چنين نافرمانها و سرپيچی ازتعهدات برای دولت آمريكا خسته كننده و توانفرسا شد كه اين دولتتحريمهای را عليه تعدادی از شركتهای روسی بكار بست و با موفقيتتوانست چين را نسبت به پايان دادن به فروش موشك به ايران متقاعد سازد.<br /> دولت چين مجبور به اطاعت از چنين فرمانی دست كم برای مدتی كوتاههبود زيرا از اين ترس داشت كه واشنگتن همان بلايی را كه بر سر روسيهدرآورد، در اين كشور تلافی كند. با اين همه، حتی چنين اقداماتی نيز باعثخاتمه يافتن همه موارد تجارت اسلحه با ايران نشد.<br /> سياستهای فزاينده ايران در تجاوز و خشونت هم چنين بر ايالات متحدهآمريكا تاثير گذاشت و دليل آن نگرانی بود كه ايران در اسراييل ايجاد كردهبود. به طور اخص، اسراييليها به طور فزايندهای نگران حمايت ايران ازگروههای مخالف فلسطينی و افراطيون مختلف فلسطينی در كنار جنبشحماس بود. اسحاق رابين در معرض فشارهای شديدی از سوی جناح راستاسراييل قرار داشت تا به طور مستقيم اقدامی را عليه تروريستها بكار بندد وحتی مذاكرات صلح با فلسطينها را تا زمانی كه آنان خود را از شرافراطيگرايان خلاص نكردهاند، متوقف سازد. در مقابل، رابين آمريكا رابرای كمك بيشتر برای در مقابل چنين حملات انتقادآميزی تحت فشار قرارداده يكی از اين مجموعه فشارها بر آمريكا بكار بستن اقدامات دشوارتر عليهايران بود اورشليم يكی از معدود مكانهايی در زمين بود كه در آن دربارهسياست تحديد دوگانه تعابير كمتری بوجود ميآمد. اسراييليها به طور كاملميدانستند كه فشار ناشی از اتخاذ چنين سياستی به اندازه عراق، در ايراناضافه نميكرد و اين موضوع باعث نگرانی آنها ميشد. به گمان اسراييل،سياست تحديد دفعانه فشار زيادی را به طور كلی به ايران وارد نميآورد. هرچند كه اين خط مشی تاثير بارزی بر انباشت تسليحات ايران نداشت و تهرانرا وادار كرد تا برنامه ريزی شده سلاح را به نصف برساند نتوانست اينكشور را متقاعد كند تا از اصرار خود بر اعمال سياست خارجی تهاجميبكاهد. اسراييليها از آمريكا ميخواستند بر ميزان فشار بر ايران بيفزايد بهاميد آن كه آن را وادار به مهار حزب الله، حماس و PIY نمايند. (البته، ايرانتنها كشوری نبود كه از چنين گروههايی حمايت ميكرد. بعلاوه تنها كشورينبود كه اسراييل از آمريكا ميخواست آن را تحت فشار قرار دهد تا حمايتخود از چنين گروههای را قطع كند).<br /> درخواست اسراييل برای كمك از آمريكا بيش از همه در كنگره بيثمرباقی ماند.<br /> درخواست اسراييل برای كمك از آمريكا بيش از همه در كنتره بيثمرباقی مانده و به دليل انتخاباتي، اخلاقی و استراتژيك، از مدتها قبل اسراييلتعدادی حامی پر و پا قرص در Capitol Hill .<br /> گذشته از اين، در سال ١۹۹۵ نمايندگان جمهوريخواه آمريكايی به لطفقراردادی كه نوت گينگويچ Newt Gingnich سخنگوی جديد كاخ سفيدتحت عنوان قرارداد با آمريكا امضاء كرده، قدرت را در كنگره به دست گرفتهبودند درست هم چون آمريكا كه به طرز اجتنابناپذيری به توپ فوتبالسياسی در تهران تبديل شده بود در آغاز سال ١۹۹۵، ايران به توپ فوتبالسياسی در آمريكا تبديل شد و كنگره تحت كنترل جمهوری خواهان ميدانندكه آنچه اتفاق ميافتد، يك سوژه مناسب است.<br /> به لطف سابقه طولانی مدت و ناخوشايند رابطه آمريكا با ايران، از بحرانگروگانگيری گرفته تا سياستهای جديد تجاوزكارانه آن، حمايت سياسی ايراندر ايالات متحده آمريكا به صفر رسيد. در حقيقت، برخورد ايران برای هرفرد عادی آمريكايی (و حتی اروپاييها) تا بدانجا آزار دهنده بود كه پايان دادنبه اين كوشش آسان بود كه چرا ايالات متحده آمريكا ديگر كاری برای فشاربر رژيم ايران و يا حتی رهايی از شر آن انجام نميداد.<br /> مشكل دولتی كلينتون آن بود كه استدلالهای نمايندگان جمهوری خواه ازجنبة استراتژيك، الزامآور بود. ايرانيها بدنبال ميانهروی نبودند و با حمايت ازحملات عليه اسراييلي، سياست خارجی تهاجمی را دنبال ميكردند كههدف آن تضعيف منافع آمريكاييها در منطقه خليج فارس بود. سياستتحديد نفوذ دو جانبه تا كنون تاثير اندكی در ترغيب ايران به سمت تغيير رفتارداشته است. گذشت از اين سطح تجاری آمريكا به سطحی رسيده بود كهباعث دستپاچگی ميشد. تا سال ١۹۹۵، آمريكا سومين شريك تجاريبزرگ ايران بود. اين كشور هم چنين ششمين بزرگ صادرات آمريكاييمحسوب ايران هم چنين بزرگترين كشور خريدار نفت بود. خود اين مسئلهتنشهای آمريكا را برای اجرای سياست تحديد نفوذ دو جانبه دچار اختلالميكرد براساس چنين سياستی آمريكا ناچار ميشد تحريمهای چند جانبه راعليه ايران بكار بسته و مناسبات اقتصادی با تهران را محدود ميكرد.اروپاييها، ژاپنيها و روسها ميتوانند از خواسته آمريكاييها از زير مسووليتفروش كالاهای مختلف به ايران (شامل راكتورهای هستهای روسي) شانهخالی كنند زيرا خود آمريكاييها با ايران ارتباط تجاری داشتند. در حقيقتبسياری از خارجيان به صورت توجيه پذيری سياست تحديد نفوذ دو جانبهرا تحت تاثير انگيزههای اقتصادی هم چون مذاكرات بحرانی به تمسخرآميزميدانستند. آمريكاييها به تجارت خويش با ايران با ديده اغماضمينگريستند اما بر اساس اصول اخلاقی و منطقه استراتژيك بر اروپا، روسيهو ژاپن تاكيد داشتند از تجارت با ايران صرفنظر كنند. از اين رو، سياستتحديد نفوذ دوگانه با گرههای خود مواجه بود.<br /> در ژانويه ١۹۹۵، سناتور آلفوتر داماتو (R-N.۶٠) با كمك برخی ازاسراييليها تصميم گرفت چنين گروههايی را باز كند ولی قوانينی را صادر كردكه به موجب آن هر گونه تجارتی با ايران شامل تجارتهايی كه از طريقسوبسيدهای شركتهای آمريكايی اجرا ميشد، منع ميگرديد. ابتدا دولتآمريكا اين ايده را جدی نگرفت با توجه به اينكه تا آن موقع ثابت شده بود كهفقط تحريمهای بينالمللی عليه عراق تا چه اندازه دشوار است، قرار دادنيك كشور ديگر در چنين طبقهبندی ترديدآميز به نظر ميرسيد.<br /> بعلاوه، دولت آمريكا دوست نداشت كه سياست خارجی كشور بادستوری كه كنگره صادر كرده، تا اين اندازه دچار تغيير شود. هيچ يك ازدولتهای آمريكا چه آنهايی كه دموكراتی در آن تسلط داشتند و چهجمهوريخواهان تمايلی به مداخلة كنگره در آنچه تنها حوزة اختيارات قوهمجريه تلقی ميشود ـ نداشتهاند. اين نيروی است كه از زمان اسنادفدرالستيها (Feanalist Papers) تداوم داشته است.<br /> برخی از اعضای دولت كلينتون پيشنهاد دادند كه دولت، از طريق دستوريكه از سوی قوه مجريه صادر ميشود كنگره را با اتخاذ تصميمی در زمينه منعهمه انواع تجارت با ايران مغلوب نمايد. اما هنوز هم افرادی در بين اين دولتبودند كه تمايل به برداشتن چنين اقدام چشمگيری نداشتند. به نظر ميرسيدكه هاشمی رفسنجانی اين موضوع را درك كرده بود كه اين لحظهای بحرانيدر روابط ايران و آمريكاست. در صورت منع همة انواع تجاری با ايران، اينموضوع در تهران به عنوان تشديد كننده رويارويی بين دو كشور تلقی ميشد.اين ميانه هم چنين يكی از مهمترين استدلالهای مربوط به ميانهروی درسياستهای ايران در قبال ايالات متحده آمريكا را كه همانا اهميت تجارتآمريكا با ايران بود حذف ميكرد. بنابراين در سال ١۹۹۵، در بحبوبةفعاليتهای ضد آمريكايی و مخالفت با وضع موجود در دولت هاشمی وی بارديگر خطمشی سياسی را در مقابل آمريكاييها بكار بست تا بار ديگر الگوينفرت دوجانبه را ميرفت از كنترل خارج شدن تغيير دهد. بار ديگر نسبتدادن انگيزههای ديگرخواهانه به سياستمداری كه در فساد شهرت دارد،مصلحت انديش سياسی شناخته ميشد و تمايل ذاتی به خشونت و سركوبداشت، تهمديدآميز تلقی ميگرديد. رفسنجانی گمان ميكرد روابط بهتر باايالات متحده آمريكا برای ايران به منظور حفظ روابط سياسی و اعتقادی اينكشور با ساير كشورهای جهان يك ضرورت بود. اما اين حقيقت هم چنانوجود داشت كه وی بار ديگر تلاش كرد تا روابطش را با ايالات متحده آمريكاحفظ كند.<br /> ابزار سياسی وی در اين دوره شركت نفتی آمريكايی معروف به كنوكوConoco بود. ايران قصد داشت دو توافقنامه جديد توليد نفت در حوزههاينفتی كنار ساحلی خود امضا كند. اين كشور اولين بار پس از انقلاب بود كهچنين قصدی داشت. معامله سودآور و احتمالاً طرفی كه موفق به طرف قراردادن شدن ميشد، يك ميليارد دلار سود ميبرد اما اهميت اصلی اين قضيهاز آن بابت بود كه اين طرف قرارداد در واقع به نخستين شركت خارجی تبديلميشد كه ميتوانست برای انجام فعاليت تجاری خود به ايران بازگردد و ازاين رو با قرار گرفتن در موقعيتی تجاری كشور، توافقات سودآورتری راكه انتظار ميرفت در آينده امضا شود از آنِ خود نمايد. در ابتدا، به نظرميرسيد كه شركت توتال فرانسه طرف قرارداد قرار گيرد اما در ششم مارس١۹۹۵، همه كشورهای جهان وقتی متوجه شدند كه شركت آمريكايی كنوكواين توافقنامه را از آنِ خود كرده شگفت زده شدند. ما نميدانيم كه آيا اينرفسنجانی بود كه خاتمی را (به عنون فردی كه بايد اين توافقنامه را تصويبميكرد) متقاعد كرده تا اين يك شركت آمريكايی اجازه فعاليت دهد، يا خير.بيشتر حدس و گمانها بر اهميت اين موضوع تاكيد داشت كه ايرانی كه دارايقراردادهای تجاری با اروپا، روسيه و آسيا بود اكنون وارد تجارتی آشكار باآمريكا ميشد كه اگر ننويسيم ناممكن دست كم برای ايالات متحده برای آنكه بر كشورهای ديگر فشار آورد كه با ايران رابطه تجاری نداشته باشند،دشوار بود. در رابطه با آمريكا، در واقع هيچ چيزی در مورد اين توافقنامه غيرقانونی نبود و شركت كنوكو از چند ماه قبل مشغول رايزنس با وزارت خارجهآمريكا درباره امكان پذيری امضای چنين توافقنامهای به لحاظ سياسی بود.طبق گفته مقامات كنوكو مسوولان اين شركت بيست و شش نشست جداگانهبا مقامات وزارت خارجه آمريكا داشتند كه در هر يك، وزارتخانه به آنانتضمين داده بود كه اين توافقنامه در صورتی كه طرف ايرانی آن را تصويبكنند، مورد موافقت آمريكا نيز قرار خواهد گرفت. در نتيجه، شركت كنوكو باچنين اطلاعيهاي، تمام تناقضاتی را كه در سياست آمريكا در قبال ايران وجودداشت فاش كرد و واشنگتن را وادار كرد تا با اين تعهد خود پايدار بماند ياخير. به طور اخص توجه دولتمردان آمريكايی به قانون داماتو DAmatoشد. در همين اثنا بود كه جنجالی برانگيخته شد. ولرن كريستوفر، وزيرخارجه كه معاون وزير خارجه به دوران بحران گروگانگيری در زمان كارتر بودو مذاكرات نهايی را با ايران برای آزاد سازی گروگانهای انجام داده بود (و ازاين رو، بيشك، عاليترين مقام وزارت خارجه بود كه تجارب اوليههای را درخصوص رژيم ايران كسب كرده بود) درست چند روز قبل از امضای معاهدهبا ايران، آن را به دليل عدم تطابق با سياست تحديد نفوذ كشورش و رو بهپيشرفت ميرفت، محكوم كرد. وی مدعی بود هر جايی ردپايی از شرارتهايايران در منطقه مشاهده ميشود اسراييل و تعدادی از كشورهای عربی نيز ازآمريكا خواستند اين توافقنامه را باطل كند. بر خلاف ميل شركت كنوكو وبرخی مقامات آمريكايی كه به آنها گفته شده بود اين معاهده مشكل آفريننخواهد بود. دولت آمريكا به اجرای اين معاهده پرداخت.<br /> در ١۴ مارس ١۹۹۵، كلينتون رييس جمهور وقت آمريكا اعلام كرد كهمعاهده كنوكو با سياست خارجی آمريكا سازگار نيست و يك روز بعد، باصدور حكمی اجرايی هر گونه قرارداد نفتی با ايران را ملغی كرد تا بار ديگربحثی در اين زمينه پديد نيايد. اما عوامل ديگری وجود داشت. نخست آن كه،سياست آمريكا در ناديده گرفتن از ايران كه برای خريد سلاح، موادهستهای و حمايت از عملياتای تروريستی لازم بود و اين معاهده مفهومهجوم قابل توجه ارز سختی به ايران را داشت. دوم آمريكا در معرضدشنامهای سنگين اسراييل و كشورهای عربی قرار داشت كه اين شاملمقامات آمريكايی ميشد كه شتابزده در جهت روند صلح خاورميانه كارميكردند. با يادآوری خاطری حملات مهلك ايران در آرژانتين، تعداد كمياز آمريكاييها بودند كه تمايلی به تهران داشتند. سوم، تعداد اندكی ازآمريكاييها بودند كه آن را پيش در اموری برای تغيير سياستهای ايرانميپنداشتند. اين توافقنامه آشكارا به نفع ايران بود و بسياری از اعضای دولتآمريكا گمان ميكردند كه چنين توافقنامهای چيزی بيش از سرپوش گذاشتناجازه به روسيه و اروپا برای هر گونه معاهدهای با تهران نبوده بدين جهتواشنگتن به شركت كنوكو دقيقاً به همان چشمی مينگريست كهافراطيگرايان آمريكايی به كنوكو نگاه ميكردند. در واقع اين آغازی برايرابطه تهران با آمريكا بود و نهايت دورويی آمريكا را نشان ميداد و اروپا،ژاپن، روسيه را وادار ميكرد تا برخی محدوديتهايی را كه خود در تجارت باتهران اعمال كرده بودند، مثلاً در زمينههای اسلحه و فروش تكنولوژی دومنظوره ناديده بگيرند. در اين موجه زمانی بود كه واشنگتن بيم اماراديكالهای ايرانی اميد داشتند كه فصل تازهای در تهران گشوده شود.<br /> موافقتنامه كنوكو به حل اين سيستمهای دولت آمريكا بر سرمنع كلی دوگوشه تجارت با ايران كمك كرد. بسياری از انگيزههای خاص نيز دربارهمحدوديتهای ايران ميتوانست به اصلی كلی درباره روابط آمريكا و ايرانتبديل شود. دامنه تجاری بين دو كشور به طور امكان ناپذيری قابل بازگشتاز طريق سياست تمديد نفوذ دو جانبه به روش اضافی و منطقی استراتژيكبود. به همين دليل، بهانه كاملی را به دست اروپاييها، ژاپنيها، روسها وديگران داد تا از خواستههای آمريكاترين برای عدم فروش محصولات بهايران صرف نظر كنند. اين دقيقاً به مثابه آن بود كه آمريكا از كشورهايديگری خواست گرسنگی بكشند در حالی كه خود را با خوردن غذا خفهميكرد. بنابراين ما به اين تشخيص رسيديم كه منطقيتر خواهد بود اگر يكبرابری ديپلماتيك در اعتصابی تخريبی ايجاد نماييم.<br /> سرانجام اين موضوع ميتوانست به شكل بازرسی حمايت ما را ازاسرائيل نشان دهد و تمايل آمريكا را در خصوص عملكرد دور از دسترساين كشور برای كمك به آن در وضع اختلاف امنيتياش نمايان سازد وبنابراين اسحاق رابين را وادار به حفظ مسير دشوار صلح كند. كلينتون با درنظر داشتن همه اين مسائل در ذهن خويش، روز ششم مه ١۹۹۵ حكميجديد را امضا كرد كه به موجب آن هر گونه تجارت و معامله مالی و تجاری باايران منع ميشود. اين حكم شامل سوبسيدی خارجی شركتهای مشاركتيآمريكايی نيز ميشد. با صدور چنين حكمي، يك شبه سطح تجارت آمريكابا ايران به رقمی بسيار ناچيز رسيد و ديگر كسی نميتوانست دولت كلينتونرا به خاطر سياستهای تزويری خويش متهم كند.<br /> از سويی اين حكم، ايران را تا اندازهای به زحمت انداخت اما اين نگرانيزياد مهم نبود. زيرا آنها ميتوانند خريداران ديگری را برای نفت خود راهمان قيمت پيدا كنند. مهمتر آن كه روش جديد دولت كلينتون تاثير قابلملاحضهای بر اروپا، ژاپن و روسيه نداشت. روسيه با روش اعتدالي، فروشسلاح به ايران را تحت كنترل درآورده و در فروش سلاحهای هستهای خويشبه ايران تاخير ايجاد كرد.<br /> اما در اين مورد خاص، فشار دو جانبه آمريكا بوريس يليسينرئيسجمهور وقت روسيه را وادار به حمايت اقتصادی و ديپلماتيك از آمريكاكرد و اين خود بيش از هر گونه استدالی استراتژيك در خصوص تعمديدهايايران در صورت اقدام روسيه در فروش سلاح نتيجه دربرداشت. به گفته گانتررسكوت (Gunter Rexrodt) وزير اقتصاد آلمان، ما گمان نميكنيم كهتحريم تجاری ابزار مناسبی برای نفوذ و ديدگاههای ايران باشد و تغييری بهنفع آمريكا بوجود آورد. با توجه به چنين واكنش بينالمللی ضعيفی در قبالتحكيم موضع آمريكا در قبال ايران، جمهوريخواهان كنگره به دنبال روشديگری برای اعمال فشار بر ايران بودند. گينگويج سخنگوی كاخ سفيد بهويژه اين موضوع را تشخيص داده بود كه سياست تحديد نفوذ دوگانه دارايضعف است سياستی است كه پيشبينی ميشود منجر به القای سياستچماق باشد و حتی با تحريمهای كلی ايران اين چماق چندان بزرگ تلقينميشد. البته وی سياستمداری زيرك و مصلحت انديش بود و تشخيصميداد كه با انزجار عمومی ترور قبال ايران وجود داشت، دموكراتی درمعرض اين اتهام قرار ميگرفتند كه در تلاش خود برای تغيير رفتار تهاجميايران به قدر كافی فعال نيستند. اين سياستمدار آمريكايی به ويژه اين پرسشرا در ذهن داشت كه چرا ايالات متحده به دنبال يك اقدام كامل برايبراندازی رژيم ايران نيست.<br /> بنابراين همان كاری را كرد كه هر سياستمدار ديگری انجام ميداد. وشروع غير اعمال نفوذ برای افزايش ١٨ ميليون دلاری بودجه سازمان سيابرای انجام برخی برنامههای براندازی رژيم در ايران نمود. اين سازمان اززمان دولت بوش دارای سياستهای ميانه روانه عليه ايران بود اما اين اقدامآنان پيشرفت چندانی نداشت. يكی از مقامات سابق دولت آمريكا كه دارايسمت؟؟ بود با يادآوری اين مطلب آن را به مثابه يك لطيفه دانست و ادعا كردكه همه ميدانستند كه اين لطيفهای بيش نيست. يكی ديگر از مقامات ارشددولت سابق آمريكا كه درگير اين برنامه بود اظهار كرد وقتی تازه وارد شغليشده بود كه بايد با برنامه CA ايران رودررو ميشد خود قبل از وی ضمنتقديم پروندهای به او گفته بود هر چند در اين پرونده موضوع خاصی وجودندارد و هيچ كس باور ندارد كه بتوان آن را به سرانجام رساند اگر در قبال ايرانبرنامه عملی ناآشكاری وجود نداشته باشد، مايه دستپاچگی دولت آمريكاخواهد شد. بنابراين آنها، آن را هم چنان حفظ كرده بودند. به عبارت ديگر،اين سياست چيزی بجز يك مانور بروكراتيك نبود. هيچ كس نميخواست درمقابل اعضای كنگره بيان كند كه هيچ برنامه CA در مقابل كشوری به مشكلآفرينی ايران وجود ندارد بنابراين اين آژانس صرفاً يكی را به خاطر آن حفظكرد. اين تلاش عمدتاً شامل تلاشهای تسليبخش برای معرفی اطلاعاتدقيقی درباره رسانههای ايران و در معرض قرار دادن فرهنگ ايرانی غرببود و يكی از تلاشهای خاص آمريكا در اين زمينه انتخاب نام تبليغات(كتابهای بزرگ) Great Books بود زيرا به دنبال قاچاق آثار كلاسيكفرهنگ غربی به كشور بود.<br /> مشكل اصلی افزايش يك برنامه عملی عليه ايران اين بود كه نكته واقعيدر اين زمينه وجود نداشت و خطرات احتمالی در معرض ايران قرار گرفتنبيش از منافع احتمالی آن بود. هر چند، جامعه اطلاعاتی آمريكا به فرايندهمردم ايران از دولتشان طی چند سال اشاره داشت نشانی از واكنش كثيری ازجمعيت ايران بر ضد دولت اين كشور وجود نداشت. در نتيجه، انتظارنميرفت كه دولت ايران در موقعيتی متزلزل باشد و به لحاظ تاريخی اقداماتمخفيانه از سوی خارجه تنها زمانی برای سرنگونی يكاضافه ميكرد كهكشوری در قرار دارد و نياز به آخرين فشارها حس ميشود. گذشته از اين،هر كارشناس دولتی آمريكا در ميان ايران با كودتای مصدق و احساسات ضدآمريكايی كه افزايش يافته بود آشنا بود. اين افراد، پول وی از حساسيتفراوان ايرانيها در مقابل هر گونه مداخله آمريكا در امور داخليشان كه نتيجهچنين سياستی تلقی ميشد، آگاه بودند. در نتيجه، كارشناسان ايران در زمانسيا بيش از همه نگران غافلگير شدن بودند و بنابراين بيش از آن كه در جهتسرنگونی رژيم تلاش كنند بايستی در جهت رفع بدگمانی ايرانيها تلاشميكردند. در بوكو تجارب تاريخی آمريكا اين خطمشيهای منطقی بود وبسياری از نمايندگان جمهوری خواه در سنا در مخالفت با اقدام گينگويچ بهدولت دموكرات آمريكا پيوستند. البته مشكلی ديگر نيز وجود داشت. باوجود بيصلاحتی مديريتی محض و افتضاح تجاری در بخش سيا، ايرانيهادرصدد آشكار نمودن آشكار عمليات كلی سازمان سيا عليه اين كشور بودند.بنابراين تهران به طور نظامبندی داراييهای آمريكا را در ايران دچار اختلالكرد و اين سازمان اگر كاری باقی مانده بود تا در تهران انجام دهد، ديگر قادربه انجام هيچ كاری نبود.<br /> هيچ يك از اين مسائل گينگويچ را كه بيوقفه ميكوشيد هزينه مناسببرای تبليغات عملی مخفيانه عليه ايران را فراهم سازد، از تلاش باز نداشت.سرانجام فقط در يك تصميم، وی به موفقيت رسيد و كاخ سفيد با كنارگذاشتن مبلغی برای اين منظور موافقت كرد. در مقابل، كاخ سفيد از گينگويچقول گرفت كه اين تبليغات صرف براندازی رژيم ايران شود زيرا اين درسياست آمريكا جای نداشت بلكه فقط تغييری در رفتار ايرانيها پديد آورداما اكنون دو مشكل وجود داشت: نخست استفاده مفيدی از اين پول نميشد.اختصاص مبلغ اخير باعث تغيير در چنين حقيقتی شده بود كه سازمان سياهيچ دارايی در ايران نداشت و روشهای مناسبی برای نفوذ بر رفتار ايرانبدون وادار كردن آن به پس زدن ايالات متحده وجود نداشت. دوم، عملكردگينگويچ آشكار بود و در تيتر اخبار همه رسانههای جهان، سياست آمريكا دراين اقدام وقيحانه عليه ايران مورد انتقاد قرار گرفت. اين موضوع نه تنها بهمشكل نخست كمك كرد زيرا ايرانيها را محور توجه در قبال اين مسئلهقرارداد كه آنها در حال مقابله با اقدام آشكار دوستی ما (آمريكا) در قبال اينكشور هستند بعلاوه بهانهای بدست داد. مباحث عمومی درباره تبليغاتآشكار آمريكا عليه ايران بخودی خود بازتابی داشت كه مقامات دولت بهآمريكا سخت در تلاش برای ممانعت از آن بودند.<br /> واكنش ايران دقيقاً قابل پيشبينی بود يكی از نمايندگان مجلس ايراندولت آمريكا را خيانتپيشه اعلام و آن را محكوم كرد. وی ادعا كرد منطقآمريكا تفاوتی با چنگيز خان و هيتلر ندارد. اصولگرايان حزباللهی در ايرانتهديد كردند كه آنها به همه منافع آمريكا در سراسر جهان حتی در خودايالات متحده دسترسی دارند. آنها هم چنين تهديد كردن اگر آمريكا اقداميعليه ايران بكار نبرد من به اين منافع در اروپا و ساير نقاط جهان را مورد حملهقرار خواهيم داد. دولت ايران و رهبر اين كشور آيت الله خمينی در حالحاضر ما را از هر گونه اقدامی باز ميدارند اما همين كه به آمريكا چراغ سبزنشان دهند هيچ مكانی برای ايالات متحده امن نخواهد بود. هر يك از ماانباری از باروت هستيم و ايالات متحدهآسيبپذير است. ولايتي، وزيرخارجه ايران يادداشتی كتبی را برای شورای امنيت سازمان ملل متحدفرستاد و در آن از مقامات اين سازمان خواست تا مانع هر گونه تبليغاتمحكمی امريكا عليه كشورش كه نقض حقوق بينالمللی است، شوند.<br /> ولايتی نفت سياست اخير ايالات متحده چيزی به جز حمايت آشكار ازتروريسم در يك شكل رسمی و آشكار نيست و سازمان ملل بايد به سرعتدر مقابل چنين تصميمی واكنش نشان دهد. مجلس ايران نيز اعلام كرد كهبيست ميليون دلار صرف مقابله با سياستهای شيطان بزرگ آمريكا خواهدكرد و با طرح اين كشور به مقابله خواهد پرداخت. مجلس تهران در يكجلسهای علنی كه از راديو تهران پخش ميشد اين مبلغ را برای افشاگری وخنثيسازی توطئه دولت آمريكا و موافقه اين كشور در امور ايران تصويب واعلام كرد ايالات متحده را در دادگاههای قانونی بينالمللی مورد پيگردقانونی قرار خواهد داد و به اطلاع افكار عمومی جهان خواهد رساند كهآمريكا منشور سازمان ملل متحده را نقض كرده است. حتی اسد همايون،ريس سابق دفتر نمايندگی ايران در واشنگتن در دوران حكومت شاه و يكی ازاصليترين رهبران گروه اپوزييون عليه دولت ايران از اين بابت كه ايالاتمتحده پيامی اشتباه مخابره كرده ابراز تاسف كرد. وی گفت: به گمان منعمليات مخفيانه ضرورتی نداشت. هجده و يا بيست ميليون دلار تغييری درحكومت ايران بوجود نخواهد آورده.<br /> موضوعی وجود داشت كه در دفاع از گينگويچ ميشد آن را انجام داد. ويمشغول انجام كاری بود كه راسل بيكر گاهی آن را عمليات مخفيانه آشكارخطاب كرده بود. گينگويچ قصد داشت ايران را تحت فشار قرار دهد و تقريباًمطمئناً به اين تشخيص رسيده بود كه سازمان سيا وقتی اعلام كرد كه روشواقع گرايانهای برای اقدام مخفيانه وجود ندارد، حق داشت. با آشكارسازياين موضوع و از طريق اختصاص آشكار چنين مبلغی برای هزينه كردن ريستبليغات ضد ايراني، اين بحث بخودی خود به گونهای اين فشار عليه ايرانيهاتبديل شد. هجده ميليون دلار تاثيری بر دولت ايران در رابطه با توانمندسازی عملكرد محقی كاركنان سيا كه بواسطه مقتضيات زمانی تعيين ميشد،نداشت. اين مقتضيات در خارج از كنترل آنها بود. با اين همه اختصاص اينمبلغ بر دولتی ايران تاثير داشت زيرا به اين دولت مردم اين كشود، مخالفاناحتمالي، ژاپنيها، اروپاييها در روسها نشان داد كه آمريكا براستی به دنبالوادار ايران به تغيير رفتار است (و در غير اين صورت، دولتی ايران به طوركلی سرنگون خواهد شد).<br /> چنين تبليغاتی ضرورتاً يك استراتژی احمقانه نيست به ويژه وقتيعمليات مخفيانه ديگری به شكل واقعی آن وجود ندارد. هيچ كشوری وبيشك هيچ كشور كوچك و نسبتاً ضعيفی هم چون ايران نميخواهد درمعرض هدف تبليغاتی بر ضد رژيم مطابق با عملياتهای مخفيانه از طرفكشوری مانند آمريكا قرار گيرد.<br /> و گه گاه در برابر چنين مانورايی نسبت به تاثير واقعی آن واكنش نشانخواهد داد. مشكل اين بود كه ايران كشوری متوسط در بين كشورهای جهانسومی نبود اين كشور دارای هويتی بود كه با آمريكايی نيز ارتباط داشت ورهبری آن گمان ميكرد كه بهترين روش دفاعي، آزار دادن آمريكا به روشمناسب بود. بحث عمومی بر سر برنامه مخفيانه آمريكا تاثيری در اتخاذ رفتارميانه روانه از سوی ايران نداشت و برعكس آن را وادار به اتخاذ رفتارهايتهاجميتر كرد.<br /> در بحبوبة جنجال بوجود آمده بر سر كه دولت آمريكا بر سر تبليغاتمخفی عليه ايران اختصاص داده بود در چهارم نوامبر ١۹۹۵، اسحاق رابيننخست وزير اسراييل از سوی افراطی گرايان جناح راست اسراييل ترور شد.هر چند هيچ كس متوجه نشد فقدان وی تا چه اندازه بر روند صلح تاثيرخواهد داشت همه ميدانستند كه اين اتفاق اميد ميليونها اسراييلی و عربی رابر باد فنا داد. غصه و تاسف نه فقط اسراييل بلكه غرب و حتی سراسرپايتختهای كشورهای عربی را در برگرفت، فقط ايران بود كه در بين سيلعزاداران، خوشحال بود. رفسنجاني، خود، از مرگ رابين استقبال كرد و گفت:صلحی كه نقشه آن را از رژيم آمريكا و صهيونيستها ترسيم كرده بودند بسياربدتر از جنگی است كه عليه فلسطينيهای بی گناه تحميل شده است و درحقيقت، مسئله صلح روش جديدی برای افزايش بردگی ملت فلسطين و زيرپا گذاشتن حقوق آنان بود. علاوه بر اين، علی اكبر ناطق نوری رئيس عملگرايان مجلس ايران با بيان اين مطلب به رئيس جمهور كلينتون توهين كرد كه:وقتی سخن از سلمان رشدی فرد مرتدی ميشود كه به مقدسات بيش از يكميليارد مسلمات توهين ميكند، شما از وی دفاع ميكنيد و يا در فردی جانيهم چون اسحاق رابين، همين وضعيت وجود دارد. واقعاً شرمت باد. اما ازآنجا كه رابين در سطح جهانی به دليل شجاعتش در تلاش برای صلح مورداحترام بود، دادوقالی كه ايران در جريان ترور وی براه انداخت به اندازه هرگونه حمله تروريستی كه اين كشور ميتوانست مورد حمايت قرار دهد بهشهرت وی آسيب رساند. در آمريكا، نشانه ديگری نيز درباره محور شرارتهابودن ايران وجود داشت كه سراسر در تضاد با ارزشهای ساير كشورهايجهان قرار داشت..<br /></span></strong> </div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/22997513-114085608135752170?l=persianpuzzle.blogspot.com' alt='' /></div>persian puzzlehttp://www.blogger.com/profile/08880442284918146485noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-22997513.post-1140855695144350842006-02-25T00:17:00.000-08:002006-02-25T00:21:35.196-08:00فصل ٨ - ميراث امام<div align="right"><strong><span style="font-size:130%;">وقتيكهجنگايرانو عراقوارد ششمينسالخود شد، مردمايران،ديگر چندانشور و شوقينسبتبهانقلابنداشتند.<br />آدرناليناز هراسروزهاينخستحملهعراقاز بينرفتهبود وهمانطور، ديگر شور و شعفپيروزيهايآنها در سالهاي١۹٨١ و ١۹٨٢وجود نداشت. اكنونايرانبهطور فزايندهايبا سختيهايزندگي، تحتجنگيطولانيو خستهكنندهو رژيمستمگر مذهبيمواجهشدهبودند. هنوزفاتحو برندهدر نزاعبينواقعيتو ايدئولوژيدر تهران، مشخصنبود و مردمايرانبازندههايواقعيبودند.<br />برايبسيارياز ايرانيان، دهه١۹٨٠ دورهطولانيسرخوردگي، يأسونااميدياستكههمهانقلابها، عاقبتآنرا تجربهكردهاند. همهاميدها وروياها بهخاطر انقلاب، بهآراميو بهطور تأسفبارياز بينرفت. انقلاباسلامي، ثابتكرد كهچيزيكمتر از بهشتموعود و متصور است.<br />سياستهايداخلي، بيشتر و بيشتر كينهتوزانهتر از زمانشاهبود و اغلببا تعديو ظلمرفعو رجوعميشد.<br />صرفاً شكلو نوعسركوبو واپسزندگيتغيير كردهبود و شايد اهدافشهم؛ اما اگر چيزيوجود داشت، بدتر از دورانساواكشد كهحكومتراادارهميكرد.<br />اقتصاد، پيشرفتينكردهبود و بهمراتببدتر شدهبود. مانند ديگررژيمهايانقلابيقبلي، ايرانيانغرقدر اعجابو ابهامو ترسو وحشتونگرانيشدند. وقتيديگر ملتها از نحوةسرنگونيحكومتشان، از ايشانتأسيو الگو نگرفتند و موهبتجمهورياسلاميايرانرا قبولنكردند و درواقعدر توسعهو صدور انقلابدشمنيو خصومتو عداوترا بيشتر ازقدردانيو سپاسگذاريايجاد كردند.<br />در سال١۹٨۶، انرژيو تعصبانقلاب، بهطور گستردهايتحليلرفتهبود. بهطور فزايندهايتازيانةحزبالله و شلاقديگر سازمانهايانقلابيمورد نياز بود تا حمايتمردميرا در شيوهايافراطيرژيمنگاهدارند.<br />اينتحققو دركدر ميانبعضياز نخبگانسياستجديد ايرانسهيمبودكهسعيداشتند سياستايرانرا بهسمتو سوييكهچندانزيانآور نيست،هدايتكنند و ببرند.<br />هرچند، در چنينكاري، آنها با بسيارياز اعتقاداتو اصولانقلابمواجهشدند و گرفتار مدافعانمتعصبو خشكمغز و طرفدارانبهكليبيوجداندر داخلساختار قدرتشدند.<br />جنگو كشمكشپيوستهبيناينگروهها، موجبناسازگاريو تضاد دررفتار ايرانيها در طيآندورانها شد.<br />هر چند، در پايان، همهاينمسايلبهخمينيمرتبطميشد، كهحالتينيمهالهيو نيمهملكوتيساختهبود و آن را سردمدار و حكمرانهمهاينمسايلمشخصميكرد.<br />در تفكر اكثر ايرانيان، خميني، يكسر و گردناز همهايننااميدهايناشياز انقلاب، بلندتر و برتر بود و او وعدهميداد كههمهمشكلاتآنانرا حلكند. كلامخمينيو اعمالو كردار او تأثيريشديد بر موقعيتايرانياننهاد.اينهنگام، زمانمنازعهو كشمكشايرانيانبا ميراثاو بود.<br />در حقيقت، برايايرانيان، تاريخدهة١۹۹٠ و آغاز قرن٢١، داستانملتياستكهدر ميراثخمينيدر روابطداخليو خارجيتقلا كردند و سختكوشيدند. متأسفانهبسيارياز آنميراث، تودرتو و پيچيدهو مشكلشد و ياحتيتا حد بسياريهممضر و مخربشد.<br />در مقياسبزرگتر، تاريخروابطخارجيآمريكا با ايراندر زمانمشابهداستانديگرياز چگونگينزاعواشنگتنبا ايرانو نيز نزاعبا ميراثخمينيدارد.<br />پساز شكستكاملو عقبنشينينامطلوبايرانـ كُنترا (ضديتباايران)، سياستآمريكا در قبالايرانكمكمدارايموضعيدفاعيوواكنشپذير شد و بهاحتمالقوياز آنموقعتاكنون، همچنانباقيماندهاست. دولتريگان، سعيدر ترميمضرر و زيانايرانـ كنترا بهموقعيتآمريكا در خاورميانهداشتو ميخواستبا ايرانكهبهطور فزايندهای باابراز و نمايشضعيفو ناقصدر طيبحرانگروگانگيريو مداخلهو دخالتلبنان، ماجرايدنبالهدار و طولانيگروگانهايلبنانعليهآمريكا ـ جسورترميشد، رابطهايبرقرار سازد.<br />برايقسمتاعظمآن، واشنگتنبهآنچهاز تهرانصادر و ساطعميشد،واكنشنشانداد. و گفتناينآساننخواهد بود كهگفتآمريكا سياستعمليرا نسبتبهايرانبهاجرا در نياورد، اما آنابتكارات، اصولاً با اعمالو لحنتهران، منحرفشد.<br />اينالگو پساز جنگايرانو عراقادامهيافت. بهخاطر روابطپرتنشما باايران، بهخاطر خود ايرانكهملتيتنشزا باقيماند و بهخاطر ايرانهنوزاهميتيخاصدر برابر آمريكا ندارد، واشنگتنبهايراناجازهدارد كهدرمشخصكردنو تعيينرابطه، پيشقدمشوند.<br />هرچند كنترلو ادارةخمينيبر ايرانو روابطايرانو آمريكا، در اواخرعمر او ـ در پايانجنگايرانو عراقو اولينروزهايپساز پيامدهايآنـملاكو معيار روياروييبينتهرانو واشنگتنشد.<br /><br /><span style="color:#ff0000;">دربارهفاو و بصره<br /></span>در سال١۹٨۶، جنگايرانو عراق، خود يكجريانييكنواختوآزارندهبهوجود آورد. ايرانيانهر سال، يكبار تهاجم، عظيميبهداخلعراقداشتند، كهبا حملاتكوچكدر ٣ ماه، با استفادهاز تركيبمعموليوهميشگيپاسداران، بسيجو ساختار معموليارتشتوأمانميشد. خصوصاًدر حملاتعمدهآنان، آناناصولاً در گاماولپيروز ميشدند و شايد دردومينخطوطدفاعيعراقتوسطاستحكاماتعميقتر متوقفميشدند وآنگاهبر پوششزرهيو توپخانهو حملاتهواييو اغلببهتسليحاتشيمياييمتوسلميشدند. حملاتتوأمبا خونريزيو كشتار، اما بينتيجهبود.<br />در حقيقت، در سال١۹٨۵ ايرانياندر واقعحملاتو تهاجماتخود راتقليلو كاهشدادند و سعيداشتند كهتعداد زخميها و تلفاتخود رامحدود كنند.<br />براينخستينبار، تهراننتوانستدر برابر هدر رفتننيرويانسانياش،ساكتبماند. هرچند كه، جريان«ايرانـ كُنترا» بهمُلاها بارقهاميديداد.<br />اطلاعاتجاسوسيكهآمريكا در اختيار ايرانيانگذاشتبهآنانكمككرد كهدرستتر در برابر دفاععراقتمهيداتيرا فراهمكنند. در عوض، اينضعفمهمخطوطعراقيدر طيجنگشبهجزيرهفاو در جنوبيتريننقطهعراق، درستدر امتداد كانالشطالعرباز ايران، بيشتر مشخصشد.<br />علاوهبر اين، موشكهايTow و Hawk كهايرانياندريافتكردهبودند، بهآنها قدرتآتشبار بيشتريداد كهدر برابر ضد حملهها و پاتكهايهميشگی اما نسنجيدهو ناشيانةـ عراقيها مقاومتبكنند.<br />هرچند كهآنانتوقعداشتند كهبهطور كليهر حملهايرانيانبهداخلخاكعراقرا متوقفكنند. حالانبوهآتشپيادهنظاممسلحايران، موجبميشد كهفوجفوجتانكو هواپيمايعراقيرا عقببزنند.()<br />و نيز ايراندر ١١-١٠ فوريه، در يكياز عملياتهايمتهورانهوتكاندهنده، حملهجديديتداركديد، بهدقتنيروهايشرا در فاو آرايشداد و بهترينواحدهايشرا در طولرودخانه، شبانه، منتقلكرد. ايرانيانباآتشبار سنگينحملهكردند و در كمالتعجبمراكز پشيبانيهايعراقيراتسخير كردند.<br />بغداد تصور كرد كهايرانيانبا كمبود تجهيزاتبرايعبور از شطالعربمواجهند، خصوصاً فاو، كهرودخانهاياستعريض.<br />در اينزمان، شبهجزيرهتوسطنيروهايارتشعراقـ كهنهتعليمديدهبودند و نهانگيزهايداشتند ـ سقوطكرد، وقتيكهناگهانبا حملهسنگينگروهپاسدارانروبرو شدند. سرازير شدنسربازانايرانيانبهفاو آغاز حملهبهجهتشمالبهسويبصره، كهبخشياز امالقصر بود.<br />در صبحروز فوريه، ايرانياناز رودخانهعبور كردهو در پشتخطوطعراقيقرار گرفتهبودند.<br />آنها سرانجامبزرگترينرخنهو نفوذيرا داشتند و موفقيتيچشمگير كهازسال١۹٨٢ در انتظار بودند، بهدستآوردند و فرماندهانشانتشخيصدادندكهفرصتتحريكو تهييجسربازانشانفرا رسيدهاستكههر چهبيشتر وسريعتر بهداخلخاكعراقحركتكنند، قبلاز آنكه عراقيها تجديد قواكنند. از طرفآنان، عراقيها وحشتزدهو سراسيمهشدند. بغداد واحدهاييفرستاد تا با عجلهجبههجنوبرا بهطرففاو حركتبدهد، حركتيبدونسازماندهيمنسجمتهاجميو يا برنامهدفاعيدر نتيجهايرانيانبهآسانيپاتكو تهاجمعراقيهايعجولو شتابزدهرا درهمشكستند و بهسويبصرههمچنانحركتخود را ادامهدادند.<br />ايرانيانهمچنان، قادر بهتعمير بعضياز هليكوپترهايكبريخود ـ كهساختآمريكا بودند ـ شدند و اينآغاز پاتكهايپيدرپيو هدفقراردادنتانكهايعراقيشد. در ايناستيصالو درماندگي، عراقحتينيرويهواييخود را بهميدانجنگروانهكرد. با پروازهايمتعدد، صدها حملهپيدرپيدر طيچند روز انجامشد. اما تانكها و موشكهايHawks و آتشبار سنگينپيادهنظامايران، و آنگاهاز دستدادناهدافارزشمند ـ كهخلبانانعراقياغلبافتضاحهستند ـ نيرويهواييعراقنتوانستضرر و زيانقابلتوجهيبهايرانوارد سازد.<br />عاقبت، هرچند، نيروهايايرانچندانآمادهانجامكار نبود، آنانهنوز بهخاطر كمبود شديد كاميونباري، جيپ، ماشينو نفربر زرهيو ديگر وسايلنقليهنظاميفلجشدهبودند. در نتيجه، انبوهآتشبار ـ اما فاقد كارآيی پيادهنظامايراننتوانستبهسرعتفشاريقابلتوجهبهنيروهايمسلحو مكانيزهعراقوارد، كند كهوادار بهعقبنشينيشوند.<br />اينكمبودها و نواقصهمچنانحمايتلجستيكيايرانرا از كارميانداختكهبيشتر و بيشتر موجبحركتآهستهتر پيادهنظامشد.<br />هرچند آنان، بهطور منظمبهتر از عراقيهاينااميد، ظاهر شدند،نيروهايايرانيهنوز كاملاً معموليو متوسطبودند. فرماندهانشانگاهبيشتراز مهارتهايتاكتيكيبهعزمو ارادهآنانتوجهداشتند، كهگاهتعصبوغيرتميتواند شما را در جنگياريدهد، اما در گذر زمانچنينروحيهايكارساز نيست.<br />در اينحال، عراقيها نيرويزرهيو ساختار مكانيكيخود را در خطاولجبهه، همچنانحفظكردند و گاهگارد جمهوريو نيرويتيپويژهبهجبههآوردهميشدند، كهبا همقادر بهمتوقفكردنايرانيانميشدند.<br />پساز گذشتدو هفتهاز آغاز حمله، ايرانآخرينتير تركشخود را رهاكرد، بصرهآزاد شد و سربازانايرانيدر منتهااليهشماليشبهجزيرةفاو بهسنگر كندنمشغولشدند.()<br />هرچند، ايران اندازهكافيقويبود كهدر جايپايخود مقاومتكند وبماند. بغداد استحكاماتكافيدر منطقهبوجود آورد كهدر ٢٢ فوريهتوانستپاتكقابلملاحظهايداشتهباشد و سعيكند كهايرانيانرا از فاوبيرونبراند.<br />ستونهايلشكر مقاومترا بسيجكنند، عراقيها توانستند هرچهكهمربوطبهايرانيانبود، از بينببرند. آنانبهطور كاملنيروهايهواييرا بهكارگرفتند. در روز ـ علاوهبر مقادير زيادياز توپخانهو مقادير سنگينتسليحاتشيميايی ٢٠٠ پرواز حملهزمينيهمانجامميشد. آناناينحملاترا بهمدتسههفتهادامهدادند، اما اكنونكهايرانيانسنگربنديكرده بودند و بهموشكهايTow و Hawk مجانياز طرفآمريكا، ميتوانستند اندكيپيشرفتكنند. پساز چند هفتهجنگبيثمر، عراقيها تحتفشار قرارگرفتند كهجنگرا خاتمهدهند، زيرا آناناز ضررهايشديد رنجميبردند.()<br />ايرانيانپرشور بودند تا حديغيرواقعبيندربارهآنچهكهبهدستآوردهبودند، آنانمعتقد بودند كهپيروزيعظيميبهدستآوردهاند و ميتواننداكنونبصرهرا از شرق، شمالشرقيو جنوبتهديد كنند، شهريكهچنينبهنظر نميآمد هرچند كهپيروزيبزرگ، شروعحركتنيروها بود كهبهشكستآنها در كمتر از دو سالمنتهيشد. بغداد كهاز پيروزيعميقو سريعايرانياندر فاو شگفتزدهشدهبود، اينمسألهموجبشد كهصدامحسينبهافسراننظاميحرفهاياجازهدهد كهكاملاً عملياتجنگيعراقرا بهعهدهبگيرند و بهشيوهايكهمناسبميدانند نيروها را سازماندهيكنند.<br />بنابراينژنرالهايعراقي، گارد جمهوريرا در اختيار گرفتند ـ در آنزمان، سهتيپنظامياز سربازانمجهز و بسيار وفادار بهبعثبودند ـ و آنها رابههستةارتشجديد عراقآوردند. گارد مزبور با بهكارگرفتنبهترينسربازانو افسرانسابقارتش، به٢٣ تيپگسترشيافت.<br />اينتيپها بعداً در ششيگانلشكر تقسيمشدند كهبهبهترينتسليحاتعراقيمجهز بودند و تعليماتفشردهديدند و برايايجاد انگيزهبهآنها پولاضافيو امتيازاتويژهتعلقگرفت. نتيجهآنشد كهنيرويفوقبا مهارتجنگيمشخصو بهتر از ديگر نيروهاينظاميعراقپديدار شد، كهبرايبهترينواحدهايايراني، حريفيبهمراتبقويتر بود.<br />در اينفاصله، موفقيتاختلافهاييرا در بينايرانيانبهوجود آوردهبود. هدفمشخصبعدي، بصرهبود، اما مناقشهايجديدر بينفرماندهانپديد آوردهبود ـ و نيز بينفرماندهانسياسی كهچگونهو بهكدامشهر دومعراقحملهببرند. مشكلآنبود كهپساز سالها، عراقيها هرگز از تجهيز واستحكامساختنبراينظاميها در بصرهدستبرنداشتند و حال، پسازسقوطفاو، تلاشهايآنانتشديد شدهو افزايشيافتهبود.<br />حتي، ششرديفخطوطاستحكامينظاميپيرامونبصرهبهوجود آمدهبود كهبرايايرانيانشناختآنانو غلبهبر آنها بسيار مشكلو دارايهزينهبود. فرماندهانباتجربهو حرفهايارتشايرانو حتي؟ از افراد گارد انقلابينگرانتلاشيبرايحملهمستقيمو استراتژيبرنامهريزيشدهبرايحملاتزياد بهاطرافمركز تدافعيشهر بودند كهميبايستبا حملهايغيرمترقبهوغافلگيرانهسعيدر تسخير آنمراكز تدافعيداشتند، كهبالطبعموجبتلفاتميشدند و ذرهايدر تصرفو اشغالخاكرقيبموفقميشدند و آنگاهبهسرعتپشتيبانيو تلاشهايشانرا بهديگر مناطقو بخشها منتقلميكردندتا همچنانتوازننيروهايعراقيرا بههمبريزند.<br />اينعقيده، يكاستراتژيبود كهموجبميشد آنانخطوطخارجيتدافعيعراقرا تضعيفبكنند و كاهشبدهند. قبلاز آنكهحملهايگستردهداشتهباشند. آتشافروزيدر بينژنرالهايايراني، اكثر در بينگارد انقلابي،<br />هرچند، نشاناز حملهمستقيمبا نيرويگستردهبود كهاز امتياز روانيكهازپيروزيدر فاو بهدستآوردهبودند، بهنفعخود بهرهبرداريكنند و دوبارهباتكيهبر روحيهايثار و ايمانسربازانشان، بر عراقيها و آتشبار و استحكاماتآنانغلبهكنند.<br />مناقشهها، تلخو گزندهو بهدعوا كشيدهشد بهطوريكهفرماندهنيرويزميني، ژنرالسرتيپعليصياد شيرازي، در واقعدستبهگريبانفرماندهپاسداران، محسنرضاييشد. اصرار خمينيبر آرامكردنشيرازيبود كهخود يكياز معماراناصليعملياتفاو بهشمار ميرفت.()<br />سياستمدارانهمدرگير مناقشهشدند. خمينيو اكثر روحانيتمحافظهكار طرفارتشرا گرفتند، وقتيكهتندروها طبيعتاً در گارد همدستيوشراكتداشتند.<br />جالباستكه، در نتيجهامورات«ايرانـ كنترا»، رفسنجانيو تعداديازهمپيماناناو از موقعيتپاسداراندفاعميكردند، عمدتاً بهتعهد و وفاداريخود بهمسألهانقلاباشارهداشتند. در نتيجه، اينگارد جمهوريبود كهپيروز شد.()<br />در ژانويه١۹٨۷، ايرانيانـ بهزعمخود ـ آمادهآخرينحملهخود برايتصرفكاملبصرهشدند.<br />تمركز بزرگتريننيرو با ٢٠٠٠٠٠ نفر و بهكار گرفتناكثر گارد انقلابيباتجربهو لشكرهايارتشبرايحملهجالبتوجهبود، آنها ميدانستند كهدلمشغوليعراقيها بهحفظموقعيتخود در فاو است، چونموقعيتآنانبر شطالعربقرار دارد و در نتيجهحملهاز جنوببهعبور از آبسربازانايرانينيازينيست.<br />تهران، هوشمندانهبر روياينهراسرقيبكار كرد و لشكر سربازانايرانيدر حملهخود در اواخر دسامبر از شطالعربدر شمالفاو گذشتند و ـدر بازگشتاز پهلويخطدفاعيعراقيكهبه سمتفاو بود، بهعنوانبخشياساسيحملهخارجاز فاو ـ و عراقيها با حيلهو ترفند ايرانيانروبهرو شدند.وقتيكهحملهواقعياز شرقو شمالبصرهدر ۵ ژانويهرخداد، عراقيهاشگفتزدهشدند.<br />با اينمزيت، بهاضافهتعداد و كيفيتنيروهاييكهبسيجشدهبودند،ايرانيانبهسرعتاز اولينحلقههای دوگانهدفاعيعراقدر بصرهگذشتند.()<br />آنگاه، هر دو طرف، با منتهايسرعتيكهداشتند، استحكاماتخود را بهداخلمنطقهكشانيدند، خصوصاً بغداد بهفرستادنبهترينواحدهايخود ـ ازجملهساختار نظاميگارد جمهوري، برايدفاعاز بصرهـ پرداخت.<br />عراقيها با استفادهاز سلاحشيمياييدر برابر موجهايواحدهايپاسدارانو بسيجيانحملهكردند. عراقحتياز نيرويهواييخود عليهايرانياناستفادهكرد و در حدود ۵٠٠ بار در چند روز آنانرا بمبارانكرد، درتلاشهمهجانبهايبرايمتوقفكردنايرانيان. در ماهآينده، ايرانيانبا ارسالپيدرپيواحدهاينظاميدر خطحمله، همچناناعمالفشار خود را بر بصرهحفظكرد.<br />با تصميميجديو عزميراسخ، آنانذرهذرهپيشرفتند و راهخود را بازكردند. در اواخر فوريه، هرچند، عراقبهاندازهكافيتعدادياز گاردجمهوريو واحدهاينيرويويژهبرايتقويتخطوطخود را بهكار گرفتهبود و براياينكهنوعيدفاعقويدر خطمقدمبهوجود بياورد، از طرفآنها،ايرانيانبسيارياز سربازانخود را از دستدادهبودند و در خطدفاعيعراقنفوذ كردهبودند (كهدر حدود ۷٠ يا ٨٠ هزار نفر تلفاتداشتند) كهنتوانستندبه حملهادامهدهند و سعيداشتند كهحملهرا متوقفكنند، هرچند قبلازاينكهآنان۵ ششمحلقهدفاعيعراقرا شكافتند و چندينكيلومتر همدرداخلبصرهنفوذ كردند.()<br /><br /><span style="color:#ff0000;">پرسودتريندرخواست<br /></span>ديگر تأثير پر سر و صدا و موجيفتحفاو توسطايرانيان، بههمريختنقاعدهبازيبود كهناگهانآمريكا را همبهخود كشانيد و تأسفنهاييايرانرابهبار آورد.<br />همچنينموجبشد تا صدامحسين، يكبار ديگر نوعيقالبريزيرابرايديگر راههاييكهبهتهرانضربهايكاريوارد بكند، بياغازد. بهايناميدكهملايانرا قانعكند كهاز تهاجمدست بردارند و يا صلحرا بپذيرند.<br />يكبار ديگر، او در مورد حملهبهمحلصادراتنفتايرانبرآمد. اينبار،حملاتعراق، اكثر موفقبود و موجبشد كهصادراتنفقاز ۶/١ ميليونبشكهدر روز به١/١ ميليونكاهشپيدا كند.()<br />ايرانيانبا از سر گرفتندوبارةحملاتخود عليهكشتيهاينفتكشدرخليجفارس، بهآنانپاسخگفتند.<br />اينتانكرهاينفتكشدر كلنفتعراقرا حملنميكردند، بلكهاصولاً ازطريقلولهمستقيماً بهبنادر تركيهدر مديترانهو بندرهايسعوديدر دريايسرخارسالميشد. بلكه، عموماً آنها بهدنبالتانكرهاينفتكشبرايكشورهايحاشيةخليجفارسحركتميكردند. ايننوعيمضحكهوتمسخر بود، تا جاييكهايرانيانپيبردند، كشورهايحاشيهخليجفارسبهعراق، دهها بيليوندلار تزريقماليكردند.<br />خصوصاً، ايرانيان، كويتيها را دنبالكردند كهبهعراقيها اجازهدادهبودند كهاز بنادرشانبرايبرايتخليهمحمولههايتسليحاتياستفادهكنند.()<br />در طياوجتهاجماتايرانعليهبصره، ايران٢٠ نفتكشرا در خليجمورداصابتقرار داد كه١۵ نفتكشبهكويتيها تعلقداشت.()<br />ايرانياندر اينصورتبسيار متكبر بودند. نيرويهواييآنانبهتدريج۵٠تا ۷٠ هواپيمايعملياترا از دستداد، و فايدهآنانبسيار محدود شد وايرانيانبهشدتبا فقدانتجهيزاتنيرويدريايياز جمله فاو روبهرو بودند،در نتيجه، تهرانكشتيهايبزرگرا، برايعملياتگستردههمچناننگاهداشتهبود. بهجاياينمسايل، ايرانتدابير و تاكتيكهايديگريانديشيد.ايرانيانشروعبهاستفادهاز كشتيهايمجهز كوچكيكردند كهآنها بهموشكهايضد تانكو ضد كشتيمجهز بودند و نيز ديگر كشتيهايكوچكرا بهعنوانقايقهايانفجاری حاويمواد منفجرهـ تجهيز و آمادهكردند كهبهكشتيهايديگر اصابتميكرد و منفجر ميكرد.<br />آنانبهموشكهايضد كشتيساحليرا كهخصوصاً از نوعچينيبودندمتوسلشدند (موشكهايكروز درياييبا كلاهكبزرگ، كهاگر بهچيزيبرخورد ميكرد كاملاً مرگبار و كشندهبود)<br />ايراناز اينموشكهاي«كرمابريشمي» در شبهجزيرهفاو استفادهكرد،جاييبر رويخليجفارسشليكميشد و كاملاً با عبور از فراز كويتبهجزاير بامياناصابتميكرد و يا كشتيهاييرا در خليجكويتمورد اصابتقرار ميداد. آناندر امتداد كنارههايساحلخليجفارسدر تنگهاستراتژيكهرمز محلهاييرا بهپرتابآنموشكها اختصاصدادند، كهعلناً تانكرهاينفتيرا در خليجفارسمورد اصابتقرار ميدادند.<br />علاوهبر اين، كويترا از چند جبههتحتفشار قرار دادند، ايرانيانباز همجمعيتشيعهكويترا بهانجامتظاهراتضد حكومتي، تحريككردند وعملياتخرابكاريخود را از سرگرفتند.()<br />حالكويتبهكاريعجيبو اقداميغيرمنتظرهدستزد وقتيكهآنها،خود يكناو مجهز و قابلرا نداشتند، سعيكردند كهيكياز آنها را اجارهكنند. از آمريكا درخواستكردند كهاگر واشنگتن١١ كشتيكويترا تحتحمايتناوگانآمريكا كهپرچمآمريكا را بر رويآنها برافراشتهكنند بگيرد وناوهايجنگيآمريكاييكشتيهايبازگرانيرا ـ كهبر روی آنها پرچمآمريكابهاهتزاز درآمدهبود ـ از آغاز جنگدر كلخليجفارساسكورتميكردند،و كويتيها از ما خواستند كهبرايآنانچنينكاريرا انجامبدهيم. واشنگتنبامِنمِنو فسفسكردن، ايندستو آندستميكرد.<br />خليجفارسبهمكانيآشفته، پرآشوبو خطرناكو بيثباتتبديلشدهبود، و درياسالارانآمريكا چندانتمايليبهرفتنبهآنجا و درگير شدنبامسايلو دعواهايبينايرانو عراقو ديگر كشورهايحاشيهخليجفارسرانداشتند. اما كويتيها درصدد شنيدنپاسخمنفينبودند.<br />بنابراين، بهروسيهمتوسلشدند و بهطرفآنجا رويبرگرداندند.<br />كويتو اتحاد جماهير شورويخيليزود بهتوافقيدستيافتند مبنيبراينكهبر اساسآنسهنفتكشكويتيبا برافراشتنپرچمروسيهحركتكنند و اينبهسرعتنظر نظاميانو بهعبارتيديگر مردانجنگيبيتفاوتدولتريگانرا تغيير داد آنها بهكويتيها اطلاعدادند كهايالاتمتحدهدرخواستقبليآنها را پذيرفتهو دوازدهنفتكشكويتيميتوانند دوبارهپرچمآمريكا را نصبكنند().<br />اما هيچيكاز اينموارد ايرانيها را منصرفنكرد. و با دخالتهر دو ابرقدرتآنها فهميدند كهبايد بيشتر مراقبخود باشند. بهنظر ميرسد ايننتيجهو پيامد مجادلهايميانعملگرايانـ مثلهميشهبهرهبريهاشميرفسنجاني، رئيسوقتمجلسـ و راديكالها بودهاستكهبطور عمدهدرميانسرانارشد پاسداران() متمركز شدهبودند در واقعآنفقطمسالهنتيجهيكمصالحهبود. آنها بهجاياينكهخود را نشاندادهبهخصوصبانيرويدرياييآمريكا رودررو شوند تصميمگرفتند رونديرا پيشببرند كهتونيكوردسمنو آبراهامواگند آنرا معادلدريايييكجنگچوبگيناميدهاند. سربازانگارد انقلابكهاز سكوهايحفارينفتدر سواحلايراندستبهانجامعملياتميزدند سوار بر قايقهايكوچكتمامكشتيهاييراكهاز خليجفارسعبور ميكردند و از جملهيككشتيباريشورويرا مورداذيتقرار دادهتوقيفكردهو يا بهآنها حملهميكردند اينخود اخطارينسبتاً آشكار برايشورويمحسوبميگرديد علاوهبر اينآنها شروعبهمينگذاريكانالهايكشتيرانيكردند. در ١۶ مه١۹٨۷ يكياز نفتكشهايكويتيبا پرچمشورويدر شمالخليجفارسبا يكمينبرخورد كرد. هر چند پيشاز آنكهاينبتواند موجبدخالتاوضاعميانايرانو شورويگردد موضوعفيصلهپيدا كرد.<br />درستروز بعد يكهواپيمايميراژ عراقيبطور غير عمديدو موشكاگزوستبهسمتناو محافظآمريكاييموسومبه"uss stark" شليككرد كهباعثكشتهشدنسيو هفتملوانگرديد.()<br />هر چند با توجهبهاينكهعراقدستنشاندهآمريكا بود و اينموضوعاحتمالاً با تئورهايتوطئهايرانيمطابقتنداشتواشنگتنبلافاصلهايرانرابرايايجاد جو خصمانهدر منطقهمقصر دانستتا جائيكهبهايرانمربوطميشد اينفقطدليلمحكمتريبر اينادعا بود كهآمريكا برايتخريبجمهورياسلاميهر كاريكهبتواند خواهد كرد. از طرفديگر اينترسونگرانيدر ميانكشورهايعربخليجفارسبوجود آمدهبود كهدر شرايطفعليآمريكا همانطور كهدر سال١۹٨۴ از لبنانعقبنشينيكرد نيروهايخود را از خليجفارسنيز خارجخواهد كرد. اگر چههيچشاهديبراياينموضوعدر دستنيستاما منطقيبهنظر ميرسد كهايرانيها همهمينطورفكر ميكردند. آنها همدر طيبحرانگروگانگيريو همدر لبنانثابتكردهبودند كهآمريكاييها ضعيفو ترسو هستند و در حقيقتايرانبا افزايشحملاتخود بهكشتيها و مينگذاريدر خليجفارساز جملهدر نزديكيسواحلبندر نفتيالأحمدي() در كويت، مانعچرخدندهروياروييباآمريكا را آزاد كرد.<br />نيروهايگارد انقلاببرايهر چهبيشتر روشنساختنمواضعتند خودپرچميرا در ستاد فرماندهيخود در تهرانبرافراشتند كهبر رويآننوشتهشدهبود «خليجفارسگورستانآمريكا خواهد بود()».<br />با اينوجود واشنگتننيز قصد نداشتكوتاه بيايد. عقبنشينياسفباراز لبنانو ماجرايIran - contra برايدولتريگاندردآور بود و برخيازعاليرتبهترينمقاماتآمريكا از فرصتيكهنشاندهد ايالاتمتحدهبرايحفظمنافعحياتيمليخود مقاومتخواهد كرد، استقبالميكردند().وينبرگر آنرا بهاينشكلبيانكرد. «مناطميناندارمكهاگر ما درخواستكويترا نميپذيرفتيم، يكبار ديگر بهدوستانو رقبايپنهانخود درخاورميانهنشانميداديمكهما قويو قابلاطميناننبودهو در موقعيتهايبحرانيبرايدوستانمانمفيد نخواهيمبود»() علاوهبر اينتصميمگيرندگانآمريكا بهاتفاقآرا توافقداشتند كهصادراتنفتخليجفارسمنفعتيحياتيبرايآمريكاستو بايد از آندفاعشود.()<br />با اينوجود دولتريگانبرايمحدود كردنبرخوردهايشبا ايرانازمسير خود خارجشد. دولتبر اينتصميمپافشاريميكرد كهقصد داردجنگبيطرفباقيماندهو ايرانرا برايانتقامگيريتحريكنكند. ايرانكشوريجنگافروز، بحرانساز، ستيزهجو، ضد آمريكا و غير قابلپيشبينيبود و سياستگذارانآمريكاييبهدرگير شدندر جنگبا آنبدبينبودند.بويژهآنكهميترسيدند ايرانحملاتتروريستيبر ضد آمريكا را در سايرقسمتهايمنطقهو يا جهانافزايشدهد. با توجهبهاينكهايراناعتقاديبهبيطرفيآمريكا نداشتو برايتشديد اوضاعنهايتتلاش خود را ميكرد اينخويشتنداريآمريكا در نهايتسوديدربرنداشت. با اينحالنيرويدرياييآمريكا از اقدامبهرفتارهايستيزهجويانهمنعشدهبود.()<br />در جولاي١۹٨۷ كشتيهايجنگيآمريكايياسكورتكشتيهايكويتيبا پرچمآمريكا را بههمراهيكگروهكاملاز سربازانجنگيدر شمالدريايعمانو درستخارجاز تنگههرمز، آغاز كردند. و اتفاقاً درستدراولينحركتسوپر نفتكشبريجستون(Bridgeston) با يكمينايرانيبرخورد كرد. اينپيروزيايرانيها را تشويقكرد كهدر عملياتهايمينگذاريخود ستيزهجو باشد و همينمسالهبرخياز كشورهاياروپاييرا تحريككرد تا برايكمكبهكنترلايرانيها نيروهايدرياييخود را بهخليجفارسبفرستند. ايراندر اوايلسپتامبر با پرتابموشكهايسيلك(silk worms) ازشبهجزيرهفاو بهسمتهدفهاييدر كويت، بهايناقدامپاسخداد.()<br />در همينحالايالاتمتحدهدر انديشهپيدا كردنراهحليبرايرفعمشكلمينگذاريايرانيها بود.<br />واشنگتنيگانهاينيروهايويژهايرا بهخليجفارسفرستاد كهبهمنظورشناساييكشتيهايمينگذاريايرانبهدستگاههايحسيو اكتشاف،هليكوپترها و تجهيزاتاپتيكيبسيار پيشرفتهايمجهز بودند. در شب٢٢ـ٢١ سپتامبر هليكوپترهاينيروهايويژهآمريكا با صداينسبتاً كمواستفادهاز تجهيزاتمختلفمخصوصديد در شبعملياتمخفيانهايراآغاز كردند. آنها كشتيايراناير (Iran Air) را كهبرايمينگذاريبندر را بهسمتوسطخليجفارسترككرد، تعقيبنمودند. بعد از تاييد اينكهIran Airششمينرا كار گذاشتهو قصد دارد تعداد بيشتريرا نيز رها سازد آمريكاييحملهرا آغاز كردند ايرانيها تصور نميكردند كهدر تماممدتتحتنظربودهاند و خيليزود مغلوبشدند. روز بعد آمريكا، كشتيمينها نقشههاييكهمحلمينگذاريها را تعيينميكرد، دستوراتمقاماتبالايايرانيبرايمينگذاري، بيستوششخدمهكشتيو نوارهايويدئوييمربوطبهجلساتبررسيعملياتمينگذاريرا بهنمايشگذاشتند. زيرا ايرانيها بههنگامارتكابجرمگير افتادهبودند.()<br />تأثير ويژهاينكار صرفاً تحريكايرانيها بود. روحانيون عملگرا در تهرانـ بار ديگر بهرهبريعليخامنهايو اكبر رفسنجانی از كاهشعملياتهاينيرويدرياييدر خليجفارسسخنميگفتند آنها نگرانافشاگريهايبيشتردر مورد موقعيتبينالملليتقريباً متزلزلايرانشدهبودند.<br />قبلاز آنكهعملگراياناستدلالهايمحكمتريبرايايناقدامفراهمآورند، نمايشحقارتآمير Iran Air فرصترا برايپيروزيدوبارهراديكالهافراهمآورد آنها چنيناستدلالميكردند كهاكنونايرانبايد با آمريكايها نشاندهد كهبهاينسادگياز مواضعخود دستنخواهد كشيد.<br />از سويديگر بهنظر ميرسيد تأثير Iran - contra كهبهقضايايلبنانوبحرانگروگانگيريمتصلشدهبود دوبارهدر اينمياننقشعمدهايبازيميكرد. ايرانيها ظاهراً اينخويشتنداريآمريكا را نشانهديگرياز ترسوييو يا كمجرأتيآنها ميديدند، زيرا آمريكائيها بهجاييكمقابلهبهمثلخيليبزرگتر، صرفاً بهگرفتنيككشتيمينگذار ايرانيبسندهكردهبودند. بنابراينآنها فشارها را بيشتر كردند و در پايانسپتامبر يكناو محافظايرانيگستاخانهبا موشكو گلولهبهيكنفتكشيونانيحملهكرد. ايندر حاليبود كهدوكشتيجنگيآمريكاييدر فاصلهششمايليمحلحملهمزبور قرارداشتند.() در اواسطاكتبر آنها سهبار بهسمتاهدافيدر خليجكويتموشكهايسيلكپرتابكردند. در ١۵ اكتبر سوپر نفتكش"سانكان" و روزبعد نفتكش"سيايلند سيتي" در حاليكهپرچمآمريكا را برافراشتهبود،مورد حملهقرار گرفتند. واشنگتنبار ديگر خويشتنداريخود را نشانداد وتنها با تخريبيكسكوينفتيدر نزديكيسواحلايرانمقابلهبهمثلكرداينسكو بهعنوانپايگاهنيروهايگارد انقلابيو سپاهپاسدارانمورد استفادهقرار ميگرفت. سهروز بعد ايرانيكموشكسيلكديگر بهسمتتجهيزاتبارگيرينفتدر خليجكويتشليككرد() و پيشاز ايندر ماهاكتبر، كشورايرانسعيكردهبود با استفادهاز واحد نيرويدرياييپاسدارانبطور گستردهبهتجهيزاتنفتيواقعدر سواحلعربستانسعوديحملهكند امّا نيروهايدرياييقويعربستانو آمريكا كهبرايروياروييآمادهشدهبودند مانعسودايآنها شدند. سپسدر ماهنوامبر مخالفانيكهاز طرفايرانحمايتميشدند سعيكردند تا كهوزارتكشور كويترا بهبمبمنفجر كنند و درمارس١۹٨٨ عواملايرانيمجموعهاياز حملاتتروريستيبر ضدعربستاندر خارجاز اينكشور را آغاز كردند. و گويا ايرانبههيچوجهقصدنداشتاز تصميمخود كوتاهبيايد.()<br /><br /><span style="color:#ff0000;">شكستايران<br /></span>سرانجامتمامخطسيرهايمختلفحوادثجنگيدر سال١۹٨٨ بهيكديگر رسيدند تا تلاقيآنها سيلياز شكستها پيدر پيرا بهسويايرانجاريسازند. اشتياقو هيجانفراوانيكهانقلاببرايقربانيشدنبهمردمايرانالقا ميكرد آنها را بسيار پيشبردهبود. آنها ارتشعراقرا از سرزمينخود بيرونراندهو مدتششسالدر پشتدروازهايبصرهسروصدا راهانداختهبودند. آنها خود را در برابر نيروهايارتشكهبهمراتباز ارتشايرانبزرگتر و مجهزتر بود، عراقحفظكردهبودند ارتشيكهبا تكنولوژيغرب،سرويسهاياطلاعاتيآمريكا، سلاحهايكشتار جمعيو دهها ميليارد دلار نهتنها از داراييهايخود عراقبلكهاز طرفتمامكشورهايحوزهخليجفارسنيز حمايتميشد. ايرانحتيبرايپيروزيبر تكنولوژي، قدرتتحركوقدرتآتشبرتر نظاميانعراقشيوههايابتكاريجديدييافتهبود و اينعملكرد چشمگيريبود. امّا در سال١۹٨٨ همهچيز برايايرانبهپايانرسيد.<br />اوليننشانهشومسرعتگرفتنكاهشحمايتمردياز جنگبود كهازدو سالقبلآغاز شدهبود. واحدهايسپاهپاسداراناز بخشيدنصدامحسينسخنميگفتند و ديگر خبرياز ازدحامگروههايداوطلببرايپيوستنبهبسيجعملاً بهپايانبود و اينرژيمرا مجبور ميساختتا مشمولينسربازيرا برايخدمتاحضار كند. بسيارياز مردمايراناز جنگشكايتكردهوحتيبهخدمتسربازيتندر نميدادند. در نتيجهيگانهاييحاضر درجبههها ديگر نيرويانسانيقبليرا در اختيار نداشتند و مجبور شدهبودند باانجامحملاتكوچكتر و محدودترينسبتبهگذشته، منابعو نيروهايخودرا ذخيرهكنند. سياستمداراناصليتهراناز استراتژيهايفرسايشيو پيروزياز طريقتحريكانقلابدر عراقسخنميگفتند.() در واقعشماريازمقاماتعاليرتبهايرانياز پساز عملياتخاور بطور خصوصياز امامخمينيخواستهبودند تا بهجنگپاياندهد اما اماماصلاً و ابداً بهاينسخنانگوشنميداد().<br />در همينحالعراقبشدتتلاشكردهبود تا بهعدمتوازنجغرافياييكهبهواسطهآندر جنگهايمختلفشهرها آسيبفراوانيديدهبود غلبهكند.عراقبا كمكاروپا موشكهاياسكاد (scuds) خود را طورياصلاحكرد كهدوبرابر دامنهمعموليخود برد داشتهباشند و سرانجامتهراندر تيررسنيرويموشكيعراققرار گرفت. در ٢۹ فوريه١۹٨٨ عراقبراياولينبار ۵ موشكموسومبهموشكهايجديد (الحسين) را بهسمتتهرانپرتابكرد. در طيماههايفوريه، مارسو آوريلعراقيها بيشاز دويستموشكالحسينبهايرانشليككردند و تقريباً هدفاصليآنها تهرانو قمبود كهانفجار آنهاتأثير كوبندهايبر آنشهرها داشت. شهروندانتهرانيو ساير شهرهايشرقيايرانهرگز در معرضچنينبمبارانموشكيبيوقفهايقرار نگرفتهبودند. در هفتسالگذشتهآنها فقطهر از گاهيحملاتهواييپراكندهعراقرا تحملكردهبودند. علاوهبر اينشايعاتيمنتشر شدهبود كهاز تجهيزموشكهايالحسينبهدستگاهCW خبر ميداد تلاشاحمقانهو بيثمر رژيمايرانبرايآمادهسازيمردمبرايروياروييبا چنيناتفاقياوضاعرا حادتركرد و نگرانيمردمرا بههراسو وحشتتبديلكرد. در ماهپايانيجنگغيرنظاميانايرانيدر دستهها و گروههايمختلفاز شهرها فرار ميكردند. فقطدر اولينماهآغاز حملاتموشكيعراقبيشاز يكميليوننفر تهرانراتخيلهكردند و در ماههايبعدياينرقمبهمراتبافزايشيافت.()<br />در جبههجنگاوضاعحتيبدتر همبود. علاوهبر توسعهو بازسازيگاردجمهوريعراقرهبرياينكشور برايانجامعملياتهايتهاجميبهروشهايجديد نيروهايگارد و تعدادياز يگانهايمستعد عراقيرا آموزشميدادند.مهمتريننكتهدر اينشيوهجديد تهيهنقشههايمفصلبرايانجامعملياتهابود. نقشههايجامعو كامليبراييادگيريپيشرويو عقبنشيني، در اختيارنيروهايگارد جمهوريو تعدادياز يگانهايكارآمد و توانايعراقيقراردادهشدهبود. از ماهها پيشتر ايننيروها براياجرايعملياتها تمرينميكردند. عراقيها ماكتهايوسيعيدر اندازهواقعيمناطقعملياتيساختهبودند و نحوهاجراينقشههايدستنوينخود را در اينمناطقتمرينميكردند و سرانجامبهجاييرسيدند كهديگر ميتوانستند بدونمراجعهبهنقشهايخود، عملياترا اجرا كنند.()<br />در آوريل١۹٨٨ عراقيها احساسكردند كهبرايآزمايشو روشعملياتيجديد خود آمادگيدارند و برايبيرونكردنايرانيها از فاوحملهايرا آغاز و در حاليكهدر سال١۹٨۶ در حملهآزادسازيفاو اشتباهكردهو در سال١۹٨٨ پيشرويخود را آغاز كردند. آنها تا اندازهزياديازطريقهوايينفوذ كردند زيرا پساز شكستعملياتكربلاي۵ كههدفآنتصرفبصرهبود، ايرانيها متوجهشدند كهنبايد نيرويانسانيخود را درفاو نگهدارند و در نتيجهاندازهو توانايينيروهايخود را تا حد زياديكاهشدادهبودند. بغداد ١٠٠٠٠٠ نفر از نيروهايگارد جمهوريو لشگر هفتمعراقرا در مقابل١۵٠٠٠ نيروينظاميمتوسطايرانيمستقر در فاو، قرارداد. در ١۷ آوريلعراقبمبارانشديديرا با استفادهاز آتشتوپخانهوهمچنينجنگشيمياييآغاز كرد. سپسنيروهايگارد و لشگر هفتمنقشههاو آموختههايخود را عمليساختند.<br />عراقيها در طيسيو پنجساعتشبهجزيرهفاو را آزاد ساختهو بيشترتجهيزاتايرانيها را بصورتسالمو آسيبنديدهبهغنيمتگرفتند. همهچيز در نظر گرفتهشدهبود اينچرخشحيرتانگيزيبرايايرانبود. آنها ازپساز اكتبر ١۹٨٠ ديگر قربانيهيچحملهزمينيموفقيتآميزياز طرفعراقنشدهبودند.()<br />در همانروزيكهارتشايراندر فاو مغلوبارتشعراقگرديد نيرويدرياييايراننيز در خليجفارسدر برابر نيرويدرياييآمريكا دچار شكستقاطعيشدند. در روزهايقبل، ايرانيها از پيشمسير عبور يكمحمولهآمريكاييرا مينگذاريكردهبودند. و بههنگامعبور محمولهاز اينقسمتناو محافظموسومبه(Samuel B.Rebent) بهيكمينبرخورد كرد كهموجبزخميشدندهملوانشد در روز هيجدهمآوريلنيرويدرياييآمريكا بااجرايعملياتآخوندك(praying mantis) بهاينمينگذارينوعيپاسخعمليدادند. كشتيهايآمريكاييتخريبسهسكوينفتيديگر در سواحلايرانرا آغاز كردند. پاسداراناز اينسكوها بهعنوانپايگاهيبرايحملهبهكشتيها در خليجفارساستفادهميكردند. در همينهنگامنيرويدرياييايرانبرايجنگيدنظاهر شدند كشتيهايويژهحملاتسبك، فانتومهايF۴ و حتيبزرگترينكشتيهايجنگيايراناز بندرعباسو ساير بندرگاههاخارجشدهو برايمقابله در برابر نيروهايآمريكاييصفآراييكردند.<br />قايقموشكيايرانبهنامجوشن، با پرتابيكموشكضد كشتيهارپون(Harpoon) ساختآمريكا بهسمتيكرزمناو آمريكايينبرد را آغاز كرد(اينموشكبههدفنخورد) و خود بلافاصلهبهدنبالبارشموشكها وشليكها غرقشد. قايقهايكوچكايرانو يكجفتفانتومF۴ نير در تلاشبودند تا چندينكشتيآمريكاييرا مورد هدف قرار دهند و تعدادياز اينقايقها و يكياز F۴ها غرقشدهو يا بشدتآسيبديدند سپسناو محافظايرانبهـ سهند ـ بهسمتهواپيماهايكشتيآمريكاييانترپريس(Entreprise)شليككرد كهبهاينترتيبحمايتهواييعملياترا فراهمميآورد. يكيازاينهواپيماها بلافاصلهدو موشكHarpoon و چهار بمبكهاز طريقاشعهليزر هدايتميشوند را بهسمتسهند پرتابكردهو آنرا غرقكرد.ايرانيها سرانجامدر پايانروز در يكاقداماحمقانهناو سبلانرا نيز كهخواهر سهند محسوبميشد بهميدانفرستادند كهاينناو همسهموشكبهسويكشتيآمريكاييA-۶ شليككرد. A۶ فوراً يكبمب۵٠٠ پونديرا كهاز طريقليزر هدايتميشد، دقيقاً در داخلدودكشسبلانقرار داد و كشتياز كار افتاد اما گروهفرماندهيكشتيEntreprise از پاياندادنبهسرانجاماينناو خودداريكرد.()<br />در طيسهماهبعديعراقيها چهار عملياتزمينيديگر بر ضد ايراناهدا كردند كههر يكاز ديگريگستردهتر، جاهطلبانهتر و موفقتر بود().در ماهميآنها در نزديكيدرياچهماهيدرستدر شرقبصرهبا نيروهايايرانيدرگير شدند و آنها را كهمدتها بود در حاشيهبصرهكمينكردهبودند بهعقبراندند. در ماهژوئنعراقيها بهمهرانو برايبار دومبههويزهحملهكردند و با بهكار بردنشيوهحملهگازانبريمضاعف۶ تا ٨ لشگر از بهترينلشگرهايايرانرا نابود ساختند. بغداد آخرينعملياتخود را در ماهجولايدر دهلرانآغاز كردهو با اجراييكحملهگاز انبريديگر چهلكيلومتر درخاكايرانپيشرويكرد.<br />در تماماينحملاتنيروهايگارد جمهوری و ساير يگانهايكارآزمودهعراقي، سد آتش٣۷ و توپخانهقدرتمند خود را در خدمتداشتند و بر طبقنقشههايدقيقيكهدر سال١۹٨۷ ـ ١۹٨۶ طراحيشدهبود، عملميكردندايندر حاليبود كهآنها از تعداد افراد بيشتر و قدرتآتششديدترينيزبرخوردار بودند. برايمثالدر ماهژوئنو در جنگهويزه، نيروهايايرانينتوانستند بيشتر از ۵٠ يا ۶٠ تانكجنگيرا بهخطكنند در حاليكهعراقيهاتقريباً ١۵٠٠ تانكرا وارد ميدانجنگكردهبودند. تا پايانماهجولاينيرويزمينيايرانتحليلرفتهو قادر نبود مانعپيشروينظاميانعراقيشود آنها هرچهرا كهميخواستند اشغالميكردند.<br />ماهجولايهمچنينشاهد آخرينروياروييايرانو آمريكا در خليجفارسيبود.<br />عملياتآخوندكpraying mantes سرانجامدريا سالارانايرانيرا متقاعدكرد كهنبايد در مقابلنيرويدرياييآمريكا مقاومتكنند. اما نيروهايسپاهپاسدارانهنوز بهاقداماتتحريكآميز خود در حولو حوشكشتيهايجنگيآمريكا ادامهميدادند. در سومجولايو بلافاصلهپساز شكستكوبنده ايراندر هويزهگروهواكنشسريعيا حملاتسريعايراندر فاصلهنهچنداندورياز گروهعملياتينيرويدرياييآمريكا برايحملهبهخطكشتيرانيخليجفارسظاهر شوند. دو نفتكشاعلامخطر كردند و يكيازقايقهايايرانبهسمتيكهليكوپتر آمريكاييآتشگشود. سپسكشتيهايآمريكاييبرايمقابلبا ايرانيها بهراهافتادند و در گرماگرمدرگيريآنهاهواپيماي۶۵۵ ايراناير كهدو بار در هفتهبهمقصد دبيدر اماراتپروازميكرد، از فرودگاهبندرعباسبلند شد (اينفرودگاههمچنينفرودگاهپروازهايغير نظاميبود و همبهنوعييكپايگاهنظاميمحسوبميشد).مسير پرواز هواپيما مستقيمبهسمتكشتيهايجنگيآمريكا بود و سيستمدفاعيپيشرفتهرزمناو آمريكاييvincennes اينهواپيما را با يكF۴ ايرانياشتباهگرفتو دو موشكزمينبههوا بهسمتآنشليككرد كهباعثسقوطهواپيما و كشتهشدن٢۹٠ مسافر و خدمهآنشد و اين ششمينفاجعهدر تاريخهوانورديبود().<br />سرنگونييا سقوطپرواز ۶۵۵ ايراناير تنها يكتصادفو اتفاقيبود امادر تهراناينطور تصور نميشد.<br />دولتايرانچنينفرضكرد كهحملهاز قصد و عمديبودهاست. حتيفرهيختهترينكارشناسانامور جهانيكشور، همچنينمحمد محلاتينمايندهايراندر سازمانمللمتحد آنرا يكحملهبرنامهريزيشدهخواندند. علاوهبر اينمقاماتتهرانچنينتصور كردند كهشليكبهاينهواپيما بخشدومپيامآمريكا بودهاست. پياميكهبخشاولآنعملياتآخوندكبود. تهرانخود را چنينمتقاعد كرد كهواشنگتنسعيدارد اينپيامرا برايايرانبفرستند كهآمريكا تصميمگرفتهاستعلناً بهنفععراقوارد ميدانكارزارجنگشود. و هماكنونميخواهد برايسرنگونيجمهورياسلاميبههركاريحتيكشتنغير نظاميانايرانياقدامكند. بنابراينتا جائيكهتهرانميدانستدر صورتادامهجنگانتظار ميرفتآمريكا از تمامتواننظاميخود بر ضد ايراناستفادهكند. در همينحالجامعهبينالمللدر رابطهبا كلحادثهعملاً سكوتاختيار كردهبود و اينامر بسيارياز ايرانيها را بهايننتيجهرسانيد كهآنها آنقدر خود را از نظر بينالملليمنزويساختهاستكهشرايطيكهآمريكا قصد نابوديشانرا دارد هيچكشورياز ايرانحمايتنخواهد كرد().<br />اينحادثهدور جديدياز بحثهايجديدر رهبريايرانرا بههمراهداشت. تا پيشاز آنروحانيونعملگرا نااميدانهسعيميكردند امامخمينيرابرايپاياندادنبهجنگمتقاعد كنند. اما وضعيتآنقدر بحرانيشدهبود كهحتيراديكالها نيز حمايتهايخود از ادامهجنگرا كاهشدادند. بهمددحملاتموشكيعراقاوضاعبد جبههها و سرانجامسرنگونيهواپيماي۶۵۵ ايراناير، ايرانعملاً بهنقطهشكستخود رسيدهبود. در ماهژوئننامهسرگشادهمهديبازرگانـ نخستوزير سابقايرانـ بهامامخمينيكهدر آنازويخواستهبود بهجنگپاياندهد، در سراسر كشور پخششد(). در آنماهامام خميني، علياكبر هاشميرفسنجانی رئيسوقتمجلسشوراياسلامی را بهسمتفرماندهكلنيروهايمسلحايرانمنسوبكرد تا بهبحرانها و خصومتهايبوجود آمدهميانارتشو سپاهپاسدارانرسيدگيكند.پساز پيروزيگستردهعراقدر دهلراندر اواسطماهجولاي، رفسنجانيبرايارزيابيموقعيتاستراتژيكايرانجلسهايرا با حضور فرماندهانسپاهو ارتشتشكيلداد. نتيجهاينجلسهكههنگيبطور متفقالقولبر سر آنترديد نداشتند اينبود كهايرانبرايدفاعدر برابر عراقو آمريكا ديگرهيچگونهمنابعيدر اختيار ندارد و اكثريتنظر رفسنجانيرا در مورد پايانجنگتأييد كردند. خامنهاي، مجلسخبرگان، مجلسشوراياسلامي،اعضايكابينهو فرماندهانارشد نظاميو كارشناساناقتصادينيز همگيبارفسنجانيهمعقيدهبودند و از ويخواستند تا امامرا متقاعد كند. پسازبحثو گفتگوهايبسيار رفسنجانيآيتاللهخمينيرا متقاعد كرد كهادامهبيشتر جنگ، نابوديجمهورياسلاميرا بههمراهخواهد داشتو سرانجامامامبر خلافميلخود موافقتكرد().<br />در ٢٠ جولايامامخمينيبا انتشار بيانيهايخطاببهملّتاعلامكردك«منقولدادهبودمتا آخريننفسو آخرينقطرهخونممبارزهكنم. گرفتناينتصميمبرايمناز نوشيدنجامزهر كشندهتر بود. منخود را تسليمخواستخداوند ميكنمو برايرضايتاو اينجامزهر را سر ميكشم. پذيرشمرگوشهادتبرايمنقابلتحملتر استو تصميمامروز تنها برپايه منافعجمهورياسلاميگرفتهشدهاست»().<br />تصميمامامخمينيدر پذيرشواقعيتو نهشهادتدر تصميمگيريهايآيندهايراناهميتبسياريداشتاينامر حاكياز آنبود كهجمهورياسلامياينظرفيترا داشتكهبهعملگراياناجازهدهد ادارهمهمترينامورسياستخارجيكشور را بهعهدهگيرند. اما نكتهايكهبههماناندازهو ياشايد بيشتر اهميتداشتاينبود كهآيت اللهصرفاً پساز ۶ سالتلاشكاملاً بيثمر برايدستيابيبهخواستههايعاليخود و رخدادهايفاجعهآميز در جبهههايهوايي، درياييو داخلي، تصميمگرفتشكسترابپذيرد و اگر اينشكستها نبود او احتمالاً بيشتر مقاومتكردهو دورانبدبختيكشورشرا نيز طولانيتر كردهبود. ايراناز حملهبهعراقهيچچيزيرا بدستنياورد و اينمسالهايبود كهبسيارياز ايرانيها در سال١۹٨٢پيشبينيكردهبودند. در حقيقتكشور برايسرسختيهايامامخمينيبهايبسيار سنگينيپرداختو البتهاينآخرينبارينبود كهايرانيها بر سرسياستيپافشاريميكردند كهصدماتفوقالعادهبرايشانبههمراهداشتآنهمبهخاطر اصوليكهتنها خودشانآنرا ميفهميدند. علاوهبر اينخمينيزمانيواقعيترا پذيرفتكهديگر برايبهرهبردناز آنخيليدير شدهبود.اگر او در سال١۹٨٢ از جنگدستميكشيد، ايرانميتوانستامتيازاتفوق العادهايبدستآورد از جمله۷٠ ميليارد دلار از طرفكشورهايعربحوزهخليجفارسو سرانجامزمانيكهاو تصميمگرفتتمامچيزيكهايرانبدستآورد در واقعفقطپايانبدبختيهايشبود.<br />و فقطايراننبود كهاز پافشاريغير منطقيامامخمينيبهعقايد نادرستخود آسيبديد. هر كشور ديگريخود را درگير اينقضيهكرد در يكتناسبمستقيمبا ميزاندرگيريخود، آسيبديد.<br />آمريكا، كشورهايخليجفارس، اسرائيلو عراق(هر چند كهنميتوانبرايصدامدلسوزيكرد زيرا ويبهدليلحماقتو حرصو طمعخود همهرا بهنفعخود وارد جنگايرانو عراقكرد).<br />بالاخرهايرانواقعيترا پذيرفت، امّا پساز اينكهخود و عراقرا از پايدرآورد و خود را از بسيار از دستاوردهايكهميتوانستداشتهباشد بشرطيكهكميكمتر بهخطاناپذيريخود اعتقاد داشتمحرومكرد.<br /><br />آمريكا و ايراندر دهه٨٠<br />دولتريگاندر حاليكار خود را آغاز كرد كهميخواستبا ملتبحرانآفرينو جنگطلبايرانارتباطكميداشتهو يا اصلاً هيچارتباطينداشتهباشد و زمانيكهايندولتقدرترا ترككرد آمريكا با ايرانيها در وضعيتيكجنگاعلامنشدهقرار داشت. واشنگتنبيآنكهبخواهد در هر قدمبهسوياينجنگكشيدهميشود و هنوز همادعايتكراريايرانيها مبنيبراينكهآمريكا عراقرا تشويقو حمايتكرد (و يا بهآندستور داد) تا بهايرانحملهكند و در هر فرصتيبا عراقهمكاريميكند بهكلي١٨٠ درجهدور ازواقعيتبود. اما در حالتطبيعيبايد اذعانداشتكهديدگاهما بر اساسسياستخارجيقويو مستحكمآمريكا در دهه١۹٨٠ همينطور بود يعنيآمريكا خواهانبرخورد با ملتهاييدر چهارچوبخطقرمز همچونايرانبودكهاز گروههايتروريستيحمايتميكردند.<br />ايالاتمتحدهعمداً توجهيبهتهراننشاننميداد تا اينكهپيروزيهايايراندر جبهههايجنگاينكابوسرا پيشرو آورد كهپيروزيايرانيها برعراقميتواند حملهنظاميانآيتاللهخميني، يا بهسمتغربيعنياردنواسرائيلو يا بهسمتجنوبيعنيعربستانسعوديو كشورهايحوزهخليجفارسرا بهدنبالداشتهباشد. در حقيقتدرگيرينظاميما در جنگنفتكشها (از طريقبرافراشتنپرچمآمريكا) ناشياز تهديد حملهبهكشورهايخليجفارس(و يا اسرائيل) بود و نهعراق. در آنهنگامايالاتمتحدهحتيسعيميكرد تا حمايتهايخود از عراقرا محدودتر نمايد. البتهاعتباراتبخشكشاورزي، كالاهايغير نظاميو اطلاعاتيكهآمريكا برايرژيمصدامحسينفراهمميآورد در زمانجنگبرايعراقبسيار مفيد و موثر بود.آمريكا همچنينمتحداناروپاييخود را تشويقميكرد تا كارهاييرا كهخودنميخواستبرايبغداد انجامدهد، آنها برعهدهبگيرند. با اينوجود ايالاتمتحدهتحريمفروشسلاحهايخود را در مورد هر دو طرفاعمالميكرداما در حاليكهفعالانهسعيداشتكهمانعدستيابيايرانبهتسليحاتنظاميشود، اما در مورد عراقفقطاينتسليحاترا مستقيماً در اختيار رژيمصدامقرار نميداد. علاوهبر اين، دولتريگانخود را در شرايطآشفتهايقرار دادهبود زيرا از يكسو از درگيرينظاميمستقيمبا ايراناجتنابميكرد و ازسويديگر تحتتأثير جنگطلبانآمريكاييكهبر اينباور بودند كهتنها اينخويشتنداريتنها باعثجسارتو تشويقراديكالهايضدآمريكاييايرانميشود، دچار اضطرابو نگرانيشدهبود.<br />قطعاً آمريكا بدنبالدرگيريبا ايراننبود. اگر واشنگتنچنينقصديداشتروشهايتهاجميتر و مؤثرتريرا در پيشرو ميگرفت. واشنگتنميتوانستبهتريننوعجنگافزارها آمريكاييدر دنيا را در اختيار عراققراردهد. دولتميتوانستبرايكمكبهعراقيها نيرو اعزامكند حتيميتوانستمابقيكشتيهاينيرويدرياييايرانرا غرقكند. تجهيزاتساحلياشرا از بينببرد و كليهمعاملاتنفتايرانيها را كاملاً نابود كند.ميتوانستبرايمقابلهبهمثلدر برابر هر گروگانگيريو هر حملهتروريستيكهاز طرفحزباللهو يا ساير عواملايرانيانجامميگرفتهدفهاينظاميو اطلاعاتيايرانرا مورد حملاتهواييخود قرار دهد.<br />منتصور ميكنماگر در جهانپساز ١١ سپتامبر تاريختكرار ميشد مردمآمريكا قطعاً از دولتخود ميخواستند تا اينكار را انجامدهد. اما ايالاتمتحدهدر آنزمانچنيننكرد!<br />منتقداناغلببهدولتآمريكا اعتراضميكنند كهدر برابر چنينكشوريمانند ايرانو چنينمسئلهايحاد، خطمشيخاصيندارد. در حالتكليايندرستنيستدر بيشتر موارد آمريكا در برابر هر كشوريو هر مسئلهايداراييكخطمشياست. چنيناعتراضيبيشتر ناشياز آناستكهيكمنتقد آنخطمشيرا نميپسندد و گاهينيز آنرا نميفهمد.<br />با اينحالدر دهه١۹٨٠ و در مورد ايران، احتمالاً ايندرستاستكهآمريكا خطمشيو سياستخاصيرا دنبالنميكرد زيرا اهدافواشنگتندررابطهبا خواستههايشاز ايرانو استراتژي، كهراههايدستيابيبهايناهدافرا شرحدهد، بروشنيتبييننشدهبود. و اينتا حدذ زياديدر نتيجهانقلابوبحرانگروگانگيريبود. از نظر سياستگذارانآمريكايي، ايرانكشوريعجيب، بحرانساز، بشدتضد آمريكاييو بسيار غير قابلپيشبينيبودبطوريكههيچكسدر واشنتگتننميتوانستدر مورد آنراهيپيدا كند كهاحتمالاً بهنفعآمريكا باشد و هر نوعدرگيريبا ايرنفقطكشور را دچارمشكلو دردسر ميكرد. و البتهبهنظر ميرسيد دخالتلبنانو قضيهIran-contra ايناعتقاد را ثابتميكرد. درسيكهآمريكا از آنتجربياتگرفتاينبود كهاگر خواستهيا ناخواستهبا ايراندرگير شود در پايانما پشيمانخواهيمشد() بنابراينواشنگتنتمامتلاشخود را ميكرد تا از ايراندوريكند و اميداور بود كهايرانيها نيز همينكار را بكنند. و تنها وجودداشتن نوعيتهديد برايصادراتنفتخليجفارسبود كهبار ديگر آمريكارا با بيميليدر برابر ايرانقرار داد.<br />سپسدولتريگانهر كاريكهممكنبود را انجامداد تا منافعتشديددرگيريشدهو ايرانيها را متقاعد كند كهاگر آنها خود را كنترلكنند ما همهمينكار را خواهيمكرد و تهيهيكخطمشيواقعيدر برابر ايرانبهعهدهدولتجورجدبليو بوشگذاشتهشد.<br /><br /><span style="color:#ff0000;">آخرينتلاشها</span><br />بالاخرهبرايايرانجنگوحشتناكبا عراقبهپايانرسيد و ميشد دورانبازسازيرا آغاز كرد. مردمايرانمثلهميشهبهامامخود چشمدوختهبودندتا آنها را در اينمرحلهجديد راهنمايی كند. در آنهنگامبهنظر ميرسيدآيتاللهخمينيمتوجهشدهاستكهكارهايزياديبايد در ايرانانجامپذيرد و او احتمالاً همهچيز را تحتنظارتخود نخواهد داشتبنابراينوياقداماتيرا در عرصهسياستداخليو خارجيانجامداد كهبهنظر ميرسيدبرايتعيينمسير ايراندر آيندهدر نظر گرفتهشدهاند. ايناقداماتبهيادگارهايياز طرفاو باقيماند كهتا مدتها پساز رفتنشعاملياساسيدرتعيينحدود سياستهايكشور از سويجانشينانشبهشمار ميرفت.<br />امامخمينيحتيقبلاز پايانجنگتشخيصدادهبود كهآنساختارحكومتيكهويبوجود آوردهدر حالرو بهرو شدنبا مشكلاتعديدهاياست. بسيارياز مراكز مستقلقدرتدر كشور وجود داشتند كهپيوستهدرحالرقابتو حركتموازيبا يكديگر بودند: رئيسجمهور، نخستوزير،مجلس، ارتش، سپاهپاسداران، بنيادها، دادگاههايانقلاب، كميتهها شوراينگهبانو... تمامياينمؤسساتمختلفقادر بودند مانعاجرايسياستهاييشوند كهاز طرفسايرينارائهميشد و تمامآنها تا اندازهايميتوانستنددستبهاقداماتفرديو مستقلبزنند(). و نتيجهاينوضع، فلجشدنكاملدر مسائلاساسيسياستكليكشور و كار كردنمستقلدر امورتاكتيكيبود. تعيينجهتگيريهاييسياستهايكليمستلزماتفاقنظر در ميانتمامايننهادهايمختلفبود و از آنجائيكهصحنهسياسيايرانبهاوضاعناهماهنگو ناموزونهميشگيخود رسيدهبود، چنينامريبندرترخميداد. در داخلحكومتسياسيايران، دهها و دهها گروهو باند كوچكوجود داشتكههر يكمجموعهعقايد و نظراتخاصخود را داشتند ازآنجائيكهاينگروهها معمولاً ميتوانستند بر سر مسائلبسياريكهنميخواستند بهتوافقبرسند بنابراينمتحد شدنبرايايجاد مانعدر برابرخطمشيهايساير گروهها سادهبود اما چوناينگروهها نميتوانستند برسر خواستههايشانبهتوافقبرسند، قادر نبودند برايوضعسياستهايهماهنگبا يكديگر متحد شوند.<br />با اينوجود، از آنجائيكههر نهادياز استقلالقابلملاحظهايبرخورداربود و با توجهبهاينكهامامخمينيغالباً كسانيرا كهدستورالعملها را ناديدهميگرفتند، مجازاتنميكرد، ايننهادها در مورد مسائلخاصپا را ازمحدود سياستهايتعيينشدهپا فراتر گذارند و دستبهاقداماتيبزنند كهالزاماً هيچعاملبازدارندهاينيز در مقابلآنها وجود نداشت. در موردسياستگذاريهايخاصتا حديزياديلازمبود كهامامخمينيبرايمتحدساختنگروههايسياسيبدخلقو عاصيو نهادهاينافرمانجامعهايرانخود، شخصاً ميانجيگريكند().<br />اوليناقدامامامبرايسروساماندادن بهايناوضاع، تنها با منحلو يامحدود كردنبرخياز نهادها توامبود. بنابراينويكميتهها را تحتكنترلسپاهپاسداراندر آورد و سرانجامخود سپاهپاسداراندر سازمانيبرايحفظامنيتداخليبهتمامنيروهاياجرايقانونسپاهادغامگرديد و كميتههاشدند دادگاههايانقلاببا يكسيستمقضاييمركزيكهظاهراً تحتكنترلدولتقرار داشتجايگزينشدند.<br />پستنخستوزيريلغو و بسيارياز اختياراتويبهرئيسجمهورمنتقلشد. اما با وجود تماماينتغييراتهنوز هممشكلاتو معضلاتزيربناييكشور لاينحلباقيماندهبود. اعضايكميتهها بهسادگيبا هماننقشها و همانفعاليتها بهگروهگارد انقلابيا همانحزباللهيتبديلشدند.سيستمقضاييمركزيبسيارياز اختياراتدادگاههايسابقانقلابرا حفظكردهبودند و از آنجائيكهاصولتعيينشدهايبرايآنها وجود نداشتهمچنانهر كاريكهدر حوزهمنافعخود مناسبميديدند، انجامميدادند.()<br />بعدها امامخمينيسعيكرد سازمانهايجديديايجاد كند كهبهاختلافاتميانسازمانهايقبليرسيدگيكنند كهمهمترينآنها مجمعتشخيصمصلحتنظامبود هدفاز تشكيلاينمجمعحلاختلافاتبينشوراينگهبانو مجلسخبرگانو مجلسشوراياسلاميبود(). اما اينطرحنيز با شكستمواجههشد زيرا اينطرحخود تشكيلنهاد ديگريبودكهتا در حد زيادياز قدرتو استقلالبرخوردار بود و در اصلايناقدامفقطاضافهكردنيكبازيكنديگر بهميانهبازييبود كهبازيگرانبسياريداشت.<br />در ابتدايسال١۹٨٨ بهنظر ميرسيد امامخمينيبهايننتيجهرسيدهاستكهبدونوجود يكفقيهبسيار قدرتمند ـ همانند خودشـ سيستمدچارهرجو مرجو نزاعخواهد شد. در حقيقتتنها دليليهمكهباعثميشدايراندر طيسالهايجنگاز سياستواحديپيرويكند اينبود كهامامازطريقفرمانو حكمفرديخود، سياستها را تعيينكردهو اجرايآنها را همتاحد زياديبا توجهبهاعتبار و تعهد شخصيخودشتضمينميكرد. اما درسال١۹٨٨ وي٨۶ سالداشتو سالها بود كهدچار مشكلاتجسميوسلامتيشدهبود. و بعيد بهنظر ميرسيد كهجانشيناو از هماناعتبار ومنزلتويبرخوردار باشد و اينبدانمعنا بود كهاو ميبايد موقعيتسازمانيفقيهرا طوريتثبيتو تقويتكند كهجانشيناو بدونحضورمنحصر بهفرد و با ابهتويبهعنوانيك«امام» سيستمرا هدايتكند.<br />بنابرايندر ژانويه١۹٨٨ و در بحبوبهيكبنبستسياسيكهكشور رافلجكردهبود امامخمينينامهاينوشتكهظاهراً خطاببهخامنهايوشوراينگهبانبود. در ايننامهوياعلامكردهبود كهقدرتفقيهمطلقاستو وظيفهولايتمطلقفقيهحفظجمهورياسلامياستكهدر اولويتقراردارد. امامدر ايننامهشرحدادهبود كهدولتدر قالبولايتفقيهتجسممييابد و از طرفخداوند ايناختيار را دارد كهبرايحفظجمهورياسلاميهر كاريرا كهلازماستانجامدهد حتياگر اينبهمعنايمخالفتبا احكامشرعيقديميو سنتيبودهو يا بر خلافنظر حقوقدانانو روحانيونطرازاولباشد. در حقيقتامام خمينيبهطور ضمنيخاطر نشانساختكهنظرحكومتو ولايتفقيهميتوانستبرايحفظجمهورياسلاميدر صورتضرورتجايگزيناصولپنچگانهديناسلام(نماز، زكات، حج، روزهوشهادتبهايماناظهار ايمان) شود كهدر خود قرآنتعيينشدهاست.<br />اما اينكار همكمكچندانينكرد، زيرا روحانيونتصريحكردند كهعنوانكردناينمسئلهكهدستوراتفقيه(كهيكانسانعادياست) ميتواندجايگزينكلامخداوند يا حضرتمحمد (ص) شود بهمعنينزديكشدنبهاصليترينگناهيعنيهمانشركيا شريكقرار دادنبرايقدرتيگانهخداوند است.()<br />و بهاينترتيب، امامخمينيدر پايانعمر خود نوعيسيستمحكومتيرااز خود بهجايگذاشتكهبزحمتتلاشميكرد تا استقلالافراطينهادهاكنترلكردهو بهبنبستها خاتمهدهد. نهادهاييكهويبهوجود آورد و هيچنشانهايوجود نداشتكهبتوانند بدونحضور او بهكار خود ادامهدهند و اينميراثبسيار ناگواريبرايوارثاناو بود.<br /><br /><span style="color:#ff0000;">بحثبازسازيو ماجرايرشدي</span><br />يكيديگر از يادگارهاييكهامامخمينياز خود بر جايگذاشت، الگوها وسرمشقهاييسياسيبشدتآشفتهايبود كه آخريناقداماتوينيز موجبتقويتو استحكامآنها شد. در آخرينروزهايعمر امام، ادارهبازسازيهايپساز جنگ، اصليترينمسئلهپيشرويتهرانبود. بحثيوجود نداشتكهايرانبايد برايجبرانخسارتهايناشياز جنگو انقلاب، تلاشبسياريميكرد. اوضاعكشور بهمريختهبود. دو ميليوننفر بيخانمانشدهو يا ازخانههايخود فرار كردهو بيشاز هشتاد شهر آسيبهايقابلتوجهيديدهبودند. بندر خرمشهر (كهزمانياصليترينپايانهصادراتنفتايرانبود) وپالايشگاهبزرگآبادانويرانشدهو تجهيزاتويژهبارگيرينفتدر جزايرخاركو سيريبشدتصدمهديدهبودند.<br />نرختورمدر سال١۹٨٨ ۴٠ تا ۵٠% افزايشيافتهبود و بيكاريدر سال١۹٨۶ ٢٨% رسيد (و اينمسالهبا وجود بسيجهمگانيبرايجنگبود) و ايندر حاليبود كهوضعيتتوليداتكشاورزيبدتر از هميشهشد(). رشدسالانهجمعيتايرانبهرقمگيجكنندهو سرسامآور ۴% رسيدهبود تااندازهايبههميندليلدرآمد سرانههر شخصاز بعد از انقلاب۴٠% كاهشيافتهبود.<br />وارداتمواد خوراكي٣ ميليارد دلار در سالبود در حاليكهدرآمدهاينفتيبهشدتكاهشيافتهو به۹ ميليارد دلار رسيدهبود. سازمانCIAتخمينزد كههشتسالجنگ١۶٠ ميليارد دلار برايايرانهزينهدربرداشتهاست.() هزينهكليجبرانتمامخسارتها ناشياز جنگو انقلابتقريباً درحدود ۴۵٠ ميليارد دلار برآورد شد(). علاوهبر تماماينها جمعيت۴۷ميليوننفريايراندر سال١۹٨۶ در طيجنگبيشاز يكميليوننفر تلفاتديدند كهاز اينميانبيشتر از ۴٠٠٠٠٠ نفر كشتههايدورانجنگبودند(). و اينجنگهولناكيبود كهآسيبهاياحساسيو نيز بهشدتعميقيبر جايگذاشت.<br />طبيعتاً صاحبتند و شديديدر مورد چگونگيانجامبازسازيها آغازشد. مثلهميشهعملگراها بهرهبريخامنهايو رفسنجانيچنيناستدلالكردند كهايرانبايد برايجذبكمكو سرمايهاز موسساتبينالملليماليو سرمايهگذارانبا كشورهايخارجيمشورتو رايزنيكند. آنها تأكيدداشتند كهبدوندريافتكمكهايخارجياز اينقبيلايرانبرايبازسازيسريعو مدرنكشور از منابعكافيبرخوردار نيست. و همانراديكالهايدورانجنگبا آنها بهمخالفتبرخاستند زيرا كهاينها طرفدار خوداتكاييوحفظاستقلالبودند كهبر آناساسايرانبرايبازسازيكشور فقطبايد بهمنابعو تواناييهايمردمخود تكيهميكرد. اما راديكالهايچنيناستدلالميكردند كهمردمجامعهآمادهاند برايبازسازيكشور فداكاريهايبيشتريبكنند و بنابرايننيازينبود كهايراناجازهدهد خارجياندر بازسازيكشورشركتكنند و بهاعتقاد آنها از آنجائيكهيكياز اهدافانقلابرهايياز يوغسلطهخارجيدر ايرانبود نبايد بازسازيبهبهانهو وسيلهايتبديلميشدكههمانسلطهدوبارهبهكشور رسوخكند() و مستوليشود.<br />هرچند كهخمينيقلباً با راديكالهايموافقبود چوندرستيو اعتباراستدلالاتعملگراها را تشخيصدادهبود. بهنظر ميرسيد كهاو خستگيمردماز جنگ، فقر و محدوديتهاياجتماعيرا درككردهاست. امامخمينيممنوعيتشطرنجرا لغو كردهو اجازهداد برخياز انواعموزيكهايغربيوارد كشور شوند. رژيمحتيكميدر مورد آزاديبياننيز كوتاهآمد ومسامحهنمود. خمينيدر بحثتجارتخارجينيز بهنفععملگرايانتصميمگيريكرد كهميخواستند تجارتخارجيتا حديدر اختيار بخشخصوصيقرار گيرد در حاليكهراديكالهايخواهانكنترلكاملآناز طرفدولتبودند. ويهمچنينعملگراياناجازهداد تا محدوديتهايرابطهايبابسيارياز كشورها از جملهفرانسه، انگليسو كويترا بهبود بخشند وگروگانهايياروپاييكهدر اختيار بسيارياز گروههايطرفدار ايراندر لبنانقرار داشتند، ناگهانو بهطور غير منتظرهايآزاد شدند.()<br />در حقيقتاوضاعآنقدر بهنفععملگراها پيشميرفتكهآنها تصميمگرفتند حساسترينمسئلهيعنيبرقراريرابطهبا آمريكا را مطرحكنند. دراكتبر ١۹٨٨ «ميتيلشوار سينگ» آمريكاييكههنديالاصلبود و بهمدتبيستماهاز طرفجنبشاسلاميجهاد در لبنانبهگروگانگرفتهشدهبود، بهطور غيرمنتظرهايآزاد شد. ماهبعد مراسمسالگرد تصدفسفارتآمريكابهطور غيرمعموليو دور از انتظار، بهصورتمختصريو محدود برگزارشد. شايعاتيدر تهرانرواجپيدا كرد. روزنامهمحافظهكار «جمهورياسلامي» سرمقالهايرا چاپكرد كهدر آنآمدهبود: با برقراريروابطمناسببا ابرقدرتهايغربيبراساسيحقوقتعيينشدهجمهورياسلامي،ما چيزيرا از دستنخواهيمداد.() و در ادامهآنبيانيهاياز طرفمعاونوزير امور خارجهچاپشدهبود كهميگفتاگر آمريكاييها سياستهايخودرا تغيير دهند و با ما براساساحتراممتقابلو عدمدخالتدر امور داخليكشورمانرفتار كنند برقراريرابطهبا آنها مانند رابطهبا ساير كشورها خواهدبود.() بهسختيميتوانگفتكهاينيكپيشدرآمد بدونپشتوانهقانونيبود اما برايايرانيها همينمسئلهخود يكتغيير چشمگير محسوبميشد.<br />ژانويه١۹٨۹ شاهد بهقدرترسيدنيكدولتجديد در ايالاتمتحدهبود. دولترئيسجمهور بوشاول. حتيقبلاز بر سر كار آمدنايندولت،اعضايتيمسياستخارجيجديد آمريكا متوجهتغيير لحنو گفتار مقاماتتهرانشدهبودند. آنها تصميمگرفتند بهايرانيانپاسخيدهند كهبدانند اگرآنها بخواهند آمريكا نيز خواهانبرقراريروابطبهتر با ايراناست. آمريكا دراولينقدمميخواستبداند يكاقدامدقيقو حسابشدهدر رابطهمتقابلچهپيامدهاييميتوانستدر بر داشتهباشد. بنابراينجورجبوشدر اولينسخنرانيبهمناسبتشروعكار دولتخود، برايآزاديما بقيگروگانهايآمريكاييدر لبناناز ايرانيها كمكخواستو بهآنها اطمينانداد كهاعمالوحسننيتبهحسننيتبهبار ميآورد.<br />ايننشانهكوچكيبود، اما بازتابوسيعی در تهرانداشت. در همينحالرفسنجانيدر اقداميكهحاكياز دوريچشمگيرياز مواضعقبليخودداشتدر مصاحبهها با رسانههايايراناظهار ميداشتكهاولاً تلاشبرايپيروزيدر عراقدر طيجنگمسئلهحياتيبسيار بزرگيبرايما بود و هماينكهقانوناساسيايرانبسيار با عجلهو شتابنوشتهشدهو كاملنيست.() پسموسوياردبيليرئيسديوانعاليقضاييخاطر نشانكردبحرانگروگانگيريبسيار طولانيشدهو جنگبا عراقبايد پساز آزاديخرمشهر پايانميگرفت.()<br />تا جائيكهبهامامخمينيمرتبطبود اوضاعداشتاز كنترلاو خارجميشد زيرا از سرگيريروابطعاديبا چند كشور عربييكمسئلهبود وآشتيبا شيطانبزرگمسئلهايديگر كهفراتر از حد و مرزها و خطقرمز قرارداشت. بههمينترتيبزير سؤالبردنتصميماتاو در مورد نحوهادارهجنگو مطرحكردناينكهنظامجمهورياسلامياز ايدهآلمورد نظر كمتراست. نوعيافراطو تندرويبزرگبود. برايمتوقفساختنتمام اينها بايدكاريصورتميگرفتو بايد نشاندادهميشد كهدر تحملابراز مخالفتهمنوعيمحدوديتوجود دارد. در همينزمانيكنويسندههنديالاصلكتابيبا نامآياتشيطانينوشتكهباعثرنجشبرخياز مسلمانانشد.() و آيتاللهخمينيبهانهايرا كهلازمداشت، بهدستآورد.<br />ايرانبا وجود گذشتبيشاز پنجماهاز انتشار اينكتابو ناديدهگرفتناعتراضاتيرا كهدر ميانمسلمانانبرانگيختهبود در روز والنتين١۹٨۹امامخمينيفتواييصادر كرد كهبراساسآنكتابآياتشيطانيكهعليهاسلامو پيامبر و قرآننوشتهشدهاستو تمامكسانيكهدر انتشار اينكتابدستداشتهاند و كسانيكهاز محتوايآنآگاهند بهمرگمحكومشدند. واماماعلامكرد مناز تماممسلمانانمشتاقميخواهمتا اينافراد را در هرنقطهايكهپيدا كردند بلافاصلهاعدامكنند تا ديگر كسيجرأتتوهينبهمقدساتاسلاميرا نداشتهباشند.» يكياز بنيادها برايكشتنسلمانرشدي۶/٢ ميليوندلار جايزهتعيينكرد. دستور خمينيطوفانيدر جهانبهراهانداخت. طرفدارانو هوادارانويدر لندن، ايتاليا و كاليفرنيا كتابفروشيهاييرا كهاينكتابرا ميفروختند و همچنيندفتر روزنامهايرا كهاز حقمردمدرخواندنآندفاعكردهبود در نيويوركبا بمبمنفجر كردند. بسيارياز كسانيكهعلناً با اينفتوا مخالفتكردهبودند تهديد شده، مورد حملهقرار گرفتند ويا حتيكشتهشدند. از جملهيكروحانيبلژيكيو مترجمژاپنيكتابكهتوسطوزارتاطلاعاتايرانبهقتلرسيدند.()<br />رشدياز نويسندگانيبود كهبرندهجايزه شده و در انگليسزندگيميكرد و تهديد ويبهمرگچيزينبود كهغرب از آنچشمپوشيكند. بسيارياز كشورهاياروپاييكهبهتازگيروابطخود را با ايراناز سر گرفتهبودند در اعتراضبهايناقدامسفرايخود را از تهرانفرا خواندند اما خمينيبهرفتار و اعتقاد خود ادامهداد و گفتكهاينكتابدليليبر دشمنيعميقوسرسختانهغرببا اسلاماست. هشتروز پساز صدور فتوياوليهخمينيسخنرانيبسيار مهميايراد كرد كهدر آنهشدار داد: «نيازينيستكهماروابطخود را با (غرب) گستردهكنيم.()<br />فتوايامامخمينيممكناستبرايبسيارياز غربيها عجيبو غريبوبيمايهبهنظر برسد اما از نظر خود وي، اينفتوا بسيار حساسو حياتيبود وهمانطور كهدر آنسخنرانيبسيار مهمخود اشارهكرد «اينكتابموهبتيالهيبود كهبهايرانكمككرد تا بهيكسياستخارجيسادهلوحانهپاياندهد.()» در حقيقتعكسالعملخمينيدر برابر آياتشيطاني، پاسخويبهمباحثسياسيداخلايرانبود. اماممصممبود تا تمايلاتآزاديخواهانهدر امور داخليو همدر امور خارجيريشهكنكند. اينتمايلاتهمچونجعبهايبود كهامامبدونشناختكاملمحتوايشدر آنرا باز كردهبود وكتابرشدياينامكانرا فراهمآورد تا در آنرا دوبارهببندد. و جعبهبدونمنفذ باقيبماند.()<br /><br /><span style="color:#ff0000;">امامرفت</span><br />با تشخيصاينكهنياز بهانجامخوبكارهايايرانقبلاز مردنخمينياحساسميشد، خمينياهميتبسيارياز مسايلرا خاطرنشانكرد. در پايانماهمارس، او كشور را بهتزدهكرد، و اعلامكرد كهديگر بيشتر ازاين، آيتاللهمنتظري، جانشينو قائممقاماو نخواهد بود.<br />هرچند كهمنتظريدر مسايلخارجيهمچنان تندرو و افراطيباقيماندهبود، اما او بهطور فزايندهايبا عملگراياندر سياستهايداخليبرخوردكرد.()<br />با پايانجنگاو شروعكرد بهسخنرانيعلنيدربارهنياز بهآزاديمطبوعاتو استدلالكردنبر اينكهبايد رفتاريبهتر نسبتبهزندانيانسياسيداشت.<br />از يكجهت، او تا جاييفراتر رفتكهبهخمينييكنامهاختصاصينوشتو هشدار داد كه«جناياتو ظلمهايوزارتاطلاعاتو امنيتشما وزندانهايشما بهمراتببدتر از شاهاز ساواكاست»()<br />پساز جنگ، او اينشكاياتو اعتراضاترا علنيانتشار داد و گفتكهايراندر جهانبهعنوانكشورياستكهبهخاطر اعدامهايشدارد شناختهميشود.()<br />همراهبا منتظري، تعداديقابلتوجهاز اردوگاهعملگرايانعزلشدند.خصوصاً چند نفر از اعضايارشد وزارتخارجهكهحاميگفتگويجديد باغربو آمريكا بودند.<br />عزلناگهانيمنتظريچيزيشبيهبهبحرانرا در كشور فراهمكرد، چونهيچكداماز ديگر وابستگانيا دستيارانيا معاشراناو صلاحيتو شرايطلازمرا بهعنوانفقيهنداشتند كهبر منتظريغلبهكنند.<br />از ديگر سو، ديگر آيتاللههايبرجستهايرانـ يعنيآيتالعظميهايديگر كهگاهبهعنوانمرجعتقليد مورد توجهقرار ميگيرند ـ كهشرايطلازموصلاحيتمورد نظر را با مفهومحرفولايتفقيهضديتداشتند.()<br />راهحلاماماندكيمستقيمتر و بدونواسطهبود: او دستور داد كهمجلسخبرگانشروعبهبازبينيو مُرور قانوناساسيبكند.<br />نسخهجديد تأكيد و اصرار زياديبر رويمسألهمذهبيفقيهنداشتـ يارهبر، رهبر معظمـ و بهجايآنبيشتر دلالتداشتبر حمايتعموميودانشاجتماعيو سياسيكهبهنسبتاز اهميتيبرابر و يكسانبرخوردارند.قانونجديد قدرتو اختياراترهبر معظمرا آشكارا و بهمراتببيشتر از قبلمشخصكردهبود.<br />مقامنخستوزيريرا برچيد، و اكثر آناختياراترا بهرييسجمهوريمنتقلكردند.()<br />سرانجامامامدر ميانشرايطمخالفتهايسياسي، همهنكاتمبهمونقاطابهامايرانرا در سفر از ميانبرداشت.<br />او موجبزرگياز دستگيريها را بهراهانداخت، با اينهدفكههرشخصوابستهبهچپبا هر گونهوابستگيو رابطهو عضويتدر مجاهدينخلقو ديگر گروههاياپوزيسيونزندانيشود.<br />تعداديدر ايراناز اينلحاظبرايمجاهدينخلقبهتلخياشكريختند.<br />زيرا در طيجنگطرفصدامرا گرفتهبودند و در اواخر جنگهمبهداخلخاكايرانحملهكردند.<br />چندينهزارنفر يا با طنابدار اعدامشدند و يا در جوخةآتشتيربارانشدند. اعدامهاييكهسازمانعضو بينالمللآنرا «بزرگترينموجاعدامهايمخفيانهسياسياز اوايلدهة١۹۹٠» ناميد.<br />در ٣ ژوئن١۹٨۹، خمينيسرانجاممرد. و اينموجبابراز غمو غصهميليونها ايرانی شد. اما آنگاه، اينبهترينزمانبرايجانشينيبود. در ۵ژوئن، مجلسخبرگاناعلامكرد كهخادمهوادار و وفادار بهامام، هرچندبيجاذبه، حجتالاسلامسيدعليخامنهايفقيهجديد يا رهبر معظمجديدخواهند بود.()<br />در روزهايپساز آن، بهاعضايرژيماطلاعدادند كهخامنهاياكنونبايدبهعنوانآيتالله مورد توجهقرار بگيرد، هرچند كهاينعنوانطبقمعمولوچنانكهانتظار ميرفتبايد با استقبالهمسنخها و همتايانروبهرو ميشد،نهتوسطتبليغاتاينامر صورتبگيرد. در حقيقت، تشكلمذهبشيعهدرقماز ارتقا اينعنوانبهخامنهايسرباز ميزد، و تا امروز هماينامتناعوخودداريوجود دارد.()<br />از لحاظتئوري، فقيهيا رهبر معظمبايد در حقيقت، آيتالله العظميباشد، و آنگاهصلاحيتمرجعتقليد بودنرا دارد، كسيكهاكثر مردماو را بهعنوانمنبعارشاد و الهامبشناسند.<br />اما طرفدارانخامنهايبهطور آشكارا دريافتند كهبودندر طبقهآيتاللهبراياو كششلازمرا بهوجود خواهد آورد و ديگر نيازينيستكهآناناو رافراتر ببرند تا كهمدعيشوند كهاو آيتالعظميبودهاست. يكبارهخامنهايدر نقشرهبر معظمظاهر شد، هموطناو «علياكبر رفسنجانی قهرماني/بهرمانی خودشرا كهآنهمـ در اواخر ماهژوييهبا تقلبو دستكاريبيشرمانهدر انتخاباتـ در جايقبلياو بهعنوانرييسجمهور ايران، قرارداد.()<br />براياكثر بيگانگانو ايرانيان، آنرا بهنوعيتغيير جهتو موضعيابرگشتسياستداخليايرانو پيروزيقاطععملگرايانتعبير ميكردند.<br />هرچند كهآنانبهشدتمأيوسو نااميد شدهبودند. آذر نفيسيدربارهخامنهايچنيناظهار ميدارد كه«از ليبرالينهچندانجدي، ناگهانبهآدميتندرو و اصلاحناپذير مبدلشد».<br />در صورتيكهيكبارهخامنهايو رفسنجانيبهعنوانمشاركتو همكاريجدا نشدنيو غيرقابلتفكيكدر صدر اردوگاهعملگرايانديدهشد و بهمرور زمانراهشاناز همجدا شد.<br />گرچهاينممكناستكهخامنهايهموارهدر باطنتندرو بودهو صرفاً درطيدهة١۹٨٠ نقشعملگرا را ايفا ميكردهاست.<br />و اينبيشتر بهنظر ميآيد كهاو بههر دو جريانعلاقمند بودهاست(بهخاطر ليبراليسمبودننهچندانجدياش) اما بعدها ـ بهخاطر شرايطجلوسو افزودهاشـ خود را بيشتر موافقاردوگاهتندروها دانست.<br />صلاحيتو شرايطنهچندانكافيخامنهای و نياز بهبازنويسيقانوناساسيبرايقفيهشدنايشانـ موجبشد كهاو چندانمشروعيتو حقانيترهبرينداشتهباشد.<br />و مهمترينمنبعو منشا مشروعيتو حقانيتاو تا جاييكهاكثريتايرانيانعلاقمند بهپيرويو تبعيتاز او بهحكمو دستور باشند، و آنگاهبنابراهميتشغلاو صادقانه، نظر امامرا جامعهعملبپوشاند و بهاجرا درآورد،مشخصميگردد.<br />از اينرو، خمينيمنشا و منبعمشروعيتو حقانيتدر بعد از انقلابايرانبود، و اينبهآنمعنياستكهخامنهايميبايستمواظبو مراقبآنميبود كهدر اينمحددويتها و شاخصها كهتوسطامامطرحريزيشدهبود، قرار ميگرفت.<br />در سالآخر زندگيخميني، بينفتويقتلسلمانرشدي، عزلمنتظري،قلعو قمعو سركوبشديد دگرانديشها و مخالفانو ابراز انزجار او از روابطبا غربـ خصوصاً آمريكا ـ خمينيآشكارا مطرحو مشخصكرد كهديدگاهاونسبتبهانقلاباسلاميتندروترينوجهتعصبو جزمانديشي، مكتبيوپيروياز ايدئولوژيخاص، سازشناپذيريو ضد آمريكاييبودناست. اگرخامنهايميخواستكهدر مقابلمردمايرانبهچنينمشروعيتيموجهوبرحقدستيابد، ميبايستكهبهآنميراثو يادگار اماموفادار و پايبندميماند.()<br />علاوهبر اين، خامنهايبهتندروها نياز داشتكهاز مشروعيتو حقانيتاو طرفداريو حمايتكنند.<br />بنا بهفطرتآنها، عملگرايانچندانبهمسايلاسلامو انقلابمتمركزنبودند، جهتاصليآنانادامهدادن سياستيبود كهآنانتصور ميكردندبرايايرانبهترينوجهرا ـ از لحاظتكنولوژيو فنمداري، بدونتوجهمذهبو يا ديگر خلوصمذهبی داراست.<br />آنها بهاحتمالضعيف، شايستگيو صلاحيت خامنهايرا بهعنوانفقيه،بهزير سؤالميبردند.<br />هرچند، چنينچيز مشابهيدربارهتندروها هممصداقندارد كهخود ازمحافظو مدافعروحانيو الهي، انقلاباسلاميبدانند.<br />اگر آنانسياستهايخامنهايرا دوستنداشتند، و خصوصاً اگر معتقدبودند كهآيا بهطور مشخصاز سياستهايتندروگونهخمينی كهدر اواخرعمر تأييد ميكرد ـ منحرفو دور شدهاست، راديكالها موقعيتاو راتضعيفميكردند و يا اينكهقصد بركنارياو را ميداشتند. و اينيقيناًتهديديبرايخامنهايبهشمار ميرفتكهنميتوانستتحملكند.<br />علاوهبر اين، خامنهايبهادارهحكومتو بنيادهايكليدينياز داشت، ـخصوصاً بنيادهايقدرتمند و مستقل، مانند پاسداران، محاكمقضايي،بنيادها، شوراينگهبان، مجلسخبرگانـ كههمگيتحتنفوذ و سلطهتندروها بودند.<br />بنابر همهايندلايل، رهبر معظم جديد، ميبايست در نهايت به تندرويي چرخش ميكرد، و به تندروترين شخصي كه هيچ كس تصورش را نميكرد ـ مبدل شود.<br />با اينوجود، خميني كاملاً آگاه و مطلع بود كه تصميماتي كه او در اين روزهاي آخر عمر، اتخاذ ميكند، تأثيريشديد و بنياديبر شكلگيريايرانـحتيمدتها پساز درگذشتاو ـ خواهد داشت.<br />اما نفوذ قابلتوجهدر انقلابايرانداشت، و بهعلتاينكهكشوريكهاوبهجايميگذاشتبا آشفتگيهايسياسيروبهرو بود، و آنتصميماتآخرمشخصههايسياسيايرانرا پس از آنمعينميكرد.<br />ميراثو يادگار خمينيپرچمو علمبخشهايمختلفو گستردهجامعهايرانيشد. و ايندورهتصديخامنهايرا بهعنوانرهبر معظمو سپساپوزيسيوناصلاحگرا كهدر اواسطدهة١۹۹٠ ظهور كرد، مشخصو معينميكرد؛ كههر دو تحتمخالفتو نارضايتيو اعتراضمورد توجهآنانشد.<br />تا امروز، بسياری مذاكرات سياست داخلی و خارجيايران بر اساس نزاعهای مداوم سياسی و مذهبی و روشنفكری با ميراثخمينياست. چنينروياروييو مواجههآمريكا با ايراننزاعچالشملتبا ميراثاماماست.</span></strong></div><div class="blogger-post-footer"><img width='1' height='1' src='https://blogger.googleusercontent.com/tracker/22997513-114085569514435084?l=persianpuzzle.blogspot.com' alt='' /></div>persian puzzlehttp://www.blogger.com/profile/08880442284918146485noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-22997513.post-1140855401870845682006-02-25T00:11:00.000-08:002006-02-25T00:16:41.923-08:00فصل ۷ - جنگ با جهان<div align="right"><strong><span style="font-size:130%;">دهه ١۹٨٠، دهة مشخص و معين تاريخ معاصر يا مدرن ايران است. پساز سقوط رژيم شاه، ملت ايران تقريباً به لوحی سفيد ميمانست كه بدون هيچتاثير و نقشي، همچنان حالت دستنخورده و بكری داشت و حداقل درتئوري، چيز تازهای نداشت.<br /> در طی دهه ١۹٨٠، سعی و كوششی كه آنان كردند و گرفتاريهايی كه آنانتحمل كردند و تاب آوردند، به شكل دادن جديدی از ملت كه ساخته بودند،كمك وافری كرد. دهة ١۹٨٠ تضاد و نقطه مقابل مهمی در تجربة خود انقلاباست.<br /> آنچه كه نخست انقلاب را سخت و سفت مينماياند، سقوط شاه است كهدر بازنگری و بازانديشي، ساده به نظر ميرسد، اما بخش مشكل آن، در واقعساختن و شكلگيری ساختار جانشين و جديد حكومتی است. علاوه بر اين،بدين علت كه دهة ١۹٨٠، فقط زمانی است كه آيتا... خميني، «پدر تاسيس»كشور فعلی ايران، زنده و بر مسند قدرت بود، از اهميت ديگری برخورداراست.<br /> و اغلب مسألهای كه وجود دارد، آن است كه تصميم خمينی در برابرضروريات و مقتضيات و شرايط آن سالها رهنمونی است به اينكه، اهداف وابزارهايی كه پس از خروج وی از صحنه به كار گرفته ميشود را پذيرفت.<br /> ايرانی كه امروز، آمريكا ضرورت دارد با آن رابطه برقرار سازد، از بسياريجهات، ايرانی است كه براساس تجربيات دهة ١۹٨٠ شكل گرفته است.<br /> عضو مهم اين جريان، تغيير شكل، اصطكاك و برخورد تفكر و ايدئولوژيبا واقعيتها بود. خمينی به عنوان يك روحانی راديكال و افراطي، قدرت آنهارا تثبيت و تحكيم كرده بود. آنان بر آرمان بلندپروازانة خود اصرار و ابرامداشتند كه اصول جزمانديشی و تعصب خود را تلويجاً بيان كنند.<br /> در نتيجه، تصميمگيری ايرانيان، كيفيتی پندارگونه و دور از تصور يافت.مانند اجبار بر پوشش زنان، چادر، ممنوعيت انواع موسيقي، رقص، اختلاطزن و مرد، مقدار زيادی از ادبيات خارجي، يا اصرار به اينكه نظاميهايايرانی بغداد و سپس اورشليم را آزاد كنند و مدتها بعد مشخص شد كه قادربه انجام هيچكدام نيستند.<br /> در ديگر زمانها، هرچند، اكثر عناصر پراگماتيكی و عملگرايانه در تهرانقادر به كسب صعود و سلطه موقت شدند، اما سرانجام در موضوعات نظاميو ديپلماتيك، به علت اينكه واقعيت بر دنيای تعصب و افراط تحميل شد،چنانچه خمينی تشخيص داد ـ البته به طور كوتاه مدت ـ كه او با داشتنعينيتهای بسيار افراطي، موجوديت انقلاب را به مخاطره خواهد انداخت.<br /> اين تنش، بر تغيير رفتار ايرانيان تاثير بسزايی داشت، به طوری كه برمشاهدهگرانی كه جريان ايران را پيشبينی يا پيشگويی ميكردند، همتاثيرگذار بود، و به عنصر مهم و سرنوشتسازی در تلاش نادرست دولتريگان به پايان بخشيدن عذاب دردناك گروگانگيری مبدل شد.<br /> وقتی كه دولت ريگان آغاز به كار كرد در پی بحران گروگانگيري١۹٨١-١۹۷۹، عكسالعمل درونی دوری گرفتن مشخص و هرچه بيشتر ازايران بود.<br /> اكثر آمريكاييها، همچنان نسبت به تهران خشمگين و آزرده و گاه متنفربودند و تجربه بحران گروگانگيری اكثر سياستگذاران آمريكايی را به اينمسأله قانع كرده بود كه ايرانيان ـ به خاطر انقلاب و به خاطر عدم ارتباطمنطقی و مثبت ـ هم نامعقول و غيرمنطقياند، هم نامتعادلهايی احساسی وهيجاني. گرفتاری و درگيری در جنگ سرد مجدد با روسيه، عمده هراسدولت ريگان بود ـ كه در بازنگری غيرمنصفانه و بيمورد است ـ كه مبادا ايرانبه جبهه شوروی بپيوندد و از آن زمان تلاشهای آمريكايی چنين به نظرميرسد كه آنها را به مسيری كه تاثير مثبت و بهتری دارد بكشانند و دربارةايران اصل بقراطی را پذيرفتهاند كه بيشترين تمركز آنها بر روی عدمضرررسانی باشد.<br /> در حينی كه آن دهه ميگذشت، هرچند آمريكا به طور فزايندهای به خاطررفتار ايرانيان، با شكست مواجه شد، در نتيجة پيروزيهای آن در ميدانمبارزه، تاثير بسياری بر تضعيف سلطنت نفت خليج داشت. روياروييناموجه و خشن با اسراييل، توسعه حمايت از تروريسم و ؟؟؟ پيوسته پر ازلفاظی و خالی از محتوا سياسی عليه آمريكا، داشت.<br /> اين مسايل مورد توجه، گوشزد و تذكری برای دولت ناراضی ريگان بودكه پيوسته درگيری آمريكا را بر مسأله جنگ ايران و عراق بيشتر بكند برمسألهای كه در نهايت، نقش واشنگتن، فاكتور و عامل مهم و اصلی درشكست ايران بود.<br /><br /><span style="color:#ff0000;">(بازي) تاس انداختن صدام</span><br /> در زمان انقلاب و اوايل بحران گروگانگيري، هويت ديگری منتظر ومترصد فرصت بود، به شدت علاقهمند بود كه كاری را در خارج از تهرانانجام بدهد.<br /> صدام حسين احساس كرد كه او در اين امور سهم عمدهای دارد. حوادثسالهای ١۹۷۹ و ١۹٨٠ به نظر ميرسيد كه او به اندازه كافی او به جايهراس و ترس شديد، اميد وافر يافت.<br /> ديگر رقيب احتمالی او، شاه، كه در سال ١۹۷۵ او را به خاطر فشار بهپذيرفتن و امضاء قرارداد الجزاير، تحقير و سرافكنده كرده بود، از بين رفتهبود.<br /> ايران با هرج و مرج و اغتشاش، تكان خورده بود و به نظر در جنگضعيف ميآمد. اما در اواسط همه اين ماجراها، كابوسهای آيتا... روياييپديدار شد كه همه مسلمين جهان را فرا بخوانند تا كه معجزه و شاهكارمردمان ايران عليه شاه را تكرار كنند.<br /> با فرا رسيدن پاييز ١۹٨٠، ايرانيان، خصوصاً ملايان، ذرهای نسبت بهموقعيتشان مغرور بودند.<br /> شاه ايران را از قدرت ساقط كرده و كاملاً آمريكا را با ۴۴۴ روزگروگانگيری ۵٢ آمريكايی و ـ حداقل از نگاه آنان ـ نشان دادن اينكه ابرقدرت چيزی جز يك ببر كاغذی نيست، تحقير كرده بودند.<br /> علاوه بر اين، ايرانيان جمهوری اسلامی را به وجود آورده بودند كهبسياری از مذهبيون شيعه ايران مطمئن بودند از اينكه تحقق سيستم حكومتيايدهآل، حداقل تا بازگشت «مهدي» است. هرچند كه اين بخشی از معانی ولفاظی انقلاب نيست، امروزه از چنين موفقيت غيرمنتظرهای در رويارويی باچنين موانع ترسناك و دلهرهآوری خرسندند. و بعضی از آنان به انديشهصدور انقلاب پرداختهاند.<br /> خود خمينی اين تفكر را تزريق كرد كه «ما بايد انقلابمان را صادر كنيم بههمه جهان... تا كه فرياد لا اله الا الله همه جهان را فرا بگيرد و اين مبارزهاست».()<br /> يكی از كشورهايی كه ايران با توجه خاص روی آن انگشت گذاشت،عراق بود.<br /> خمينی معتقد بود كه او ميتواند به خاطر سركوبی و ستمرانی بر اكثريتتشيع عراق، از مردم درخواست كند تا كه رژيم استبدادی و تكحزبی سنيمذهب صدام حسين را از قدرت ساقط كند.<br /> خميني، به خاطر ١۴ سال تبعيدی در نجف و اخراج او در سال ١۹۷٨ بنابه امر شاه، كينه و غرض خاصی نسبت به صدام داشت. خمينی هنوز روابطخاصی در عراق داشت، و ايران از گروه تروريستی حمايت و پشتيبانی كرد،گروهی كه توسط گروه الدعوة شيعه (كه امروز اعضای مشهور، حكومتعراق جديد پس از صدام هستند) مهار گسيخته شده بودند.<br /> پس از انقلاب، خمينی پيوسته شيعه عراق را به جهاد عليه رژيم صدامفراخواند، و ارگانهای تبليغاتی تهران، پيوسته و تا مدتها صدام را«عروسك شيطان بزرگ» و «مريض رواني» ميناميدند.()<br /> ايران اردوگاهی برای پرورش شيعه عراق، با امكانات وافر جهتتاكتيكهای جنگی و مبارزهاي، به وجود آورد. رژيم جديد ايران، حتی اعلامكرد كه ديگر به توافقهای شاه ـ حتی شامل قرارداد ١۹۷۵ الجزاير هم ميشدـ مقيد و موظف نيست و آنها به طور تهديدآميزی اعلام كردند كه در اسلامسنتي، هيچ مرزی بين آرمان و عقايد آنان نيست.()<br /> بيهيچ پرسش و يا شك و ترديدي، مشخص است كه صدام همه آنها رانوعی تهديد تلقی ميكرد.<br /> در طی دوران صدارتش، صدام نسبت به آزادسازی شيعيان عراق حساسبود و واقعاً از خمينی هراس داشت كه ـ همان طور كه آيتا... عليه شاه اقدامكرد ـ آنان را عليه او بشوراند.<br /> الدعوة، يك مشكل جدی و جديد برای صدام بود، كه تا سر حد تروروزير خارجه، طارق عزيز، و وزير اطلاعات، لطيف نصيف، در اوايل١۹٨٠ پيش رفتند و از حمايت قابل توجه شيعيان حزب عراق هم شادمان بهنظر ميرسيدند.<br /> البته، اصولاً صدام سعی داشت كه سازش و توافقی موقت با رژيمانقلابی جديد در تهران داشته باشد، اما خمينی نپذيرفت و به جای آن شور وحرارت خالی از محتوا را ترغيب كرد.()<br /> هرچند، صدام فرصتهايی را در پس از انقلاب ايران به دست آورد.صدام و ديگر رهبران عراقی قبل از او، پيوسته چشمانی طمعكارانه و حريصنسبت به استان خوزستان در ايران، به خاطر برخورداری از جمعيت عرب وميادين نفتی وسيع مانند عراق، داشتند.<br /> عراق به حركت آزادسازی خوزستان از دهة ١۹۶٠ پناه داده بود، هرچندكه هر از چند گاهی سعی داشت تا كه آنان را عليه برادران دين خود در ايرانبشوراند.()<br /> در ٣٠ آوريل ١۹٨٠، در شيوهای عجيب و غريب، خاطرهای غمانگيز رااحيا كردند و سفارت ايران را در لندن تصرف كردند و ٢١ گروگان ايرانی را بهگروگان گرفتند، تا اينكه يگان ويژه هوايی بريتانيا، به ساختمان حملهور شدو حملهكنندگان را خلع سلاح كرد.<br /> در اين ماجرا، ناگهان دنيای وجودی آنان لو رفت و مشخص شد كه كارعربهای خوزستان بوده است.<br /> علاوه بر اين، خوزستان از طرف عراق به رشته كوههای زاگرس منتهيميشود، بدان معنی كه اگر ارتش عراق ميتوانست دشتها و جلگههای آنرا نابود كند و عبورهای كوهستانی را قرق بكند، به طور موثری ميتوانستمانع مخالفت و مقاومت در ايران شود. صدام بحرانها و اغتشاشهای داخلايران را ديد و تلاشهايی كه اقليتهای قومی ـ مانند اعراب خوزستان را ـ كهخودگردانی خود را از تهران محفوظ بكنند وقتی كه تبليغاتچيهای خمينيگفتند كه شيعه عراق بايد از زير يوغ سنتيها خارج شوند، سخنگوی تبليغاتيصدام اعلام كرد كه عربهای خوزستان بايد از زير يوغ فارسها بيرون بيايند.علاوه بر اين، بغداد به عمليات خود در داخل خوزستان پرداخت تا بانيروهای جداييطلب آنجا ارتباط برقرار كند و عليه صنايع نفتی ايران،علمليات خرابكاری و اخلال به وجود آورد.()<br /> صدام تصور كرد كه تجاوز و هجوم به ايران به سادگی است.<br /> ماموران قديمی ايران و افسران عاليرتبه ارتش شاهنشاهی از ايران فراركردند به عراق پناه بردند، جايی كه سعی كردند تا بغداد را قانع كنند كه ازايشان حمايت كند تا دوباره كنترل كشورشان را در دست بگيرند.<br /> حتی شاپور بختيار و ژنرال اويسی راهشان را به بغداد كج كردند و صدام راتشويق كردند كه ارتش ايران پس از انقلاب به خاطر فراريهای از خدمت وپاكسازيها ناتوان و ضعيف است، كه نيروهای ارتش عراق قادر خواهند بودبه راحتی آنها را كنار بگذارند.<br /> و نيز مدعی شدند كه مردم ايران از ملاها و خمينی متنفرند و اگر كميفرصت و ذرهای بخت با او يار باشد، ميتواند رژيم را سرنگون كند.<br /> روسای قبايل عرب در خوزستان هم به اين مه و غبار افزودند، تعهدكردند كه اگر عراق به خوزستان حمله كند، آنان طرف صدام را خواهندگرفت.<br /> براساس اين اشتباه و اطلاعات خطا، اين ايده به ذهن صدام خطور كرد كهبا تصرف يك استان، او انقلاب جديدی را در ايران آتش ميزند، انقلابی كهخمينی را معزول ميكند و حكومتی مطيع و موافق منافع عراق به جای اوخواهد آمد و اين امكان را برای عراق فراهم ميكند كه به خوزستان و ثروتنفتی آن آويزان شوند.<br /> اگر او موفق ميشد، ١١ ميليون بشكه در روز توليدات نفتی را، يعنی درحدود ٢٠ درصد مقدار مصرف جهانی را در سال ١۹٨٠، صاحب ميشد و بهرويايش كه رهبر جهان عرب شود، دست مييافت.()<br /><br /><span style="color:#ff0000;">ناموفقترين شبیخون</span><br /> در ٢٢ سپتامبر ١۹٨٠، صدام دست به كار غيرقابل برگشتی زد، در واقعبا اعزام نُه لشكر به سوی ايران، دل به دريا زد.<br /> سه لشكر زرهی و دو لشكر مكانيزه پياده نظام به خوزستان روانه كرد.<br /> با اين هدف كه قسمت اعظم شهرها، جادههای مهم و گذرگاههای كوهزاگرس را به دست بياورد، كه نيروهای ايرانی نتوانند تجديد قوا كنند و ياخوزستان را آزاد كنند.<br /> و فراتر از شمال، به سه لشكر پيادهنظام عراقی و ديگر لشكرهای زرهيدستور داده شد كه گذرگاهها و راههای ارتباطی شمال را در زاگرس تصرفكنند كه مبادا ايرانيان از آن استفاده كنند و بخواهند درست عليه بغدادضدحمله يا پاتك انجام دهند. با اتكا به بعضی از ژنرالهای سابق عراقي،عمليات بايد در ظرف مدت دو هفته فيصله مييافت.()<br /> در اين حمله، ايرانيان كاملاً فاقد آمادگی قبلی بودند. هرچند كه در مرزها،درگيری مداوم برقرار بود و عمليات شناسايی ايران ساختار نيروهای عراقيرا از جهات مختلف لو داد، هيچ كس در تهران نتوانست با حمله جدی و نه باهجوم به او به خاطر رقابت تنگاتنگ سياسی برای انجام كاری اقدامی بكند.<br /> نيروی فوقالعاده و هولناك نظامی شاه يكباره، به خاطر انقلاب يكبارهتضعيف شد و بههم ريخت.<br /> انقلاب موجب شد تا ۷۵٠٠ افسر در ظرف دو ماه پس از انقلاب پاكسازيشوند. به علاوه، سه تلاش برای كودتا، در طی تابستان ١۹٨٠، كميتهها راواداشت تا بيشتر به قلع و قمع بپردازند؛ و به محض حمله عراق، نيروهاينظامی و مسلح، ١٢٠٠٠ افسر را در جريان انقلاب از دست داده بودند.<br /> ديگر افسران و بسياری از سربازان به سادگی از خدمت فرار كرده بودند،از زمان سقوط شاه، هيچ كس آموزش نديده بود، هيچ كس از تجهيزات ووسايلش دفاعی نكرده بود و اندك شمار افرادی بودند كه در پادگانها به جايمانده بودند.<br /> انقلابيون از واحد نظامی اندكي، برخوردار بودند، سعی در كنترل كردنكردستان و ديگر مناطق قومی چموش و عصيانی داشتند. در زمانی كه عراقبه حمله متمركز شده بود، با اين وجود، ايران توانست ۵٠٠ تانك عملياتی واحتمالاً كمتر از ٣٠٠ رسته توپخانه، كمتر از ١٠٠ هواپيمای قابل استفاده و٢۵٠٠ تانك ـ كه هنوز حركت ميكردند ـ ١۴٠٠ توپ، ٣۴٠ هواپيمايجنگنده بمبافكن را جمعآوری كند. فقط يك لشكر ايرانی در خوزستانمستقر شد ـ لشكر ٢۹ زرهی ـ و اين چنان كاهش يافت كه چند روز طول كشيدتا ساختار، دوباره با چند گروهان ترميم شود كه برای رويارويی با حمله مجددعراقيها، آماده شوند.()<br /> هرچند، ايران به شدت شانس آوردند كه حمله عراق نشان داد كه يكی ازبيكفايتترين عمليات نظامی قرن بيستم است.()<br /> با حمله هوايی ١٠٠ هواپيما ـ به طور مضحكی نيروی اندكی بودند ـ كهاغلب هيچ لطمهای به جايی در ايران نزدند ـ و سپس لشكرهای زمينی عراقبه داخل خوزستان حملهور شدند كه اغلب مقاومت و مخالفتی هم وجودنداشت، اما آنان هيچگونه آمادگی نداشتند.<br /> هيچ طرح حمايت لجستيكي، هيچ برنامه مانوري، هيچ طرح و زمينهارتباطي، هيچ ارتباطی با قبايل عرب كه تصور ميشد از هجوم آنها حمايتميكنند و هيچ چيزی جز يك مشت چيزهای مبهم و ذهنی وجود نداشت(غلبه بر اين شهر، مانند عبور از يك گذرگاه كوهستانی است) يكی ازژنرالهای قديم عراق با عصبانيت چنين ياد ميكند «سربازان، صرفاً در مرز بهصف شدند و به آنها اعلام شد كه به داخل ايران سرازير شوند هيچ ذهنيتينداشتند، اينكه چه فكری را دنبال كنند وقتی به آنجا رسيدند چه كاری راانجام دهند، يا حتی چگونه ماموريت آنها مطابق طرح، جلو برود، يا چه كسياز آنها حمايت ميكند.»()<br /> علاوه بر آن، ساختار تاكتيكی عراق، به عدم توانايی حركت بيشتر از چندكيلومتر در روز يا ؟؟؟؟ سريعتر، به بخشهايی كه مقاومت و مخالفت كميوجود داشت، وابسته بود، حتی امتياز شديد در نفرات و قدرت ارتش نظاميوجود نداشت.()<br /> انقلابيون چندان آمادگی لازم برای حمله به عراق نداشتند، اما نسبت بهآن، به سرعت عكسالعمل و واكنش نشان دادند. خمينی ساخت ارتش«بيست ميليوني» را اعلام كرد. در سراسر كشور، ملايان به جمعآوريداوطلبان حضور در جبهه پرداختند، آنها را در ساختارهای بسيج سازماندهيكردند و تحت نظارت و كنترل پاسداران به جبهههای جنگ فرستادند. بهپادگانها و اسلحهها و مهمات جنگی حمله شد و هرچه بود جمع كردند و باقطار و خاور و كاميون و اتوميون و هر وسيله نقليه ممكن، به جبههها ارسالداشتند.<br /> تهران تبليغاتی به راه انداخت كه ملت را عليه تهديد خارجي، دوباره جمعبكند.<br /> افسران جزء ارتش شاه، دوباره به خدمت فرا خوانده شدند و به جبهههااعزام شدند تا مسئوليت واحدهای پراكنده ايرانی كه در مقابل عراق مقاومتكرده بودند را بپذيرند.<br /> در خود خوزستان، ملايان و ديگر انقلابيون، دستههای مختلفی ازواحدهای پاسداران، ساختار بسيج، كميتهها و هرآنچه در دمدست بود و تاجايی كه ميتوانستند، جمع و جور كردند و به جنگ عليه عراقيها روانهكردند.()<br /> به علت بيلياقتی و بيكفايتی و عدم صلاحيت ساختار نظامی و زرهيارتش عراق، دستههای ضعيف و گاه مسلح به سلاحهای سبك، اغلبميتوانستند كه واحدهای بزرگ ارتش عراق را به سادگی با حضورشان، دروكنند.()<br /> در نتيجه، حمله عراق در اجرای طرح دو هفتهای حمله برقآسا و كوبندهدر خوزستان ـ آنچه كه صدام دستور داده بود ـ شكست خورد.<br /> سرانجام، قويترين واحد عراقی تنها توانستند ۶۵ كيلومتر به داخل خاكايران نفوذ كنند و در اكثر بخشها، عراقيها حتی ٢٠ تا ٣٠ كيلومتر همنتوانستند پيشروی كنند.<br /> تنها شهری كه عراقيها قادر بودند تصرف كنند، خرمشهر بود، كه درستدر كنار رودخانه شطالعرب عراق واقع شده است. اما پس از چهار هفته حملهوحشتناك و فجيع، عراق ه۴زينه سنگينی را متحمل شد، ٨٠٠٠ نفر زخميشدند و ١٠٠ تانك از بين رفت و پياده نظام ايران به اسلحههای سبك،تسليحات ضدتانك سبك، و ككتل مولوتف مجهز شد.()<br /> ستونهای پياده نظام عراقی از دسترسی به ديگر شهرهای كوچكخوزستان، بازمانده و هرگز به گذرگاههای كوهستانی هم نزديك نشدند.<br /> از همه بدتر اينكه نيروهای عراقي، در حقيقت، شهر سوسنگرد را اشغالكردند، اما نتوانستند از آن حفاظت كنند و نه اينكه در آنجا نيرويی مستقر كنندو واحدهای پاسداران توانستند به سادگی آن را دوباره بازپس بگيرند.رويهمرفته، عملكرد بسيار ضعيف و شرمآوری بود.<br /> در سپتامبر و اكتبر، صدام و همپالكيهای جيرهخوارش، با غرور و پُزميگفتند كه سربازان عراقی بدون هيچ توقفی در راستای ديدن خوزستانمستقل ـ مستقل البته تحت كنترل عراق ـ حركت ميكنند. اما در اواخر نوامبر،با حضور سفت و سخت ايرانيان، توازن نيروها به سرعت عليه عراقيها بههمخورد و ايران به سرعت به مناطق مرزی نيرو و مهمات وارد كرد و بارانهايفصلی خوزستان شروع شد و به دريا ريخت و گل و لای امكان هر پيشروی راغيرممكن ميكرد، صدام مجبور به اعتراف شد كه حمله مطابق تجربيات اونبوده است.()<br /><br /><span style="color:#ff0000;">ضدحمله، خارجی و داخلي</span><br /> در اواخر نوامبر ١۹٨٠، بحران نظامی ايران طی شد. واحدهای عراقی بهطور موثری از پيشروی ناشيانه و بيروح خود بازمانده بودند.<br /> حركت آنان به خاطر حضور ايرانيان كند و آهسته شده بود ـ ايرانيان كه باجيب خالی به جبهه آمده بودند ـ و هيچ پيشرفت قابل ملاحظهای كه ارزشبحث داشته باشد، نداشتند.<br /> خصوصاً، چون عراقيها در تصرف گذرگاههای كوهستانی زاگرسشكست خورده بودند، تهران توانست فوج فوج سربازان را به خط مقدم روانهكند، سربازانی كه به شدت با فقدان تسليحات، آموزش، سازماندهی روبروبودند، اما از نظر آنان شيفتگی به جنگ و عشق به مردم برای جمهورياسلامی يكی بود.<br /> نيروهای ايراني، در صحنه عمليات، از آغاز، از حيث شمار، از عراقيهابيشتر بودند ـ با نسبت ۶ به ١ ـ اما از ابتدای ماه دسامبر، آنان برتری عددی رابه نسبت ٢ به ١ رسانيدند و بيشتر از حمله بهم ريخته و آشفته عراقيها،قابلتر و رضايت بخشتر بود.()<br /> در آن هنگام، سياستهای تند و سخت داخلی ايران سر زبانها افتاد.<br /> در حقيقت، در هيچ زمانی در طی جنگ، دستهها و جناحهای مختلف،جنگ عليه همديگر را قطع نكردند.<br /> مردم ايران، اختلافهايشان را كنار گذاشته و به بوته فراموشی سپردند ودوباره گردهم جمع شدند. اما ملايان هرگز چنين نكردند، خصوصاً حزبجمهوری اسلامی هرگز از ايجاد مزاحمت كردن، اسباب دردسر شدن وسيخونك زدن به بنيصدر باز نايستاد.<br /> در مقابل، رييس جمهور، سعی كرد كه روی جنگ تمركز كند. به نظرميآمد كه تنها صحنهای است كه قدرت او بلامنازع و بدون مخالف است. امااز يك لحاظ متوجه شد كه پيوسته، توسط روحانيون راديكال و تندرو وطرفداران و هواخواهانشان تضعيف ميشود. آنها زير پای او روفتن و بهزيرآب او زدن پرداختهاند.<br /> در تاكيد و اصرار او بر تخصص و مهارت سكولار، بنيصدر تلاشهايشرا به ساختن نيروهای ارتش منظم متمركز كرد، ارتشی كه از هم گسيخته ومتلاشی شده بود و او تحقير نظاميان حرفهای را به تعصب ناشيانة نيرويانقلابی و بسيج غيرحرفهای و تازه كار برگرداند.<br /> در آغاز دسامبر ١۹٨٠، كه آزادی در موقعيت فرماندهی كل قوا را از اومضايقه كردند، حزب جمهوری با سرزنش و پرخاش اعلام كرد كه تحترهبری بزدلانه او نيروهای ارتش و نظامی به طور قابل ملاحظهای تهاجمی وپرخاشگر و جسور شدهاند.<br /> آنها اظهار داشتند كه واحدهای منظم ارتش درنگ و ترديد ميكنند وپاسداران و بسيجيان همه بار جنگ را بر دوش ميكشند.<br /> واقعيت آنكه، پيشروی عراقيها آنگونه كه به نظر ميآمد كه متوقف شدهاست و پيشنهاد بر اين بود كه حال وقت آن است كه نيروهای جديد اسلام بهحمله بپيوندند.()<br /> حمله حزب جمهوري، بيشتر كاری سياسی بود تا اينكه تاكتيك نظاميباشد، به طوری كه اكثر اعضای حزب جمهوری در انظار عموم تصديقميكردند كه اگر بيشتر اجازه فعاليت به دولت سكولار تحت نظارت بنيصدرـ كه ميخواهد اعتبار و آبروی نيروهای منظم ارتش را بازگرداند ـ داده شود،قسمت بيشتری از كشوری را از دست خواهيم داد و به عراقيها خواهيمسپرد.()<br /> در ژانويه ١۹٨١، بنيصدر، به خاطر فشارها و مخالفتها، عقبنشينيكرد. اما نتيجه كار، شكست كامل و مايه آبروريزی بود. نيروهای ارتش ايران،در مدت چند ماه، راه بسياری را طی كرده بودند، اما هنوز آماده حمله بزرگ وهمه جانبه نبودند. علاوه بر اين، اراضی خوزستان همچنان گلآلود مانده بود.حركت در راهروهای باريك نظامی امكانپذير بود. برای بدتر كردن اوضاع،ملايان و پاسدارها در جبهه، گاه اغلب به طور واضح و شفاف، با هم ارتباطداشتند، كه اين ارتباط موجب ميشد عراقيها مخفيانه گوش دهند واطلاعات كافی و ايده دربارة آنچه كه در جريان است و قريبالوقوع اتفاقميافتد، به دست بياورند.<br /> در نتيجه، بغداد، روی بعضی از ساختارهای نظامی و زرهی ايران تمركزكرد و منتظر حمله آنان شد.()<br /> در شب ژانويه ۴ و ۵، تهران لشكر زرهی ١۶ و ۹۶ پياده نظام را برای تحتپوشش دادن ٣ يا ۴ تيپ نظامی عراقی در اطراف سوسنگرد، روانه كرد و آنهارا از حول و حوش (سوسنگرد درست در شمال اهواز واقع شده است) عقبراند. در حقيقت، همة تفوق و برتريهای عراقی در بيلياقتی محض وبيكفايتی صرف بيشتر بود و بر نيروهای ايرانی ميچربيد و ايرانيان پيشرفتقابل ملاحظهای كردند.<br /> اما در ۷ ژانويه، ١۶ لشكر ١۶ زرهي، به خاطر گل و لای تحت فشار قرارگرفتند و مجبور شدند كه به تنها راهی كه از سه طرف توسط عراقيهامحاصره شده بود، حمله كنند.<br /> وقتی عراقيها آتش گشودند، ايرانيان سعی داشتند كه از جاده و ؟؟؟حركت كنند، اما اكثر آنان در گل و لای گير كردند و برای عراقيها لقمهايچرب و نرم و هدفی آسان تلقی شدند. لشكر ايرانيان، دو سوم تانكهايش رااز دست داد و به تهران فشار آوردند كه تمام عمليات را پايان دهند.()<br /> جنگ وحشتناك سوسنگرد، به طور موثری به بقای بنيصدر پايان داد.<br /> اگر او نميتوانست ارتش را به گونهای رهبری كند تا به موفقيت برسند،پس بدون او به عنوان رييس جمهور چه سودی داشت؟ البته مهم نيست كهبگويم ملايان او را واداشتند كه پيش از موقع به سمت دشمن حمله و هجومببرد.<br /> از آن لحظه به بعد، مجلس تحت كنترل حزب جمهوري، به طورحسابشده و تحقيرآميزي، بنيصدر را از قدرت ساقط كردند و او پيوستهتوسط رسانههای وابسته و تحت كنترل حزب جمهوري، مورد حمله قرارميگرفت. او از دسترسی به بنيادها ـ منابع بزرگ اقتصادی تحت كنترل حزبجمهوری ـ منع شده بود.<br /> او هيچ همتايی و قرينهای با پاسداران، حزباللهيها و كميتهها نداشت كهبتواند حمايت آنها را جلب كند و يا مردم را به تظاهرات و راهپيمايی درخيابانها عليه ظلم و ستم، فرا بخواند.<br /> همپيمانان او توسط دادگاههای تحت كنترل حزب جمهوريخواه، موردآزار و اذيت قرار گرفتند و در اين زمينه، تبهكاران و شرورهای آنان آزادبودند.<br /> به محض اينكه به طور غيرقانوني، او را از قدرت بينصيب و محروم كرد،كه خصوصاً توسط قانون اساسی مشخص و معين نشده بود و بنيصدر بهطور علنی اعتراض كرد و فقط خمينی او را به خاطر عدم پيروزی از مجلسمورد سرزنش قرار داد و او را به خاطر به وجود آوردن نوعی كيش شخصيتيملامت